Nelson Mandela
Güney Afrika Cumhuriyeti devlet başkanı
Nelson Rolihlahla Mandela (18 Temmuz 1918 – 5 Aralık 2013), Güney Afrika’da apartheid rejimine karşı uzun yıllar mücadele etmiş bir aktivist ve ülkenin ilk siyah devlet başkanıdır. 1994 yılında gerçekleştirilen çok partili seçimlerde halkın büyük çoğunluğu tarafından seçilen Mandela, görev süresince ırk ayrımcılığının sona erdirilmesi, yoksulluk ve eşitsizlikle mücadeleye odaklanmıştır. Demokratik sosyalist bir görüşe sahip olan Mandela, Afrika Ulusal Kongresi (ANC) içinde 1990‑1999 yılları arasında parti başkanlığı yapmıştır.
Mandela, Xhosa dilini konuşan Thembu kabilesinin şefinin oğlu olarak Mvezo’da doğdu. Eğitim hayatına Fort Hare Üniversitesi ve ardından Witwatersrand Üniversitesi’nde hukuk okuyarak devam etti. Johannesburg’da genç yaşta sömürgecilik karşıtı hareketlere katıldı, ANC’ye üye oldu ve gençlik kollarının kurucu üyelerinden biri hâline geldi. 1952’deki Başkaldırı Mücadelesi’nde öne çıkan bir isim olan Mandela, Transvaal ANC kolunda başkan seçildi; aynı dönemde avukatlık yaparken 1956‑1961 yılları arasındaki yargı süreçleri nedeniyle tutuklandı.
Şiddetsiz protesto savunusuna rağmen, 1961’de ANC ile iş birliği içinde Umkhonto we Sizwe (MK) adlı silahlı direniş örgütünü kurdu. 1962’de devlet karşıtı komplo ve sabotaj suçlamalarıyla tutuklanan Mandela, ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı. İlk olarak Robben Adası’nda, daha sonra Pollsmoor Hapishanesi’nde 27 yıl süren cezasını çekti; 1990’da uluslararası bir kampanya sonucunda serbest bırakıldı.
Serbest kaldıktan sonra ANC lideri olarak bir otobiyografi kaleme aldı ve 1994’teki genel seçimlerde ANC’nin büyük çoğunlukla zafer kazanmasıyla ülkenin cumhurbaşkanı oldu. Yeni bir anayasa hazırlanmasına öncülük ederken toprak reformu, yoksullukla mücadele ve sağlık hizmetlerinin iyileştirilmesi gibi politikaları hayata geçirdi; ayrıca Geçmişi Araştırma ve Uzlaşma Komisyonu’nu kurarak geçmiş insan hakları ihlallerini inceletti. Tekrar seçim yapmayı reddedip yerine Thabo Mbeki’yi göreve getiren Mandela, ardından hayırseverlik faaliyetlerine yönelerek özellikle yoksulluk ve AIDS ile mücadeleye odaklandı.
Mandela’nın anti‑apartheid mücadelesi uluslararası alanda da büyük takdir topladı; 1993 Nobel Barış Ödülü’nün yanı sıra ABD Başkanlık Özgürlük Madalyası, Sovyet Lenin Nişanı ve toplamda 250’nin üzerinde ödül aldı. Güney Afrika’da “Ulusun Babası” olarak anılan Mandela, hayatı ve mücadelesi birçok filme ve kitaba konu oldu; otobiyografik eseri “Long Walk to Freedom” ve bu kitaptan uyarlanan 2013 yapımı “Mandela: Özgürlüğe Giden Uzun Yol” en bilinen örneklerdendir.