Gözün saydam ve bikonveks yapıdaki merceği, ışığı retinaya odaklayarak net görüntü oluşmasını sağlar. Esnek bir yapıya sahip olan lens, şeklini değiştirerek farklı uzaklıktaki nesnelere odaklanmamızı mümkün kılan bir mekanizmaya sahiptir. Bu esnekliğe bağlı olarak gerçekleşen odaklama süreci, tıpta "akomodasyon" olarak adlandırılır ve fotoğraf makinelerindeki lens hareketlerine benzetilebilir.
İnsan gözündeki merceğin kırma gücü doğal ortamında yaklaşık 18 diyoptri civarında olup, bu değer gözün toplam kırma kapasitesinin yaklaşık üçte birine denk gelir. Merceğin ön yüzeyi, arka yüzeyine kıyasla daha düz bir yapıya sahiptir. Yetişkinlerde ortalama 10 mm çapında ve 4 mm kalınlığında olan lens, yaş ilerledikçe büyümeye devam eder ve akomodasyon sırasında şekil değiştirir.
Gözün ön kısmında yer alan lens, iris tarafından kontrol edilen ışık miktarının ardından yer alır. Merceği siliyer gövdeye bağlayan ve "ligamentum suspensorium lentis" adı verilen lifli bir halka, lensi sabit bir konumda tutar. Merceğin arkasında bulunan vitreus sıvısı da hem besleyici rol oynar hem de optik olarak şeffaf yapısıyla görüntü oluşumuna katkıda bulunur.
Akomodasyon sürecinde siliyer kaslar ve zonüler lifler devreye girer. Yakındaki bir nesneye odaklanırken siliyer kaslar kasılır, zonüler lifler gevşer ve lens kalınlaşarak daha küresel bir şekil alır. Bu sayede kırılma gücü artar ve net görüntü elde edilir. Uzak bir nesneye odaklanmak içinse tam tersi bir mekanizma devreye girer: siliyer kaslar gevşer, zonüler lifler gerilir ve lens incelerek odak mesafesini artırır.
Lensin kırılma indisi de yapısal özelliklerinden biri olarak dikkat çeker. Merkeze yakın bölgelerde yaklaşık 1.406 olan bu değer, dış tabakalara doğru 1.386'ya kadar düşer. Bu farklılık, lensin optik gücünü artıran önemli bir faktördür. Su ortamında yaşayan hayvanlarda ise kırma indeksi farkı yetersiz olduğu için gözün odaklama işlevi tamamen lens tarafından karşılanır. Bu nedenle, suda yaşayan canlıların lensleri daha yuvarlak ve sert bir yapıya sahiptir.
