Büyük Göller'deki mersin balıkları 400 yıl yaşıyor olabilir, ama henüz kesin değil

Halkalar neden yetmedi?

Balıkların yaşı genellikle ağaç halkası mantığıyla hesaplanır: Yüzgeç dikeninden ya da kulak taşından ince bir kesit alınır, yıllık büyüme halkaları sayılır. Mersin balığında sorun şu: Balık yaşlandıkça büyümesi neredeyse durur ve halkalar birbirine karışır. MSU'dan Scott Colborne bunu Wisconsin Public Radio'ya "Mersinler yaşlandıkça büyümelerini çok yavaşlatıyor, halkalar birbirine karışıyor" diye anlatıyor. Baker'a göre bu yöntem, yaşlı balığın yaşını olduğundan az göstermeye mahkûm. Şimdiye kadar belgelenmiş en yaşlı göl mersini 152 yaşındaydı.

Ekip bu yüzden başka bir yol izledi. Büyük Göller'deki beş popülasyonda, bazılarında 44 yıla uzanan yakala-işaretle-yeniden yakala kayıtlarını kullandılar. Aynı balık yıllar arayla yeniden yakalanıp ölçülünce yılda kaç santim büyüdüğü görülüyor. Bu büyüme hızından geriye doğru hesap yapılarak belirli bir boya ulaşmanın kaç yıl sürdüğü tahmin ediliyor. Yöntem, Grönland köpekbalıkları için kullanılan bir modelden uyarlandı.

Rakamlar: geniş bir aralık

Bridge Michigan'ın aktardığına göre model, 160 santimetrelik bir erkeğin popülasyona bağlı olarak 90 ile 279 yaşında, 180 santimetrelik bir dişinin ise 99 ile 427 yaşında olabileceğini hesaplıyor. Black River popülasyonundaki bir erkek için en yüksek tahmin 435 yıl; ama bu tahminin güven aralığı 318 ile 737 yıl arasında. Aralığın bu kadar geniş olması, modelin tek tek balıklar için kesin yaş vermekten çok bir büyüklük sırası gösterdiğini anlatıyor.

MSU'nun duyurusu da daha temkinli bir özet yapıyor: Pek çok göl mersini düzenli olarak 200 yılı aşıyor olabilir, bazıları 300'e yaklaşıyor. Colborne bu balıkları "tarihle yaşayan bir bağ" olarak tanımlıyor ve ekleyerek şunu söylüyor: "On yıllar boyunca bu verileri toplayan insanlar olmasaydı böyle sorulara cevap veremezdik." Duyuruda bir yerli topluluk üyesinin, kuşaklardır göl mersininin 400 yıl kadar yaşayabileceğine inanıldığını paylaştığı da not ediliyor.

Kesinleşmesi için ne gerekiyor?

Grönland köpekbalığındaki uzun ömür tahmini, sonradan göz merceğindeki radyokarbonla bağımsız olarak desteklenmişti. Göl mersini için böyle bir doğrulama henüz yok. Baker, radyokarbon yaşlandırmayı denemek istediklerini ve Grönland köpekbalığı çalışmasının yazarlarıyla temasa geçtiklerini söylüyor. O zamana kadar 400 yıl, kesin bir yaş değil, güçlü ama doğrulanmamış bir olasılık.

Balıkçılık için neden önemli?

Yaş, koruma hesaplarının temel girdisi. Bir tür sanıldığından iki-üç kat uzun yaşıyor ve çok geç ürüyorsa, avlanan ya da kaybedilen her iri birey yerine konması yüzyıllar sürecek bir kayıp demek. Wisconsin Public Radio'ya göre Büyük Göller'de bir zamanlar 15 milyonu aşkın göl mersini vardı; bugünkü sayı bunun yüzde birinin altında. Baker'ın mesajı net: av oranlarını "çok, çok ihtiyatlı" tutmak.

Karadeniz'in mersinleri

Konu Türkiye'ye de uzak değil. Su Ürünleri Merkez Araştırma Enstitüsü'nün (SÜMAE) Yunus Araştırma Bülteni'nde 2007'de yayımlanan bir derlemeye göre Karadeniz'in Türkiye kıyılarında mersin balıkları doğal olarak yaşıyor, başlıca yumurtlama alanları Kızılırmak, Yeşilırmak, Sakarya ve Çoruh. Aynı derlemeye göre Türkiye'de 1971'de bu nehirlerde mersin avı yasaklandı, 1997'de ise bütün mersin balığı türlerinin avı yasal olarak durduruldu. Yazarlar, Kızılırmak üzerine yapılan barajlardan sonra balıkların nehrin yalnızca 55 kilometrelik kısmına ulaşabildiğini not ediyor. Göl mersini ayrı bir tür olsa da Büyük Göller'den gelen ders, yavaş büyüyen bu kadim balık ailesinin tamamı için geçerli: Toparlanma, insan ömrüyle değil, onların ömrüyle ölçülüyor.

Fotoğraf: Rob Foster, CC BY 4.0, Wikimedia Commons