2026 yılında, astronomi dünyası şimdiye kadar gözlemlenen en enerjik yıldız patlamalarından birine tanık oldu. Bir kara deliğin, 'Süper Güneş' olarak nitelendirilen devasa bir yıldızı parçaladığı ve bu felaketin ardından ortaya çıkan şok dalgasının ışık hızının beşte biri hızla yayıldığı tespit edildi. Olay, 'Whippet' (Tazı) adı verilen ve sadece birkaç gün süren bu patlama sırasında açığa çıkan enerji, Güneş'in 400 milyar katı olarak ölçüldü. Bu rakam, bilinen en güçlü süpernova patlamalarını bile geride bırakan bir değere denk geliyor.
Liverpool John Moores Üniversitesi'nde Astrofizik Doçenti olan Daniel Perley liderliğindeki uluslararası araştırma ekibi, olayın detaylarını Amerikan Astronomi Derneği'nin (AAS) Phoenix, Arizona'daki konferansında sundu. Perley, 'Bir kara deliğin devasa bir yıldıza yaklaşarak onu parçaladığını ve malzemesini adeta bir öğle yemeği için hazırlar gibi tüketmeye başladığını gözlemledik' ifadelerini kullandı. Araştırmacılar, yıldızın kara delik tarafından parçalanırken oluşan disk yapısının, kara deliğin beslenme sürecini hızlandırdığını belirtiyor. Bu nadir ve etkileyici fenomen, kara deliklerin yıldızlarla etkileşimini anlamak açısından kritik bir örnek olarak değerlendiriliyor.
Olayın ilk sinyalleri, Cornell Üniversitesi'nde Astronomi Yardımcı Doçenti Anna Ho tarafından tespit edildi. Ho, Kaliforniya'daki Palomar Gözlemevi'nde bulunan Zwicky Geçici Tesisi (ZTF) kullanarak, 2024 yılında gerçekleşen patlamanın ışığının Dünya'ya ulaşmasının ardından AT2024wpp olarak adlandırılan nesneyi tanımladı. Ho'nun yaptığı ilk gözlemler, olayın Luminous Fast Blue Optical Transient (LFBOT) olarak bilinen nadir bir kozmik olaya işaret ettiğini gösterdi. LFBOT'lar, yıldızların yok olmasıyla ilişkili, mavi ışıkta parlayan ve X-ışınları üreten olaylardır. Ho'nun tespitinden kısa bir süre sonra, Kanarya Adaları'ndaki Liverpool Teleskobu ve NASA'nın Swift uydusu tarafından yapılan gözlemler, nesnenin olağanüstü mavi rengini ve X-ışını üretimini doğruladı.
Araştırmacılar, UCLA'dan R. Michael Rich ve Caltech'ten Yu Jing Qin tarafından sağlanan mesafe ölçümlerinin ardından, patlamanın sıradan bir süpernovadan çok daha fazla enerji açığa çıkardığını tespit etti. Bu veriler, ışık hızının beşte biri hızla yayılan şok dalgasının yanı sıra, olayın olağanüstü yüksek sıcaklığıyla birleşince, bilim insanlarını kara deliğin bir yıldızı parçaladığını ve yuttuğunu doğrulamaya yöneltti. Perley, 'Ne olduğunu tahmin etmiştik, ancak yine de olağanüstüydü. Bu olay, benzer olaylardan çok daha fazla enerjiyle gerçekleşti ve yıldız çöküşünden kaynaklanan bilinen en güçlü patlamalardan bile daha şiddetliydi' dedi. Araştırmacılar, bu tür olayların kara deliklerin yerini belirlemek ve oluşum süreçlerini anlamak için yeni bir pencere açtığını vurguluyor.
Patlamanın ardından ortaya çıkan şok dalgası, yoğun çevresel gaz içinde yayılırken, yıldızın malzemesinden oluşan disk kara deliğin etrafında yoğun bir şekilde ısındı. Bu süreç, X-ışını radyasyonunun yanı sıra güçlü bir gaz 'rüzgarı' üretti. Bu gaz akışı, yıldızın yok olmadan önce yaydığı malzemeyle çarpışarak, ilk birkaç gün boyunca görülen parlak mavi optik ve ultraviyole emisyonunun yanı sıra astronomlar tarafından tespit edilen radyo ve milimetre sinyallerini oluşturdu. Ancak, yaklaşık altı ay sonra şok dalgasının aniden 'körelmeye' başladığı gözlemlendi. Araştırmacılar, bunun nedeninin, yok olan yıldızın daha önce yaydığı gaz tarafından oluşturulan bir balonun dış sınırına ulaşması olduğunu düşünüyor.
En büyük gizem ise patlamanın ardından ortaya çıkan garip sinyaller oldu. Keck Gözlemevi, Magellan Gözlemevi ve Çok Büyük Teleskop (VLT) tarafından yapılan gözlemlerde, patlamanın ilk ayında herhangi bir tanınabilir kimyasal imza tespit edilemedi. Ancak olayın parlaklığı azalmaya başladıkça, zayıf hidrojen ve helyum gazı izleri ortaya çıktı. Helyumun özellikle dikkat çekici bir özelliği vardı: Bu gaz, görüş hattı boyunca saatte 6.000 kilometreden daha hızlı bir şekilde hareket ediyordu. Bu durum, yıldızın çekirdeğinden geriye kalan yoğun bir yapının ilk patlamadan kurtulmuş olabileceğini ve şimdi hızla Dünya'ya doğru ilerlediğini gösteriyor.
Araştırmacılar, bu sinyalin yıldızın çekirdeğinden gelen malzemenin bir 'akıntısı' olabileceğini veya kara deliğin beslenme sürecinde ürettiği parçacık rüzgarı ve X-ışını radyasyonunun üçüncü bir yıldız sistemini etkilemesiyle ortaya çıkan bir yapıdan kaynaklanabileceğini öne sürüyor. Liverpool John Moores Üniversitesi tarafından sağlanan veriler, olayın karmaşıklığını ve kara deliklerin yıldızlarla etkileşiminin ne kadar az anlaşılmış olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor. Bu keşif, gelecekteki araştırmalar için yeni sorular ve araştırma alanları sunarken, kozmik olayların anlaşılmasına dair önemli ipuçları da sağlıyor.
