Kraliçeliğe bir adım kalmıştı: 1441'de büyücülükle yargılanan düşes Eleanor Cobham

Nedimelikten düşesliğe

Eleanor 1400 dolaylarında, Surrey'deki Sterborough'da yaşayan Sir Reynold Cobham'ın kızı olarak doğdu. Soylu ama sarayın üst katmanlarından uzak bir aileydi. 1422 civarında Hainaut Kontesi Jacqueline'in nedimesi oldu. Jacqueline ertesi yıl, Kral V. Henry'nin en küçük kardeşi Gloucester Dükü Humphrey ile evlendi. Kısa süre sonra Eleanor, hanımının kocasının metresiydi. 1428'de Papa V. Martin, Jacqueline'in evliliğini geçersiz sayınca Humphrey, Eleanor'la evlendi.

Çift, Greenwich'teki La Plesaunce adlı konaklarında şairler, müzisyenler, bilginler ve hekimlerle dolu küçük ama gösterişli bir saray kurdu. Doğaüstüne ilgileri geniş kütüphanelerinden de belliydi; koleksiyonlarında yıldız falı kitapları vardı. 1435'te Humphrey'nin ağabeyi Bedford Dükü John ölünce, genç ve çocuksuz Kral VI. Henry'den sonra tahtın sıradaki varisi Humphrey oldu. Taç artık Eleanor'a çok yakındı.

Bir yıldız falı, bir balmumu suret

Her şey bir öngörüyle başladı. Eleanor'un hekimi ve Westminster'daki St Stephen Şapeli'nin kanoniği Thomas Southwell ile Oxford'lu bilgin ve yıldız falcısı Roger Bolingbroke, kralın 1441 yazında hayati tehlike taşıyan bir hastalık geçireceğini öngördü. Söylenti saraya ulaşınca kralın çevresi başka yıldız falcılarına danıştı; onlar böyle bir hastalık görmedi. Ardından söylentinin kaynağı arandı: Southwell, Bolingbroke ve düşesin günah çıkaran rahibi John Home sorguya alındı. Bolingbroke, işi başlatanın Eleanor olduğunu söyledi.

Tutuklamaları duyan Eleanor, Westminster Manastırı'na sığındı. Sığınak hakkı onu olağan yargı yolunun dışında tuttuğu için Canterbury Başpiskoposu Henry Chichele başkanlığındaki bir piskoposlar kurulu önüne çıktı. Hakkında büyücülük, ölülerin ruhunu çağırma ve sapkınlıkla ilgili 18 suçlama vardı. Bunlar arasında kralın ölümünü öngören bir yıldız haritası ısmarlamak ve kralın balmumundan bir suretini yapıp ona zarar vermek de bulunuyordu. Suçlamaları yürüten isim, Humphrey'nin babasının üvey kardeşi ve en büyük rakibi Kardinal Henry Beaufort'tu.

Düşes suçlamaların çoğunu reddetti. Ama "Eye Cadısı" diye bilinen Margery Jourdemayne'den iksir aldığını kabul etti ve bunların kocasından çocuk sahibi olmak için alındığını söyledi.

Ağır bedeli ötekiler ödedi

BBC'nin aktardığına göre Bolingbroke, başında kâğıttan bir taç, büyü aletleriyle çevrili sandalyesinde halkın önüne çıkarılıp inançlarından döndüğünü ilan etmeye zorlandı. 18 Kasım 1441'de Tyburn'de asılıp parçalandı, başı London Bridge'de sergilendi. Margery Jourdemayne 27 Ekim'de Smithfield'de diri diri yakıldı; dokuz yıl önce de büyücülük yüzünden Windsor Kalesi'nde tutulmuş, bir daha yapmama şartıyla bırakılmıştı. Southwell ise Londra Kulesi'nde öldü.

Eleanor canını kurtardı. Üç pazar günü boyunca yalınayak ve elinde mumla, her seferinde başka bir kiliseye yürütüldü. Evliliği zorla bozuldu, unvanları elinden alındı, ömür boyu hapis cezası aldı. Chester, Kenilworth ve Man Adası'ndan sonra Galler'deki Beaumaris Kalesi'ne götürüldü; orada 7 Temmuz 1452'de öldü. Gregory, kitabın resmî sayfasında, Westminster'a hemen sığınmasının "muhtemelen hayatını kurtardığını" yazıyor.

Romancı ile tarihçiler ayrı yerde duruyor

Ulusal Arşivler'de (The National Archives) kayıt uzmanı olan tarihçi Euan Roger, BBC'ye konuşurken suçlamaları "bir karalama kampanyası" olarak niteledi: "Eleanor kocasının zayıf noktası." Roger'a göre delillerin çoğu Bolingbroke'un itirafına dayanıyor ve Bolingbroke perde arkasında "neredeyse kesin olarak" işkence görüyordu. Gemma Hollman da 2019 tarihli Royal Witches kitabında yıldız falına danışmanın "kraliyet çevresinde bile alışılmadık bir uğraş olmadığını" hatırlatıyor. Ortaçağ tarihçisi Ralph Griffiths'in 1969 tarihli incelemesindeki hüküm ise daha sert: "Eleanor'u yıkıma sürükleyen onun hırsıydı."

Gregory başka bir yerde duruyor. BBC'ye, Eleanor'un büyücülükle suçlanıp gerçekten büyü yapan "çok, çok ender" kadınlardan biri olduğunu söyledi. Tahtın bir adım yakınındaki bir düşese karşı "gerçekten çok ikna edici bir delil olmadan" kimsenin harekete geçmeyeceğini düşünüyor. Romanında Eleanor, kralın suretini balmumuna kendi eliyle kazıyor.

Lancaster hanedanında açılan çatlak

Olay Humphrey'nin siyasi gücünü bitirdi. 1447'de o da vatana ihanetle suçlanıp tutuklandı ve birkaç gün sonra öldü. BBC'ye göre bir soylu kadının bu biçimde yargılanması emsalsiz olduğu için yeni bir yasal düzenleme gerekti ve bu düzenleme yaklaşık bir asır sonra Anne Boleyn'e karşı da kullanıldı. Lancaster hanedanının zayıflaması, York hanedanıyla otuz yıl sürecek taht kavgasının, İngilizlerin Wars of the Roses dediği dönemin yolunu açan gelişmelerden biri sayılıyor.

Eleanor, Shakespeare'in VI. Henry oyununun ikinci bölümünde kocasını taca uzanmaya kışkırtan kadın olarak sahneye çıktı. Ressam Edwin Austin Abbey de 1900'de onun Londra sokaklarındaki kefaret yürüyüşünü tuvale aktardı.

Kayıtlar susarken

Elimizdeki belgeler büyük ölçüde onu suçlayanların kaleminden çıktı; tek ayrıntılı tanıklık, işkence altında alınmış olabilecek bir itiraf. Bu yüzden Eleanor'un niyetini kesin olarak bilmek mümkün görünmüyor. Gregory ise romanın son sözünde tercihini saklamıyor: "Kendi karanlığına bakıp ne korkan ne de özür dileyen bir kadından hoşlanırım."

Fotoğraf: Edwin Austin Abbey, Public domain, Wikimedia Commons