İsmet İnönü
Türkiye Cumhuriyeti 2. Cumhurbaşkanı (1938–1950)
Mustafa İsmet İnönü, 24 Eylül 1884’te İzmir’de doğdu ve 25 Aralık 1973’te Ankara’da hayatını kaybetti. Osmanlı ordusuna birincilikle mezun olduktan sonra I. Dünya Savaşı’nda Kafkasya ve Filistin’de görev aldı; savaşın ardından 1920’de Anadolu’ya geçerek Kurtuluş Savaşı’nın en önemli komutanlarından biri oldu. Genelkurmay Başkanlığı görevinde I. ve II. İnönü muharebelerini kazandı, Büyük Taarruz’da Batı Cephesi Komutanı olarak yer aldı ve Mudanya Mütarekesi ile Lozan Antlaşması’nda Türk heyetine başkanlık etti. Cumhuriyetin ilanının ardından Türkiye’nin ilk başbakanı ve Silahlı Kuvvetler’in ilk Genelkurmay Başkanı olarak hizmet verdi; 1934’te savaşlardaki başarısı nedeniyle “İnönü” soyadını aldı.
Atatürk’ün vefatının ardından 11 Kasım 1938’de cumhurbaşkanı seçilen İnönü, 1950’ye kadar bu görevi sürdürdü. Başkanlığı döneminde II. Dünya Savaşı’nı tarafsızlık politikasıyla yönetti, savaş sonrası yaşanan ekonomik ve toplumsal sorunları çözmeye çalıştı. 1938’de CHP olağanüstü kurultayında ona “Millî Şef” unvanı verildi ve Atatürk’ün ölümünden sonra 1972’ye kadar partinin genel başkanlığını yürüttü. 1950‑1960 yılları arasında ana muhalefet lideri olarak, 27 Mayıs Darbesi sonrası 1961 seçimlerinde partisini birinci parti konumuna taşıdı ve Türkiye’nin ilk koalisyon hükümetini Adalet Partisi ile kurdu.
Başbakanlık görevini birkaç kez üstlenen İnönü, 1925‑1937 yılları arasında 12 yıl kesintisiz, toplamda ise 16 yıl 11 ay boyunca başbakanlık yaptı; bu süre, Cumhuriyet tarihinin en uzun başbakanlık dönemi olarak kayıtlara geçti. 1965’te başbakanlıktan çekildikten sonra da 1972’ye kadar ana muhalefet liderliğini sürdürdü. 1973’te solunum yetmezliği nedeniyle vefat etti.
İnönü, Sivas’ta başlayan eğitim hayatını Mühendishane-i Berrî-i Hümâyûn’da tamamladı ve 1903’te birincilikle mezun olduktan sonra Osmanlı ordusuna katıldı. Ailesi, babası Mehmed Reşid Efendi’nin Bitlis kökenli Kürümoğulları ailesine, annesi Cevriye Hanım’ın ise Bulgaristan’ın Razgrad şehrinden gelmekte olduğu bir geçmişe sahip. Kardeşleri arasında Ahmet Mithat, Hasan Rıza, Hayri Temelli ve kız kardeşi Seniha Okatan bulunuyordu. İnönü, askeri ve siyasi alandaki kariyerinde, Türkiye’nin modernleşme sürecine yön veren önemli bir figür olarak hatırlanır.