Moderatör Olmak Kimseye Kolay Gelmez

Bir odada tartışma büyüyor. Biri sınırı aştı, bir diğeri karşılık verdi, ötekiler taraf tutmaya başladı. O anda odada birinin karar vermesi gerekiyor: araya girecek mi, bekleyecek mi, kimi uyaracak, kimi dışarı alacak? Hangisini seçerse seçsin, birileri kırılacak.

O kararı veren kişi çoğu zaman bir gönüllü. Bunun için para almıyor, bir unvanın peşinde değil. Yalnızca o odayı seviyor ve iyi kalmasını istiyor. Bu yazı onlar için.

Kimse alkışlamaz

Moderatörlüğün en zor yanı, iyi yapıldığında görünmemesi. Bir odada huzur varsa kimse "bugün moderatör iyi iş çıkardı" demez. Ama bir karar yanlış görünürse herkes onu konuşur. Teşekkür nadir gelir, şikâyet her zaman.

Yıllardır bu insanları izliyorum. Çoğu bu dengesizliği biliyor ve yine de devam ediyor. Bence neden devam ettiklerinin cevabı basit: o odanın boş ya da çirkin bir yer olmasını istemiyorlar.

Zor kararlar

Dışarıdan bakınca kurallar net görünür. Hakaret yok, reklam yok, kimseyi rahatsız etmek yok. Ama gerçek hayatta çoğu durum bu kadar net değildir. Bir şaka ne zaman hakarete döner? Bir tartışma ne zaman kavgaya dönüşür? Yıllardır odada olan tanıdık biri sınırı aştığında, yeni gelen biriyle aynı muameleyi mi görmeli?

Benim cevabım evet. Kural tanıdığa da yabancıya da aynı işlemeli. Ama bunu söylemek kolay, uygulamak zor. Bir moderatör yıllardır sohbet ettiği bir arkadaşını uyarmak zorunda kaldığında, o kuralın bedelini kendi içinde öder. Bunu kimse görmez.

Bir de hata payı var. Moderatör de insan; bazen fazla sert, bazen fazla yumuşak davranır. Önemli olan hatasız olmak değil, hatayı kabul edip düzeltebilmek. Haksız bir karar verildiğini düşünüyorsan bunu söylemenin bir yolu her zaman var. Kararlar geri alınabilir; kırgınlıklar daha zor onarılır. Bu yüzden bir karara itiraz eden biriyle konuşmak, o kararı vermek kadar önemli bir iş.

Yetki bir emanet

Moderatöre verilen yetki bir ödül değil, bir emanet. Birini odadan çıkarabilmek, susturabilmek, uyarabilmek küçük şeyler gibi görünür ama karşıdaki insan için küçük değildir. Bir kişinin akşamını, bazen bir odayla olan bağını bir anda kesebilirsin.

Bu yüzden yetkinin en iyi kullanıldığı an, çoğu zaman kullanılmadığı andır. İyi bir moderatör önce konuşur, sonra uyarır, en son karar verir. Tartışan iki kişiye "biraz soluklanalım" demek, birini dışarı almaktan çoğu zaman daha iyi sonuç verir. Bunu öğrenmek yıllar alıyor.

Kendi adıma da söyleyeyim: yıllar içinde yetkiyi yanlış kullandığım anlar oldu. Sinirle verilmiş, sonradan pişman olduğum kararlar. Onlardan öğrendiğim tek şey şu: acele edilen karar çoğu zaman yanlış karardır.

Nöbet

Moderatörlük bir görevden çok bir nöbet. Gece yarısı herkes uyurken odada biri hâlâ göz kulak oluyor. Bir tatil gününde, bir bayram akşamında, insanlar ailesiyle otururken bile bir göz ekranda kalıyor. Bunu yapmak zorunda değiller. Yapıyorlar.

Bu nöbetin bir bedeli var: yorgunluk. Uzun süre bu işi yapan insanlar bir gün yoruluyor. Her gün aynı sorunları çözmekten, her kararın ardından gelen sitemden bıkıyor. Bu yüzden moderatörlerin bir gün bırakma hakkı olduğunu düşünüyorum. Bırakan birine "neden bıraktın" diye sormak yerine "bunca zaman için sağ ol" demek gerekiyor.

Bize düşen

Moderatörün işini kolaylaştırmanın en iyi yolu, onun işine hiç gerek bırakmamak. Bu bir ahlak dersi değil, basit bir hesap. Bir odada insanlar birbirine saygıyla davranıyorsa moderatör de yalnızca sohbet eden biri olur. En güzel moderasyon, hiç görünmeyen moderasyondur.

Bir şeyi rahatsız edici bulursan, kendin karşılık vermek yerine haber ver. Bir moderatörün kararını beğenmezsen, odanın ortasında tartışmak yerine kendisiyle ayrıca konuş. Bunlar küçük şeyler ama bir odanın havasını değiştirir. Bir de, eğer imkânın olursa, bir moderatöre bir gün sebepsiz yere "eline sağlık" de. Ne kadar nadir duyduklarını tahmin edemezsin.

Teşekkür

Yirmi sekiz yılda bu ağda moderatörlük yapmış çok insan oldu. Adlarını burada yazmayacağım; hem hepsini sayamam, hem de bazıları adının anılmasını istemez. Ama her biri bu odaların bugün hâlâ ayakta olmasında pay sahibi.

Bunu yazarken onların çoğunu düşündüm. Gecenin bir yarısı bir tartışmayı yatıştıranı, küs iki kişiyi barıştıranı, ilk kez gelen birine kuralları sabırla anlatanı. Çoğuna kimse teşekkür etmedi. Ben buradan ediyorum.

Teşekkürler. Siz olmasanız bu odalar çoktan dağılmıştı.