Uçuş İptali ve Rötarda Yolcu Hakları: Tazminat, İade ve Bakım Hizmeti (2026)

• SHY-YOLCU: Türk havayollarının Türkiye'deki havalimanlarına ve havalimanlarından yaptığı tüm tarifeli ve tarifesiz uçuşlar ile yabancı havayollarının Türkiye'den kalkan uçuşları.
• AB 261/2004: AB içindeki uçuşlar, AB'deki bir havalimanından kalkan uçuşlar (havayolu hangi ülkeden olursa olsun) ve AB dışından AB'ye bir AB havayoluyla yapılan uçuşlar.

Örneğin Berlin'den İstanbul'a dönüşte hangi havayoluyla uçarsan uç AB kuralı devrede. İstanbul'dan Paris'e bir Türk havayoluyla uçuyorsan SHY-YOLCU uygulanır. İstanbul'dan bir AB havayoluyla AB'ye uçuyorsan iki düzenleme de gündeme gelebilir; ancak AB tüzüğü, aynı yolculuk için AB dışında zaten tazminat veya yardım aldıysan uygulanmıyor. AB dışındaki bir ülkeden Türkiye'ye yabancı bir havayoluyla geliyorsan çoğu zaman kalkış ülkesinin kuralları geçerli. Aktarmalı biletlerde durum biraz daha karışık; ayrıntılar için aktarmalı uçuş rehberine göz atabilirsin.

Not: AB'de 261/2004'ü yenileyen düzenleme üzerinde Haziran 2026'da siyasi uzlaşmaya varıldı. Avrupa Komisyonu'na göre yeni kurallar AB Resmî Gazetesi'nde yayımlandıktan 12 ay sonra uygulanmaya başlayacak; o zamana kadar mevcut tüzük geçerli.

Rötar: bakım hizmeti ne zaman başlar?

Uçuşun gecikeceği belli olduğunda havayolu, beklemenin uzunluğuna ve uçuş mesafesine göre sana ücretsiz hizmet sunmak zorunda. SHY-YOLCU'da eşikler şöyle:

• İç hat uçuşlarında ve 1500 kilometreye kadar olan uçuşlarda 2 saat veya daha fazla gecikme,
• 1500 ile 3500 kilometre arasındaki uçuşlarda 3 saat veya daha fazla,
• 3500 kilometreden uzun uçuşlarda 4 saat veya daha fazla.

Bu eşikler aşıldığında beklemenin süresine uygun olarak içecek, günün saatine göre kahvaltı veya yemek verilmeli; ayrıca iki telefon görüşmesi ya da e-posta imkânı tanınmalı. Yeni kalkış saati ertesi güne kaldıysa otel konaklaması ve havalimanı ile otel arasındaki ulaşım da havayolunun sorumluluğunda. Gecikme en az 5 saati bulursa yolculuktan vazgeçip bilet ücretinin iadesini isteyebilirsin. AB kuralındaki eşikler de özünde aynı mantıkla işliyor. Havayolu hareket kabiliyeti kısıtlı yolculara ve tek başına seyahat eden çocuklara bu hizmetlerde öncelik vermek zorunda.

Rötarda tazminat: 2024 değişikliği

Uzun süre Türkiye'deki yönetmelikte gecikme için tazminat açıkça düzenlenmemişti. 10 Aralık 2024 tarihli değişiklikle yönetmeliğe yeni bir fıkra eklendi: uçuş teknik ve operasyonel nedenlerle gecikir ve sen planlanan son varış yerine 3 saat veya daha fazla gecikmeyle ulaşırsan, havayolu tazminat ödemek ve iade ya da yeniden yönlendirme seçeneklerini sunmakla yükümlü. Aynı değişiklikle tazminat tutarları da güncellendi. Tazminat, yönetmelikte iç hat ve dış hat için ayrı, dış hatta ise mesafeye göre belirlenen tutar kadar; Türk lirası karşılığı ödeme günündeki Merkez Bankası kuru üzerinden hesaplanıyor. Güncel tutarı SHGM'nin yayımladığı yönetmelik metninden kontrol et.

