Iğdır

Iğdır, Doğu Anadolu’nun Erzurum‑Kars kesiminde yer alan ve aynı adlı ilin merkezi konumunda bulunan bir şehirdir. Merkez ilçe nüfusu 2020 yılı ADNKS verilerine göre 96 887, bütün belde ve köylerle birlikte ise 142 559 kişiyi kapsamaktadır. Şehrin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 850 metredir ve ilçe sınırları içindeki yüzölçümü 1 273 km²’dir.

Ülkenin en yüksek dağı olan Ağrı Dağı’nın üçte ikisi, Iğdır merkezine bağlı Suveren Köyü sınırları içinde yer alır. Sınır komşuları arasında Ermenistan bulunur; iki ülkenin sınırını belirleyen Aras Nehri, Arpaçay ile birleşerek Iğdır toprakları boyunca akar ve bölge halkı için adeta bir yaşam kaynağıdır.

Kentin adı, Oğuz Han’ın altı oğlundan biri olan Deniz Han’ın en büyük oğlu İğdir Bey’e dayanır. “Iğdır” sözcüğü iyi, büyük, ulu, ünlü ve sahip anlamlarını taşır; yöre sakinleri ismi “İdir” şeklinde telaffuz eder. Ermenice “Իգդիր” (İgdir), Kürtçede “Îdir” ve Azerice de “İğdir” olarak bilinir.

Arkeolojik kazılar, Iğdır bölgesinin tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yaptığını gösterir. MÖ 5000‑4000 yıllarında Hurriler, ardından Mittaniler, Hititler, Asurlular, Kimmerler, Medler, Persler, Sümerliler ve Subailer gibi kavimlerin bölgeye yerleştiği belgelenmiştir. Urartu Krallığı döneminde Sürmeli adıyla anılan Karakale, daha sonra Bulgar Türkleri Arsaklı göçebelerinin kontrolüne geçmiş, ardından Saka Türkleri, Sasani ve kısa bir Bizans hâkimiyeti izlenmiştir.

İslamiyet’in bölgeye girişi 638‑645 yıllarında gerçekleşmiş, Aras boyları Bizans’tan sıyrılarak Müslüman hâkimiyeti altına girmiştir. Abbasiler döneminde Arap valileri yerine Türk valiler yönetimi üstlenmiş, Selçuklu hanedanı ise 1048 Pasinler Savaşı’nın ardından Iğdır ve çevresine yerleşmiştir. Bu süreç, şehrin tarihsel ve kültürel kimliğinin oluşumunda belirleyici olmuştur.