Eş arayan üç yaban köpeği Zambiya'da 4.126 km yürüdü: Afrika memelilerinde rekor

2025 yazının ortasında, Zambiya'nın batısındaki Kafue Ulusal Parkı'nda üç kardeş sürülerinden ayrıldı. Boyunlarında GPS vericisi olan bu üç erkek Afrika yaban köpeği, sonraki dokuz ay boyunca ülkeyi baştan başa kat etti ve Nisan 2026'da ülkenin doğusundaki Luangwa Vadisi'ne vardı. Toplam yol: 4.126 kilometre. İstanbul'dan Kars'a gidip dönüşten fazlası.

Bilim insanlarına göre bu, bir Afrika memelisinin dağılma yolculuğu için kaydedilmiş en uzun mesafe. Bulgu Ecology dergisinde "Extraordinary movements connecting distant ecosystems by African wild dogs" (Uzak ekosistemleri birbirine bağlayan olağanüstü yaban köpeği hareketleri) başlığıyla yayımlandı. Çalışmanın başyazarı, Montana Eyalet Üniversitesi'nden koruma biyoloğu Scott Creel ve Zambiya Etobur Programı'ndaki ekibi.

Göç değil, dağılma

Burada terim önemli. Göç, hayvanların her yıl aynı rotada gidip geldiği mevsimlik bir döngüdür. Dağılma ise tek yönlü bir ayrılıştır: Genç hayvan doğduğu gruptan kopar ve yeni bir yerde kendi ailesini kurmaya çalışır. Yaban köpeklerinde bunu çoğu zaman aynı cinsiyetten kardeşler birlikte yapar. Creel'in The Conversation'da yazdığına göre bu yolculuğun amacı eş bulmak. Üç kardeş Luangwa'ya vardıktan sonra durdu; araştırmacılara göre dişilerle buluşmuş görünüyorlar.

Yaban köpekleri (Lycaon pictus) Afrika'nın en tehlike altındaki büyük etoburlarından. Creel dünyada yaklaşık 6 bin yaban köpeği kaldığını yazıyor. Böyle küçük ve parçalı nüfuslarda uzak gruplar arasında gen alışverişi hayati: Bir parktaki köpeklerin başka bir parkla bağı koparsa akraba evliliği ve yerel yok oluş riski artar.

Korunan alanların dışından geçen bir rota

Yolculuğu dikkat çekici yapan yalnız uzunluğu değil, nereden geçtiği. Creel'e göre üç erkek büyük bölümüyle korunmayan arazilerden geçti ve Zambiya'nın madencilik ve sanayi kuşağı Copperbelt'teki Kitwe ve Ndola şehirlerinin kıyısından dolandı. Aynı dönemde kız kardeşleri de ayrı bir yolda 1.400 kilometreyi aşan bir mesafe kat etti. Creel'in yazdığına göre Zambiya Etobur Programı'nın izlediği köpekler artık ülkede yerleşik yaban köpeği barındıran yedi ekosistemin hepsini birbirine bağlamış durumda.

The Nature Conservancy'nin Zambiya koruma direktörü Bruce Ellender, Smithsonian'a yaptığı açıklamada bu durumu şöyle özetliyor: "Bu korunan alanları ada gibi görüp uzun vadede işlevli kalmalarını bekleyemeyiz."

Yolda kalanlar

Hikâyenin bir de karanlık yüzü var. Mongabay'in çalışmaya dayanan haberine göre araştırmacıların yaklaşık 16 yılda GPS ile izlediği 19 dağılan gruptan yarısı, yaban eti avcılarının kurduğu tel kapanlarda can vererek sona erdi. Rekortmen erkeklerin kız kardeşlerinden ikisinin kapanda öldüğü doğrulandı; üçüncüsünden haber yok. Creel, 2021'de 2.300 kilometreyi aşan yolculuğuyla türün en uzun kayıtlarından birine imza atan dişi EWD-1355'in de Haziran 2022'de bir kapanda öldüğünü yazıyor.

Creel bu çelişkiyi Mongabay'e acı bir espriyle anlatmış: "Afrika yaban köpeğiysen, ölmenin iyi bir yolu sürünü terk etmektir." Yani yeni bir aile kurmanın tek yolu, en büyük tehlikeye doğru yürümek.

Sırada ne var?

Mongabay'in aktardığına göre Kafue çevresindeki av yönetim alanlarının yarısı tarlaya dönüşmüş ve araştırmacılar önlem alınmazsa bu bağlantının on yıl içinde kopabileceği uyarısını yapıyor. Üç kardeşin yolculuğu, bağlantının henüz var olduğunu kanıtlıyor. Açık soru, bir sonraki grubun yürüyeceği yolun on yıl sonra hâlâ orada olup olmayacağı.

Fotoğraf: This Photo was taken by Timothy A. Gonsalves. Feel free to use my photos, but please mention me as the author. I would much appreciate if you send me an email [email protected] or write on my talk page, for my information. Please contact me before commercial use. Please do not upload an edited image here without consulting me. I would like to make corrections only at my own source to ensure that the changes improve the image and are preserved.Otherwise you may upload an edited image with a new name. Please use one of the templates derivative or extract., CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons