Türkiye Büyük Millet Meclisi

Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), Türkiye Cumhuriyeti’nin yasama organı olarak görev yapar. 23 Nisan 1920’de, Osmanlı Devleti’nin İtilaf Devletleri tarafından işgali ve Meclis-i Mebûsan’ın İstanbul’da kapatılmasına karşı, Mustafa Kemal ve silah arkadaşları Ankara’da yeni bir meclis kurmuşlardır. Meclisin temel görevi yürütmeyi denetlemek ve yasama yetkisini kullanmaktır; “Egemenlik, kayıtsız şartsız milletindir” ilkesi de bu kurumun varlığının temel dayanağını oluşturur.

TBMM, anayasal bir kurum olarak diğer devlet organlarıyla eşit konumdadır; hiçbir organ ona üstünlük tanımaz. Yasama yetkisi, kanun yapma gücünü içerir ve kabul edilen yasalar anayasa ile çelişemez. Anayasa’da TBMM’ye değişiklik yapma yetkisi tanınsa da, bu yetki anayasanın başlangıç bölümünde yer alan ilkelere ve bütünlüğe uygunluk çerçevesinde sınırlıdır. Anayasa’nın 6. maddesi, “Kaynağını anayasa dışından almayan bir devlet yetkisi kullanılamaz” ifadesiyle, meclisin anayasal temelleri göz ardı ederek yeni bir anayasa oluşturma hakkını reddeder.

Milletvekilleri ve partiler, Anayasa’ya bağlılık yemini ettikten sonra, bu yemine aykırı bir davranışta bulunurlarsa yetki aşımı ve gaspı suçlamasıyla karşı karşıya kalabilirler; bu durum milletvekilliğinin meşruiyetini sorgulatır ve gerekirse ceza davası açılabilir. Anayasa değişikliklerinin halk egemenliğini koruyan bir sözleşme olup olmadığı, Anayasa Mahkemesi’nin denetimine tabidir. Kuvvetler ayrılığı prensibi, devlet organları arasında bir üstünlük sıralaması değil, görev ve yetkilerin belirli sınırlar içinde paylaşılması anlamına gelir; bu üstünlük yalnızca anayasa ve kanunlarda bulunur.

Anayasa’nın 108. maddesine göre, yasama yetkisi beş yılda bir yapılan genel seçimlerle, serbest, eşit, tek dereceli oy esasına göre seçilen milletvekilleri aracılığıyla kullanılır. Seçilen milletvekilleri, Anayasa’ya bağlı kalacaklarını Türk milleti önünde namus ve şereflerine dayalı olarak yemin eder ve beş yıllık bir dönem boyunca meclise üye olma hakkı kazanırlar. Milletvekilleri, yasama dokunulmazlığına sahiptir. TBMM’de en az 20 milletvekili bulunan partiler grup kurma hakkına sahiptir; grup başkanı milletvekili ise parti başkanı doğrudan grup başkanı olur, milletvekili değilse grup üyeleri arasından seçimle belirlenir. Ancak yeterli sayıya ulaşamayan partiler, meclisin başkanlık divanı, danışma kurulu ve komisyonlarda temsil edilemez.