Yapay zeka devlerinin nadir kitapları sistematik olarak taraması ve ardından imha etmesiyle ilgili endişeler, 18 Ağustos 2026 tarihinde patlak veren bir skandalla yeni bir boyut kazandı. Bir kitap satıcısının, nadir bir kitabın içine yerleştirdiği AirTag sayesinde, eserin Amazon’un Las Vegas’taki yapay zeka eğitim tesisine gittiği ve burada sayfalarının tarandıktan sonra imha edildiği ortaya çıktı. Söz konusu tesisin girişindeki logoda, bir kitabı yiyen T. rex figürü dikkat çekerken, tesisin operasyonları hakkında detaylar da ilk kez kamuoyuyla paylaşıldı.
Olayın detaylarına göre, kitap satıcısı Hakan Hasırcıoğlu, nadir bir kitabın kargo sürecini izlemek amacıyla AirTag yerleştirmişti. Kargonun teslim edildiği tesisin adresi ve lojistik bilgileriyle birlikte, kitapların ciltlerinden ayrılarak sayfalarının taranması ve ardından sistematik bir şekilde imha edilmesi de doğrulandı. Amazon’un yaptığı açıklamada, kitapları ticari kanallar aracılığıyla satın aldığını ve ürün geliştirme süreçlerinde kullandığını belirtti. Ancak şirket, kitapların yapay zeka eğitimi için mi kullanıldığına dair doğrudan bir yanıt vermedi. Bu durum, yapay zeka şirketlerinin veri toplama yöntemlerine ilişkin gizlilik endişelerini yeniden gündeme getirdi.
Arka plan incelendiğinde, Amazon’un yapay zeka modellerini eğitmek için büyük miktarda özgün eğitim verisine ihtiyaç duyduğu biliniyor. Daha önce şirket çalışanlarıyla yapılan görüşmelerde, taranacak kitap stoklarının tükendiği ve tesisin kapanma riskiyle karşı karşıya kaldığı ifade edilmişti. Ancak tesisin operasyonlarına devam ettiği ve gelen nadir kitapların metodik bir şekilde yok edildiği artık kesinleşmiş durumda. Çalışanlar, bu işin esnek saatleri nedeniyle tercih edildiğini belirtirken, kitap severler ise bu yıkıcı tarama yöntemine tepki gösteriyor. Yapay zeka şirketlerinin ISBN numaralarını kullanarak dünyadaki tüm basılı kitapları tarama hedefi, bu skandalın ardındaki büyük resmin sadece bir parçası olarak görülüyor.
Kitap satıcıları, bu durumun etik bir ikilem yarattığını ve değer biçme sürecinin atlandığını savunuyor. Yapay zeka şirketleri, yüksek maddi değere sahip ilk baskılardan ziyade, daha az bilinen veya çevrilmemiş eski kitaplara odaklanıyor. Bu kitaplar, maddi değerleri düşük olsa da, tarihsel ve entelektüel açıdan büyük önem taşıyabiliyor. Örneğin, 19. yüzyılın nadir bir el yazması ya da yerel bir yayıncının ilk baskısı, sadece bir veri yığını olarak görülmek yerine, kültürel mirasın bir parçası olarak korunması gereken eserlerdir. Reddit gibi platformlarda kullanıcılar, tozlu raflarda bekleyen kitapların yok edilmesinin ne kadar sorunlu olduğunu tartışıyor. Bazıları, bu kitapların zaten okunmadığını savunurken, diğerleri ise tarihi bilgilerin yapay zeka şirketlerinin elinde kilitli kalmasından endişe ediyor.
Eleştirmenler, yapay zeka modellerinin bu kitaplardan sadece sansürlü veya paylaşımlı parçalar sunacağını iddia ediyor. Bazı kitap satıcıları ise akademik değeri olmayan eserlerin feda edilebileceğini ancak nadir bulunan tek örneklerin korunması gerektiğini vurguluyor. Örneğin, bir kütüphanenin elindeki nadir bir Osmanlıca eser, sadece metin verisi olarak değil, kültürel bir hazinenin parçası olarak görülmelidir. Şirketlerin eğitim verilerini gizli tutma çabası, bu konuda şeffaflık sağlanmasını zorlaştırıyor. Bu skandal, yapay zeka endüstrisinin veri toplama yöntemlerine dair önemli soruları gündeme getirirken, kitap severler ve yayıncılar, nadir eserlerin korunması için acil önlemler alınmasını talep ediyor.
