Paslanmaz çelik

Paslanmaz çelik, içinde en az %10,5 krom ve %1,2’den az karbon bulunduran, korozyona karşı dirençli bir alaşımdır. Krom, ortamda bulunan oksijen ve nemle reaksiyona girerek çeliğin yüzeyinde ince bir krom oksit (Cr₂O₃) tabakası oluşturur; bu tabaka 1‑3 nm kalınlığında olup, çeliği paslanmaya karşı korur ve gerektiğinde kendini yeniler. Molibden ilavesi, özellikle oyuk korozyonuna karşı direnci artırırken, nitrojen ise mekanik mukavemeyi ve oyuklaşmaya karşı direnç kazandırır.

Paslanmaz çelik paslanmaz ve su lekesi bırakmayan bir yüzeye sahiptir; fakat tamamen leke geçirmez değildir. Düşük oksijenli, zayıf sirkülasyonlu ortamlar ve yüksek tuzluluk gibi koşullar çeliğin dayanıklılığını azaltabilir. Krom miktarı ve pasivasyon seviyesi, çeliğin korozyon ve pas direncini belirleyen temel faktörlerdir.

Bu çelik türü, demirin kristal yapılarına göre farklı mikro yapılar sergileyebilir. Ferrit, östenit ve martensit gibi yapılar, çeliğin içinde aynı anda bulunabilir ve karbon içeriği bu yapıları etkiler: daha yüksek karbon, çeliği sertleştirir fakat kırılganlığını artırır. Çelik, eriyik hâlde iken kristal değildir; soğudukça ayrı ayrı kristaller oluşur ve bu süreçte birden fazla kristal fazı bir arada bulunabilir.

Paslanmaz çeliğin çeşitleri de farklı element katkılarına göre şekillenir. Nikel, östenitik yapıyı stabilize ederek çeliği manyetik olmayan, düşük sıcaklıklarda daha az kırılgan bir hâle getirir; bu tip çelikler jilet, bıçak ve kesici uç gibi ürünlerde tercih edilir. Mangan ise nikelin östenitik etkisini destekleyerek maliyeti düşürür. Genel olarak paslanmaz çelikler, östenitik, ferritik, martensitik, dubleks ve çökelmeyle sertleştirilmiş olmak üzere beş ana grupta sınıflandırılır.