Kavramdan Klinik Uygulamaya: Beynin Eski Bölgesi Dikkat Filtreleme Yeteneğini Açığa Çıktı

Johns Hopkins Üniversitesi'nden bir ekip, evrimsel olarak köklü bir beyin bölgesinde bulunan bir nöron grubunun, hayvanların dikkatini yönlendiren ve dikkat dağıtıcıları filtreleyen bir "bileşke" işlevi gördüğünü ortaya koydu. Bu keşif, 28 Haziran 2026’da Nature Communications dergisinde yayımlanan ve editoryal bir öne çıkış olarak seçilen bir çalışmada detaylandırıldı.

Araştırmacılar, farelerde yapılan deneylerle, beyin sapında yer alan bu nöronların, görsel dikkat görevlerinde hayvanların performansını önemli ölçüde etkilediğini gösterdi. Fareler, ekrandaki ön planda bulunan uyarıları doğru şekilde işleyip yan tarafta beliren dikkat dağıtıcıları görmezden gelerek ödül kazandılar. Ancak, bu nöronlar geçici olarak devre dışı bırakıldığında, fareler aniden aşırı dikkat dağıtılabilir hale geldi; yani, yan uyarılara karşı duyarlılıkları artarak, görevdeki başarıları ciddi şekilde düşürüldü.

Bu durum, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (ADHD) hastalarında gözlemlenen benzer bir fenomeni yansıtıyor. Şef yazar Shreesh Mysore, "ADHD’nin bir özelliği, hafif dikkat dağıtıcıların bile dikkati çeken bir şekilde yönlendirmesidir – ve bu, nöronlar kapatıldığında gördüğümüz durumla tam olarak aynı." diyerek bulgunun klinik önemi üzerinde durdu. Önemli bir nokta ise, nöronlar yeniden aktive edildiğinde farelerin dikkat yeteneklerinin anında normale döndüğü gözlemlendiği oldu.

Bilim insanları, bu nöron grubunun tüm omurgalılarda, özellikle kuşlar ve balıklar gibi prefrontal korteksin gelişmemiş olduğu türlerde de bulunabileceğini belirtti. Bu evrimsel perspektif, dikkat mekanizmasının yalnızca insanlarda değil, tüm omurgalılarda ortak bir kökene dayandığını gösteriyor. Araştırmacı Ninad Kothari, "Yüzlerce milyon yıl önce, kuşlar ve balıklar bu yeteneğe sahipti ve genellikle gelişmiş bir prefrontal korteksleri yoktu. Peki beyin bu sorunu nasıl çözdü? Biz, beyin sapında bu evrimsel eski bölgeyi keşfettik." diyerek çalışmanın temelini attı.

Çalışmanın sonuçları, dikkat bozukluklarıyla mücadele eden bireyler için potansiyel tedavi hedefleri sunuyor. Mysore, "Bu nöronların insanlarda da var olduğuna dair tüm kanıtlar var. Onların insanlarda seçici mekansal dikkat için sorumlu olup olmadığını anlamak, ADHD ve otizm gibi durumlarda yeni ilaç ve terapi geliştirmeye yol açabilir." şeklinde açıklama yaptı. Gelecekte, bu nöronların ADHD ve otizmli bireylerdeki aktivitesinin incelenmesi, daha hedefli tedavi stratejilerinin oluşturulmasına katkı sağlayabilir.

Bu bulgu, beyin fonksiyonlarının evrimsel kökenlerine dair yeni bir pencere açarken, aynı zamanda dikkat bozukluklarının tedavisinde devrim niteliğinde bir adımın habercisi olabilir. Bilim camiası, bu nöron grubunun insan beyninde nasıl çalıştığını ve klinik uygulamalara nasıl entegre edilebileceğini keşfetmek için heyecanla bekliyor.