Cumhuriyetin 103. Yılında Aynı Odadayız

Yudum'un ilk odası açıldığında yıl 1998'di. O sonbahar ülkenin her yerinde bayraklar asılıydı; Cumhuriyet 75 yaşına giriyordu. Okullarda marşlar provası yapılıyor, televizyonda kutlama programları dönüyor, balkonlardan sarkan bayraklar haftalarca indirilmiyordu. Biz de o günlerde, telefon hattının cızırtısı arasında, birkaç kişilik bir sohbet odasında birbirimize ilk "iyi bayramlar"ımızı yazıyorduk.

Bu yıl Cumhuriyet 103 yaşında. Aradan geçen yirmi sekiz yılda bu odalar da büyüdü, değişti, birkaç kez taşındı. Ama 29 Ekim geldiğinde yazılan ilk mesaj hep aynı kaldı.

Bir bayramın ekranda kutlanması

İnternetin ilk yıllarında bayram, ekrana sonradan gelen bir şeydi. Kutlama dışarıdaydı: tören alanında, okul bahçesinde, sokakta. Akşam eve dönen bizler o günü sohbet odasına taşırdık. Kimin hangi şehirde fener alayına katıldığı, kimin çocuğunun okul gösterisinde şiir okuduğu, kimin balkonuna en büyük bayrağı astığı konuşulurdu.

O konuşmalarda bir şey hep dikkatimi çekti. Odada farklı şehirlerden, farklı yaşlardan, birbirini hiç görmemiş insanlar vardı. Siyasette, futbolda, müzikte anlaşamadıkları çok şey vardı. Ama 29 Ekim gecesi odaya giren herkes aynı cümleyle başlardı. O cümle kimseye öğretilmemişti; kendiliğinden geliyordu.

Aynı anda söylenen marş

Onuncu Yıl Marşı, Cumhuriyetin onuncu yılı için 1933'te yazıldı. Doksan yılı aşkın bir süredir her 29 Ekim'de yeniden söyleniyor. Okul bahçesinde söyleyen çocukların bir kısmı, yıllar sonra aynı marşı kendi çocuklarının gösterisinde dinliyor. Bir bayramı bayram yapan biraz da bu: bir ülkenin dört bir yanındaki insanların aynı gün, aynı saatte aynı sözleri söylemesi.

Bir sohbet odası bu duyguyu ekrana taşıyabiliyor. Birbirini hiç görmemiş insanlar aynı gece aynı odada aynı cümleyi yazınca, ekranın öbür ucundaki kalabalığı hissediyorsun. Tören alanında yan yana durmak gibi değil belki, ama ona yakın bir şey.

Bize bırakılan şey

Cumhuriyet, 29 Ekim 1923'te ilan edildiğinde bu ülkenin insanlarına bir rejimden fazlasını bıraktı. Okumayı, yazmayı, bir arada konuşmayı, kendi sözünü kendi diliyle söylemeyi bıraktı. Harfler değişti, okullar açıldı, kadınlar seçme ve seçilme hakkı kazandı. Bunların her biri, yıllar sonra bir sohbet odasında birbirine yazan insanların aslında neye yaslandığını anlatıyor.

Bir sohbet odası küçük bir şey gibi görünür. Ama içinde herkesin eşit bir sesle yazabildiği, kimsenin soyuna sopuna bakılmadığı, bir öğretmenle bir öğrencinin, bir kasapla bir mühendisin aynı satırda buluşabildiği bir yer kurmak, o ilk günden kalan fikrin uzak bir yansımasıdır. Biz bunu her gün fark etmeden yaşıyoruz. Bayram günleri ise fark etmek için bir bahane oluyor.

Yirmi sekiz yıldır aynı mesaj

Her 29 Ekim gecesi odada kim varsa o yazar. Kimi yıllarda oda kalabalıktır, kimi yıllarda üç beş kişi. Kimi gece şakalaşılır, kimi gece biri büyüklerinden dinlediği bir Kurtuluş Savaşı hikâyesini anlatmaya başlar ve oda susup dinler. Yıllar içinde bu gecelerin hiçbiri ötekine tam benzemedi.

Geriye dönüp baktığımda ne kadar değiştiğimizi görüyorum. Yazım biçimimiz değişmiş, kullandığımız kelimeler değişmiş, ekranlar küçülüp cebe girmiş. Ama 29 Ekim satırları birbirine benziyor. Aynı sevinç, aynı minnet, aynı "nice yıllara".

Bu yıl

Bu yıl Yudum'da yeni bir yerdeyiz. Meydanı olan, kahvesi olan, radyosu meydanda çalan bir köy kurduk. Yarın o meydanda da bayram olacak. Radyoda bayram şarkıları çalacak, sohbet odalarında yine aynı cümle yazılacak.

Sitenin tepesinde bugün bir bayrak göreceksiniz. Onu oraya bir duyuru olsun diye değil, yirmi sekiz yıldır bu odalarda her 29 Ekim'de yaptığımız şeyi bu kez herkesin görebileceği bir yerde yapmak için astık.

Cumhuriyetimizi kuranları, onu bugüne taşıyanları ve bu odalarda yıllardır aynı cümleyi yazan herkesi saygıyla anıyorum. Cumhuriyet Bayramımız kutlu olsun.