Buzul Çağı aslan izlerinde ikinci aslanı Kalahari'nin iz sürücüleri gördü
Güney Afrika kıyısında 70 bin yıllık taşlaşmış aslan izlerine bakan iki San iz sürücüsü, bilim insanlarının gözden kaçırdığı dişiyi buldu ve iki belirsiz alanı daha aslan izi olarak tanımladı.
Güney Afrika'nın güney kıyısında, Goukamma Doğa Koruma Alanı'ndaki kayalıkların dibinde kopmuş bir taş blok duruyor. Üzerinde iki iri pati izi var: her birinde bir taban yastığı ve dört parmak yastığı, tırnak izi yok. Biri 15, öbürü 17 santimetre uzunluğunda. Yaklaşık 70 bin yıllık bu izlerin bir aslana ait olduğu 2018'de yayımlanmıştı. Yıllar sonra aynı bloğun başına Namibya'dan gelen iki San iz sürücüsü çömeldi ve bilim insanlarının göremediği bir şey söyledi: aslan orada yalnız yürümemişti.
Bu sahne, 29 Eylül 2026'da South African Journal of Science dergisinde yayımlanan bir makalenin merkezinde duruyor. Nelson Mandela Üniversitesi'ne bağlı Afrika Kıyı Paleobilimi Merkezi'nden Charles W. Helm'in başını çektiği ekip, Batı Kap kıyısında Pleistosen döneminden kalma üç aslan izi alanını anlatıyor. Makalenin altı yazarından ikisi, Namibya'nın kuzeydoğusundaki Nyae Nyae Koruma Alanı'ndan Ju/'hoansi San iz sürücüleri #oma Daqm ve /uce Nǂamce. Adlardaki # ve / işaretleri, Ju/'hoan dilindeki şaklatma seslerini gösteriyor.
Önemi iki yönlü. Birincisi, yazarlara göre bunlar güney Afrika'da bildirilen tek fosil aslan izi alanları; kıtada bunun dışındaki tek kayıt, Tanzanya'daki Laetoli'den ve çok daha eski Pliyosen'den. İkincisi, makale yerli iz sürme bilgisinin fosil iz biliminde (ihnoloji) nasıl somut fark yarattığını alan alan belgeliyor.
Kumda doğan, taşta kalan izler
İzler, eolianit denen bir kayaçta korunmuş. Eolianit, rüzgârın yığdığı kum tepelerinin zamanla çimentolanıp taşa dönmesiyle oluşur. Aslanlar yürürken kum henüz gevşekti; üstü yeni kumla örtülünce iz bir kalıp gibi taşlaştı. Ekip, bu kıyıdaki benzer tortulların yaşlarına dayanarak üç alanın da yaklaşık 156 bin ile 65 bin yıl öncesine düştüğünü düşünüyor. Doğrudan tarihlenen yalnız Goukamma: optik uyarımlı lüminesans yöntemiyle, yani kum tanelerinin en son ne zaman gün ışığı gördüğünü ölçerek 70 bin yıl, artı eksi 4 bin yıl bulunmuş.
Alanlar, 2008'de başlayan Cape South Coast Ichnology Project'in ürünü; proje yaklaşık 350 kilometrelik kıyıda 400'e yakın Pleistosen omurgalı izi alanı saptadı.
Önce ayrı ayrı bakmak
Ekip, her alanda yanlılığı önlemek için bir kural izledi: Batı bilim geleneğiyle yetişmiş araştırmacılar ve iz sürücüler izleri önce birbirinden bağımsız değerlendirdi. San üyeler Ju/'hoan dilinde uzun uzun tartışıp bir sonuca vardı; ardından yorumlar ve fotoğraflardan üretilmiş üç boyutlu modeller masaya kondu.
