Aziz Sancar
Türk bilim insanı, 2015 Nobel Kimya Ödülü sahibi
Aziz Sancar, 8 Eylül 1946’da Mardin’in Savur ilçesinde, sekiz çocuğun yedincisi olarak dünyaya geldi. Orta gelirli bir çiftçi ailesinin çocuğu olarak büyüdü ve ilköğretimden lise son sınıfa kadar eğitimini Mardin’de tamamladı. Lisedeyken futbolla ilgilenmeye başlayan Sancar, son sınıfta futbol kariyerine yönelmeyip yüksek öğrenim için İstanbul’a göç etti.
1963’te İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi’ne başlayan Sancar, 1969’da birincilikle mezun oldu. Mezuniyetinin ardından iki yıl boyunca doğduğu kasabada bir sağlık ocağında hekimlik yaptı. Ardından NATO‑TÜBİTAK bursuyla Johns Hopkins Üniversitesi’ne gitti, ancak uyum sorunları nedeniyle kısa bir süre sonra Türkiye’ye döndü. ABD’de eğitimine devam etmek amacıyla Dallas, Teksas’taki Texas Üniversitesi’ne kaydoldu; burada moleküler biyoloji laboratuvarına ve danışmanı Claud Stanley Rupert’a katıldı. Rupert’ın rehberliğinde “fotoliyaz” genini klonlayarak, bu genin kodladığı enzimin ultraviyole ışınlarıyla zarar görmüş DNA’yı onardığını gösterdi; bu çalışması Sancar’a yüksek lisans ve 1977’de doktora derecesini kazandırdı.
1977‑1982 yılları arasında Yale Tıp Fakültesi’nde araştırmacı olarak görev yapan Sancar, fotoliyaz üzerine çalışmayı bırakarak nükleotid kesim onarımı üzerine yoğunlaştı ve bu alanda doçentlik tezini tamamladı. 1997’den itibaren Kuzey Carolina Üniversitesi, Chapel Hill’de biyokimya ve biyofizik bölümlerinde öğretim üyesi olarak çalışıyor ve DNA onarımının çeşitli yönlerini, hücresel saat mekanizmalarını ve kanser tedavisini inceleyen projelere liderlik ediyor. Bugüne kadar 415 bilimsel makale ve 33 kitap yayımlayan Sancar, bu çalışmalarla uluslararası alanda tanınan bir bilim insanı hâline geldi.
2015 yılında DNA onarımına yaptığı çığır açıcı araştırmalar sayesinde Tomas Lindahl ve Paul L. Modrich ile birlikte Nobel Kimya Ödülü’nü kazandı. Aynı yıl, “maxicell tekniği” ve “excinuclease/excision nuclease enzimi” gibi kavramları tanımlayarak bu terimlerin Oxford Üniversitesi Biyokimya ve Moleküler Biyoloji Sözlüğü’ne girmesini sağladı. 2001’de Amerikan Kimya Cemiyeti’nin Kuzey Carolina Seçkin Kimyager Ödülü’nü alan Sancar, 2005’te ABD Ulusal Bilimler Akademisi’ne seçilen ilk Amerikalı Türk bilim insanı olarak tarihe geçti.