İbn Asâkir, tam adıyla Ebü'l-Kāsım Ali b. el-Hasen b. Hibetullah ed-Dımeşkī, 12. yüzyılda Şam'da yaşamış hadis âlimi ve tarihçidir. Döneminin en önde gelen muhaddislerinden sayılmakla birlikte, adını sonraki kuşaklara asıl taşıyan eseri Şam'ın ve Suriye şehirlerinin tarihini biyografiler üzerinden anlatan Târîhu Medîneti Dımaşk'tır.
Eylül 1105'te (Muharrem 499) Şam'da doğdu. İlim ehli bir aileden geliyordu: babası Hasan b. Hibetullah ve anne tarafından dedesi, Şam kadısı Yahyâ b. Ali el-Kureşî, tanınmış âlimlerdi. Küçük yaşta babası ve ağabeyinin yönlendirmesiyle Kur'an, hadis, fıkıh ve Arap dili öğrenimine başladı.
Seyahatleri ve hocaları
Hadis ilminin gereği olarak rivayetleri doğrudan ravilerinden almak için uzun yolculuklara çıktı. 1126-1127 yıllarında Bağdat'ta bulundu, hac için Hicaz'a gitti, Kuzey Irak ve Cezire bölgesindeki şehirleri dolaştı. 1130'ların ortasında başlayan ikinci büyük seyahatinde İran'dan Horasan'a ve Mâverâünnehir'e kadar onlarca şehri ziyaret etti. Bu yolculuklar boyunca binin üzerinde erkek hocadan ve seksen kadar kadın muhaddisten ders aldığı kaydedilir; kadın hocaların bu kadar kalabalık olması, dönemin hadis öğrenimine dair dikkat çekici bir ayrıntıdır.
Şam'a döndükten sonra Emevî Camii'nde hadis okuttu. 1154'te Şam'ı yönetimine alan Nûreddin Mahmud Zengî ona büyük saygı gösterdi ve 1170'lerin başında onun için Dârülhadîsi'n-Nûriyye adlı bir hadis medresesi kurdurdu; İbn Asâkir ömrünün son yıllarında burada ders verdi. Selahaddin Eyyubî de kendisine hürmet eden yöneticiler arasındaydı. Ocak 1176'da (Receb 571) Şam'da öldü ve Bâbüssağîr Mezarlığı'nda babasının yanına defnedildi.
Eserleri
Başyapıtı Târîhu Medîneti Dımaşk, otuz yılı aşkın bir sürede üç aşamada tamamlandı: 1135 dolaylarında başlanan eser 1154'te elli yedi cilde ulaştı, Nûreddin'in teşvikiyle genişletilerek sonunda seksen cilde vardı. Eserde Şam'ın adı, coğrafyası, fethi ve camileri anlatıldıktan sonra, şehirle bağlantılı peygamberler, halifeler, kadılar, hadis ravileri ve şairler gibi yaklaşık dokuz bin kişinin biyografisi verilir.
Son cildin kadın âlim ve şairlere ayrılmış olması eserin ayırt edici yönlerindendir. Kitabın tamamı 1990'larda ve 2000'lerin başında Beyrut'ta seksen cilt hâlinde basıldı.
Öteki eserleri arasında Eş'arî kelam ekolünü ve kurucusu Ebü'l-Hasan el-Eş'arî'yi eleştirilere karşı savunduğu Tebyînü kezibi'l-müfterî ile çeşitli kırk hadis derlemeleri sayılabilir. İbn Asâkir'in oğlu Kāsım ile yeğeni Ebû Mansûr da hadis alanında yetişmiş âlimlerdir.
Târîhu Dımaşk, İslam dünyasında yazılmış en kapsamlı şehir tarihi kabul edilir ve erken dönem İslam tarihi, Suriye'nin sosyal ve ilmî hayatı üzerine çalışanlar için bugün de temel başvuru kaynaklarından biridir.
