Orhan Alkaya
Orhan Alkaya (d. 1958, İstanbul), İstanbul Şehir Tiyatroları'nda çalışmış Türk oyuncu, yönetmen, şair ve gazeteci; 2008-2009 genel sanat yönetmeni.
Orhan Alkaya (5 Şubat 1958, İstanbul), Türk oyuncu, tiyatro yönetmeni, şair ve gazetecidir. Mesleğinin büyük bölümünü İstanbul Şehir Tiyatroları'nda geçirdi, 2008 ile 2009 arasında kurumun genel sanat yönetmenliğini yaptı. Televizyonda Öyle Bir Geçer Zaman ki, Al Yazmalım ve Aşk Yeniden dizilerinde izlendi; şiir ve deneme kitapları ile gazete yazıları da var.
Alkaya'nın hayatı tek bir meslek çizgisine sığmıyor. Sahnede oyuncu ve yönetmen olarak çalıştı, 12 Eylül sonrasında görevinden uzaklaştırıldığı yıllarda ansiklopedi yazarlığı ve gazetecilikle geçindi, sonra yeniden sahneye döndü. Bu yüzden adı hem tiyatro seyircisinin hem şiir okurunun hem de dizi izleyicisinin hafızasında ayrı bir yerde durur.
Hayatı ve ilk yılları
Alkaya, 5 Şubat 1958'de İstanbul'da doğdu. Liseyi Doğuş Lisesi'nde okudu; tiyatroyla ilk tanışması da bu yıllara denk gelir. Ardından İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne girdi, daha sonra Marmara Üniversitesi Basın Yayın Yüksek Okulu'nda öğrenim gördü. Hukuk eğitimi ona meslek olmadı: 1976'da İstanbul Şehir Tiyatroları'na girdi ve sahne çalışmasını ana işi yaptı.
Yazıyla ilişkisi de erken başlar. Sanat eleştirileri, siyasi makaleler ve denemeler yazdı; yazıları günlük gazetelerde ve çeşitli dergilerde yayımlandı. Tiyatro ve sinema eleştirmenliği yaptı, bazı şiir dergilerinin hazırlanmasında emek verdi; bunların arasında Şiir Atı dergisi sayılır.
12 Eylül ve tiyatrodan uzaklaştırılma
1980 darbesinden sonra Alkaya, 1402 sayılı Sıkıyönetim Kanunu uyarınca görevine son verilen kamu çalışanları arasında yer aldı. Bu kanun 1971'de çıkarılmıştı; sıkıyönetim komutanlarına, çalışmalarını sakıncalı gördükleri kamu personelinin işine son verme yetkisi tanıyordu. Resmî rakamlara göre 4.891 kamu personeli görevden alındı; mağdur sayısının yaklaşık yirmi bin olduğu da öne sürülür. Bu kişilere "1402'likler" denir.
Alkaya 1989'da Şehir Tiyatroları'na döndü. Aradaki yıllarda ansiklopedi yazarlığı, dizi editörlüğü, gazetecilik, danışmanlık gibi işlerde çalıştı ve sinema filmlerinde rol aldı. Tiyatroya dönüşünde oyunculuğun yanında yönetmenlik de yaptı.
Tiyatro çalışmaları
Alkaya'nın adı Şehir Tiyatroları'nın oyun kayıtlarında birçok yapımla anılır. 1983'te Yıldırım Türker ve Yeşim Dorman'ın Gölge Ustası, 1992'de Gülsün Siren Kınal'ın İnsan Bahçesi ve 1994'te Sevim Burak'ın Sahibinin Sesi adlı oyunlarında yer aldı. Daha sonraki yıllarda Samuel Beckett'in Godot'yu Beklerken (1997), Haldun Taner'in Sersem Kocanın Kurnaz Karısı (1999), Aziz Nesin'in Hadi Öldürsene Canikom (2003), Matei Vișniec'in Savaş ve Kadın (2005) ve Alain Decaux'nun Rosenbergler Ölmemeli (2012) oyunlarında çalıştı.
Liste, repertuvarın hem Türk hem yabancı yazarları kapsadığını gösterir: Beckett'ten Haldun Taner'e, Aziz Nesin'den Romanyalı yazar Matei Vișniec'e uzanan bir çizgi. Alkaya, Şehir Tiyatroları'nda oyunculuk ve yönetmenlik görevlerinin ikisini de üstlendi.
