Tove Jansson'un Görülmemiş Çizimleri Kasımda Londra'da Sergileniyor

Mumintrol nereden çıktı?

Jansson'un yarattığı Moomin'ler (Türkçede kimi zaman "Muminler"), su aygırınınkine benzer burunlarıyla, doğayla uyum içinde yaşayan sevimli trollerdi. Guardian'ın aktardığına göre Jansson bu kitapları 1945-1977 arasında yazıp resimledi; kitaplar bugüne dek 30 milyona varan satışa ulaştı ve 60'tan fazla dile çevrildi, ardından çizgi filmlere, dizilere ve temalı parklara dönüştü.

Sergide ilk kitabı The Moomins and the Great Flood'un özgün çizimleri de olacak — Moomintrol'ün annesiyle birlikte kayıp babasını arayışını ve Moomin Vadisi'ni buluşlarını anlatan hikâye. Daha önce hiç gösterilmemiş parçalar arasında, denizi seven maceracı Moominpappa'nın dev bir deniz kabuğuyla çizildiği bir eskiz var; bu, Moominpappa at Sea kitabının kapağı için yapılmış erken bir taslak.

Bu eskizi, Moomin Characters markasının başkanı ve Tove'nin yeğeni Sophia Jansson bile daha önce görmemiş. Sophia, Guardian'a "Tove'nin inanılmaz yanı bu. Olağanüstü üretkendi" dedi. Teyzesinin yeteneğini şöyle anlatıyor: "Okura hem evrensel hem kişisel düzeyde dokunan temaları yakalamak gibi özel bir becerisi vardı — sonra da bunları hikâyelerin içine gizliyordu; Moomin Vadisi'ndeki Moomin'leri okuduğumuzu sanıyoruz, kitabı bitirince aslında 'bizi', insanları, birbirimizle nasıl ilişki kurduğumuzu ve bütün tuhaflıklarımızı okuduğumuzu fark ediyoruz."

Yedi yaşında kendi kitabını satan çocuk

Serginin konuk küratörü, Jansson üzerine çalışan Paul Gravett. Gravett'in Guardian'a anlattığına göre sergide Jansson'un yedi yaşındayken yapıp sınıf arkadaşlarına sattığı el yapımı kitapçıklardan çizimler de olacak: "Çocukluk okumalarından gelen, fantezi ve rüyalara duyduğu aynı merakı orada da görebiliyorsunuz."

Bu merak ömür boyu sürdü. Jansson, Lewis Carroll'ın Snark Avı ve Alice Harikalar Diyarında kitaplarının İsveççe basımlarını korku estetiğine yakın bir üslupla resimledi. J.R.R. Tolkien'in Hobbit'inde ise karakterleri yeniden yorumladı ve Gollum'u devasa çizdi. Guardian'a göre Tolkien buna şaşırdı; Gollum'un boyutunu hiç açıkça yazmadığını fark edince ikinci basımda onu "küçük, yapışkan bir yaratık" olarak tarif etti. Jansson'un çizimlerini taşıyan ilk İngilizce basım bu ay HarperCollins tarafından yayımlanıyor.

Londra bağlantısı

Jansson'un Londra'yla ayrı bir bağı var: kadın karikatüristlerin kendi günlük şeridine sahip olmasının nadir olduğu bir dönemde, ilk Moomin çizgi şeridi 1954'te Londra'da Evening News'ta yayımlanmaya başladı ve şeritler oradan dünyaya dağıldı. Sergide bu şeridin en erken örneklerinden birinin eskizi de olacak — kahve lekeli, çöpe gitmekten son anda kurtarılan çizim.

Jansson ayrıca açık sözlü bir karikatüristti. Guardian, ikinci büyük harp yıllarında faşizmi hedef alan çizimlerine değiniyor ve sanatçının "En çok da Hitler ile Stalin'e karşı acımasız olabilmek hoşuma gidiyordu" sözünü aktarıyor. Bir çiziminde oyuncakçıdaki bir kadın ile küçük kız için şu yazıyı kullanmıştı: "'Momma' diyen bebeğiniz yok mu? / 'Yok küçük dostum, yeni gelenler Heil Hitler diyor!'"

Gravett'in özeti, serginin neden yalnızca çocuk kitabı meraklılarını ilgilendirmediğini açıklıyor: "Moomin, tuhaflıktan keyif almayı ve hayatın akışına bırakmayı kutluyor. Bunlar sadece çocuklar için değil; epeyce derinlikleri var." Gravett şu sıra Jansson üzerine yeni bir kitap hazırlıyor; 2022'de sanatçının illüstrasyon işi üzerine bir inceleme yayımlamıştı.

Fotoğraf: Eemu Myntti, Public domain, Wikimedia Commons