Goukamma'da araştırmacılar daha önceki yayınlarını iz sürücülere söylemedi. Kısa bir görüşmenin ardından iz sürücüler izin aslana ait olduğunu hemen doğruladı ve yeni bir bilgi ekledi: aynı yöne yürüyen bir erkek ve bir dişi. Dişinin izleri ilk bakışta neredeyse yoktu. Ana izlerin 65 santimetre solunda, rüzgârın taşıdığı kumla dolmuş iki hilal biçimli çukur duruyordu. Aynı hizada yüzey bitiyor, 1,5 santimetre aşağıdaki alt katman açığa çıkıyordu ve orada 12 santimetrelik iki iz vardı. Bunlar, ağırlığın alt katmana geçirdiği "aktarılmış izler". Dört izin arasındaki adım uzunlukları 60, 61 ve 61 santimetreydi; bu düzenlilik, tek bir hayvanın yürüyüşü yorumunu destekledi.
Makale bir çekinceyi de kaydediyor: küçük izler dişi yerine genç bir aslana da ait olabilir. Yazarlar erkek ve dişi izleri arasındaki ince biçim farklarına dikkat çekiyor ama olasılığı kapatmıyor.
Çömelmiş bir aslan, yokuş tırmanan bir çift
De Hoop Doğa Koruma Alanı'ndaki ikinci alanda yan yana iki iz var; iyi korunanı 14 santimetre ve en az üç parmak yastığı seçiliyor. Araştırmacılar burada aslanı yalnız temkinli bir olasılık olarak görmüştü. İz sürücüler ise kararlıydı: aslan. Üstelik iki izin arasındaki silik bir çukuru, hayvanın ayağını yaklaşık 4 santimetre sola kaydırdığı biçiminde okudular ve ortaya sıçramaya hazır, çömelmiş bir aslan yorumu çıktı.
Witsand'ın doğusundaki üçüncü alan en zoruydu. Güneye 30 derece eğimli bir yüzeyde 14 ve 11 santimetrelik yuvarlakça izler, yokuş aşağı uçlarında belirgin kum tümsekleri var. Araştırmacılar yalnızca dik kumul yamacında yürümüş kimliği belirsiz iri hayvanlar görmüştü. İz sürücüler hararetli bir tartışmanın ardından burada da aslan dedi: biri büyük izli erkek, öbürü küçük izli dişi olmak üzere yolları kesişen iki aslan. Aslan izinde pek görülmeyen tırnak izlerini de yokuş tırmanmaya bağladılar. Yazarlar yine de bu alanın ayrıntılı biçim karşılaştırmasına elverişli olmadığını not ediyor.
Başka aday var mı?
Ekibe göre bugün güney Afrika'da bu boyutta iz bırakabilecek başka bir etçil yok. Soyu tükenmiş kılıç dişli kediler ise fosil kayıtlarına göre bölgeden yaklaşık 600 bin yıl önce çekilmiş; yani izlerden çok daha önce. Goukamma'daki izlerin iriliği, bir zamanlar ayrı alt tür sayılan "Kap aslanı" ile ilişkilendirilmişti; ancak makalenin andığı genetik bulgulara göre Kap aslanları öbür güney Afrika aslanlarından belirgin biçimde ayrışmıyor.
Kalahari'den kıyıya bir okuma becerisi
#oma Daqm ve /uce Nǂamce, CyberTracker'ın Yerli Usta İz Sürücü belgesine sahip. Ekiple 2023'ten beri çalışıyorlar; aynı ekip daha önce onların katkısıyla bir sırtlan iz yolunu ve dünyada bildirilen ilk fosil pangolin iz yolunu yayımlamıştı. Ekipteki üçüncü iz sürücü Steve Kunta, Ekim 2025'te hayatını kaybetti; makale onun anısına adandı.
Yazarlar, iz sürücülerin Kalahari kumlarında edindikleri beceriyi kıyının eolianit yüzeylerine taşıyabilmesini "hem dikkate değer hem de memnuniyet verici" diye niteliyor. Ekibin bir kitap bölümüne göre iz sürücüler araştırmacılarla çoğunlukla Afrikaanca anlaşıyor ve bu aktarımda "çok şey kayboluyor". Bu da açık bir soruyu geride bırakıyor: Ju/'hoan dilindeki uzun tartışmaların ne kadarı makalelere hiç ulaşmadan kayboldu? Kıyıdaki yüzlerce iz alanının çoğu bu ortak okumayı henüz görmedi.
Fotoğraf: Lord Mountbatten, Public domain, Wikimedia Commons