AB tüzüğünde de son varış noktasına 3 saat veya daha fazla gecikmeyle ulaşan yolcu, gecikme olağanüstü bir durumdan kaynaklanmadıysa mesafeye göre tazminat isteyebiliyor. Tazminat nakit, banka havalesi veya çekle ödenir; seyahat kuponu ancak sen yazılı olarak kabul edersen verilebilir.

Uçuş iptali: iade, yeni uçuş ve tazminat

Uçuşun iptal edilirse havayolu sana şu seçenekleri sunmak zorunda:

• Kullanılmayan biletin bedelinin en geç 7 gün içinde iadesi (gerekirse başladığın noktaya ücretsiz dönüş uçuşuyla birlikte),
• İlk fırsatta benzer koşullarla son varış yerine başka bir uçuşla gönderilme,
• Boş yer durumuna göre senin seçeceğin daha sonraki bir tarihte yeniden yönlendirme.

Beklediğin süre boyunca yiyecek-içecek ve gerekirse otel hakkın da devam ediyor. Tazminat ise iptalin sana ne zaman bildirildiğine bağlı. Kalkıştan en az iki hafta önce haberdar edildiysen tazminat yok. Daha geç bildirildiyse tazminat hakkın doğar; ancak havayolu sana kalkış ve varış saatleri yönetmelikte sayılan sınırlar içinde kalan alternatif bir uçuş önerdiyse tazminat ödemek zorunda değil. İptali sana ne zaman bildirdiğini kanıtlamak havayoluna düşüyor; bu yüzden rezervasyonda telefon ve e-posta bilgini doğru ver, aksi hâlde havayolu sorumluluktan kurtulabiliyor.

Olağanüstü hal istisnası

Havayolu, tüm önlemleri almasına rağmen iptalin olağanüstü hallerden kaynaklandığını kanıtlarsa tazminat ödemez. SHY-YOLCU bu halleri siyasi istikrarsızlık, uçuşa uygun olmayan hava koşulları, doğal afetler, güvenlik riskleri, beklenmedik uçuş emniyeti eksiklikleri ve grev olarak sayıyor. Önemli ayrıntı: olağanüstü hal tazminatı ortadan kaldırsa da bakım hizmeti ve iade/yeniden yönlendirme hakkını ortadan kaldırmaz.

AB tarafında Avrupa Komisyonu, hava trafik yönetimi kararları, kötü hava ve güvenlik risklerini olağanüstü hal örneği olarak gösterirken çoğu teknik arızanın, olağan bakım sorunlarının ve havayolunun kendi personelinin grevinin olağanüstü hal sayılmadığını belirtiyor. Türkiye'deki 2024 değişikliği de rötar tazminatını açıkça "teknik ve operasyonel nedenlere" bağlıyor. Havayolu sana "olağanüstü durum" dediğinde gerekçeyi yazılı olarak istemek iyi bir başlangıç.

Uçağa alınmama ve alt sınıfa düşürülme

Fazla satış (overbooking) yüzünden uçuş dolduğunda havayolu önce, karşılığında belirli menfaatler sunarak yerini bırakacak gönüllü arar. Yeterli gönüllü çıkmazsa yolcuları istekleri dışında uçağa almayabilir; bu durumda uçağa alınmayan yolcuya derhal tazminat ödenmeli, iade veya yeni uçuş seçeneği sunulmalı ve bakım hizmeti verilmeli. Gönüllü olarak yerini bırakırsan havayoluyla anlaştığın menfaatleri alırsın, iade veya yeni uçuş hakkın da korunur; ancak yönetmelik kapsamındaki ek tazminat hakkı gönüllüler için uygulanmıyor. Sağlık, güvenlik ya da eksik seyahat belgesi gibi makul gerekçelerle uçağa alınmamak bu kapsamda değil; vize ve pasaport işini yurt dışı seyahat kontrol listesiyle baştan sağlama al.

Havayolu seni biletini aldığın sınıftan daha üst bir sınıfa yerleştirirse ek ücret isteyemez. Daha alt sınıfa yerleştirirse iki bilet arasındaki farkın yanında, uçuş mesafesine göre bilet ücretinin yönetmelikte belirlenen oranını da 7 gün içinde ödemek zorunda.