Genel sanat yönetmenliği
8 Ocak 2008'de İBB Şehir Tiyatroları Genel Sanat Yönetmenliği'ne getirildi. Kurum, 1914'te Dârülbedayi adıyla kurulmuş, 1934'te bugünkü adını almış, İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ne bağlı bir tiyatrodur; kentin farklı semtlerinde sahneleri bulunur. Alkaya'nın bu görevi 29 Mayıs 2009'da, yaklaşık on yedi ay sonra sona erdi ve görevden alındı.
Yazarlığı: şiir, deneme, köşe yazıları
Alkaya'nın şiir ve deneme kitapları 1990'dan itibaren çıktı. Parçalanmış Divan (1990), Erken Sözler (1999) ve Tuz Günleri (2001) bunların arasındadır. A! Etika, Yenilgiler Tarihi ve Türkiye Hâlâ Mümkün de kitapları arasında yer alır; toplam altı kitabı yayımlandı.
Gazetecilik yönü de sürdü: Cumhuriyet'te tiyatro eleştirileri yazdı, sonraki yıllarda BirGün gazetesinde yazıları yayımlandı.
Sinema ve televizyon
Perdede Seni Seviyorum (1983), On Kadın (1987), Sarı Tebessüm (1992) ve İyi Saatte Olsunlar (2004) filmlerinde yer aldı. Televizyonda geniş izleyiciye ulaştığı işler ise 2010'da Kanal D'de başlayan Öyle Bir Geçer Zaman ki, 2011'de atv'de yayımlanan Al Yazmalım ve 2015-2016'da FOX'ta izlenen Aşk Yeniden oldu.
Türk tiyatrosu ve 12 Eylül kuşağı için önemi
Alkaya, Türkiye'de kamu tiyatrosunun içinden çıkıp hem yöneten hem yazan bir sanatçı olarak öne çıkar. 1402'likler arasında yer alması, onu darbe sonrası sanat ve kültür dünyasından uzaklaştırılan kuşağın tanıklarından biri yapar; geri dönüşü ve sonraki yönetmenlik görevi bu açıdan da anlam taşır. Tiyatro, şiir, gazetecilik ve ekran oyunculuğunu aynı kariyerde birleştirmesi, Türkiye'de sahneden ekrana geçen oyuncu profilinin bir örneğidir.
Orhan Alkaya nereli?
Orhan Alkaya İstanbul doğumludur. Doğum yeri olarak biyografilerin hepsinde İstanbul gösterilir; çalışma hayatı da büyük ölçüde bu kentte, Şehir Tiyatroları çevresinde geçmiştir.
Orhan Alkaya kaç yaşında?
Alkaya 5 Şubat 1958'de doğdu; 2026'nın sonunda 68 yaşındadır. Yaşı her yıl şubat ayındaki doğum gününde bir artar.
Orhan Alkaya hangi dizilerde ve filmlerde oynadı?
Dizi olarak en çok Öyle Bir Geçer Zaman ki (2010 sonrası, Kanal D), Al Yazmalım (2011, atv) ve Aşk Yeniden (2015-2016, FOX) ile anılır. Sinemada Seni Seviyorum (1983), On Kadın (1987), Sarı Tebessüm (1992) ve İyi Saatte Olsunlar (2004) filmlerinde rol aldı.
Orhan Alkaya hangi kitapları yazdı?
Alkaya'nın basılmış altı kitabı vardır. Şiir kitapları arasında Parçalanmış Divan (1990), Erken Sözler (1999) ve Tuz Günleri (2001) öne çıkar. Bunların yanında A! Etika, Yenilgiler Tarihi ve Türkiye Hâlâ Mümkün adlı kitapları vardır.
Kısaca
- 5 Şubat 1958'de İstanbul'da doğdu; oyuncu, yönetmen, şair ve gazetecidir.
- 1976'da İstanbul Şehir Tiyatroları'na girdi, 1402 sayılı yasayla 1980'de uzaklaştırıldı ve 1989'da döndü.
- 8 Ocak 2008 - 29 Mayıs 2009 arasında İBB Şehir Tiyatroları Genel Sanat Yönetmeni oldu.
- Altı kitabı yayımlandı; Parçalanmış Divan (1990) ilk şiir kitaplarındandır.
- Televizyonda Öyle Bir Geçer Zaman ki, Al Yazmalım ve Aşk Yeniden dizilerinde rol aldı.

