Havalimanında ne yapmalısın?

• Biniş kartını, e-biletini ve ekranın fotoğrafını sakla; gecikme ve iptal bildirimlerini (SMS, e-posta) silme.
• Kapıdaki görevliden gecikme ya da iptalin nedenini ve haklarını gösteren yazılı bildirimi iste. Yönetmelik, havayolunun iptal ve uçağa alınmama durumunda bu bilgiyi yazılı vermesini şart koşuyor.
• Bakım hizmeti verilmediyse zorunlu yemek, ulaşım ve konaklama masraflarının faturalarını al; sonradan talep etmek için gerekecek.
• Havalimanında seyahat kuponu teklif edilirse, kabul etmek zorunda değilsin; tazminatın nakit ya da banka yoluyla ödenmesini isteyebilirsin.

Başvuru ve SHGM'ye şikâyet

İlk adım her zaman uçuşu gerçekleştiren havayoluna yazılı başvuru. Başvuruna uçuş numarasını, tarihi, rezervasyon kodunu, yaşadığın durumu ve talebini (tazminat, iade, masraf) açıkça yaz, belgelerin kopyalarını ekle. SHGM'nin şikâyet sayfasına göre havayolu 6 hafta içinde yanıt vermezse ya da yanıttan memnun kalmazsan SHGM'ye başvurabilirsin; başvurular SHGM'nin internet sitesindeki yolcu başvuru sistemi ve formu üzerinden, destekleyici belgelerle yapılıyor. SHGM yönetmeliğe uymayan havayoluna idari yaptırım uygulayabiliyor; yargı yoluna gitme hakkın da her durumda saklı.

AB kuralının uygulandığı uçuşlarda da önce havayoluna başvuruyorsun; iki ay içinde yanıt alamaz ya da yanıttan memnun kalmazsan olayın yaşandığı AB ülkesinin ulusal yetkili kurumuna şikâyette bulunabiliyorsun. Bir sonraki biletini alırken ucuz uçak bileti seçeneklerini karşılaştırırken aktarma sürelerine de dikkat etmen, bu tür sorunları azaltır.

Sık Sorulan Sorular

Rötar yüzünden aktarmamı kaçırdım, tazminat alabilir miyim?

Uçuşların tek rezervasyonda birlikte satıldıysa gecikme son varış noktasına göre hesaplanır. Son noktaya 3 saat veya daha fazla gecikmeyle ulaştıysan ve olağanüstü hal yoksa tazminat hakkın doğabilir. Ayrı ayrı alınmış biletlerde ilk uçuşun gecikmesi ikinci bilete yansımaz.

Hava muhalefeti yüzünden iptal edilen uçuşta hiçbir hakkım yok mu?

Var. Hava koşulları olağanüstü hal sayıldığında tazminat ödenmez, ama bilet iadesi ya da yeni uçuş hakkın ve bekleme süresince yiyecek, içecek, gerekirse otel hakkın devam eder.

Havayolu tazminat yerine kupon verebilir mi?

Ancak sen yazılı olarak kabul edersen. Aksi hâlde tazminat ve iade nakit, banka havalesi, banka ödeme emri veya çekle ödenmek zorunda.

İptal bana bir hafta önce bildirildi, tazminat hakkım var mı?

Kalkıştan iki haftadan kısa süre önce bildirilen iptallerde tazminat hakkı doğar. Ancak havayolu sana kalkış ve varış saatleri yönetmelikteki sınırlar içinde kalan bir alternatif uçuş önerdiyse tazminat ödemek zorunda değildir.

Bagajım kaybolursa da bu yönetmelik mi uygulanır?

Hayır. SHGM, bagaj şikâyetlerinin SHY-YOLCU kapsamında değerlendirilmediğini belirtiyor. Kayıp, geciken veya hasarlı bagajda uluslararası uçuşlarda Montreal Sözleşmesi'nin kuralları ve süreleri geçerli.

Kapak fotoğrafı: İptal edilen uçuşları gösteren havalimanı kalkış ekranı · MattiPaavola · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons