Yapay Zeka

Yapay zekâ yaban hayatını karıştırıyor: Kolombiya fotoğraflarında tür tanıma sınandı

Genel amaçlı bir yapay zekâ, Kolombiya'daki 10.000 fotoğrafta türlerin ancak yüzde 9,5'ini doğru bildi; çalışma uzman denetimini öneriyor.

18 Kasım 20263 dk okuma
Yapay zekâ yaban hayatını karıştırıyor: Kolombiya fotoğraflarında tür tanıma sınandı

Kolombiya'da bir kamera tuzağının görüntülediği küçük bir keseli hayvan, yapay zekâ tarafından yaşam alanı bu ülkeyi kapsamayan başka bir memeliyle karıştırıldı. Üstelik modele hayvanın Kolombiya'da görüldüğü söylenmişti. Biodiversity Data Journal'da yayımlanan yeni bir çalışma, bu tür hataları başlangıç noktası alarak genel amaçlı yapay zekânın doğa koruma işlerine hazır olup olmadığını soruyor.

Kamera tuzağındaki keseli ve diğer örnekler

Söz konusu hayvan, Metachirus myosuros adlı keseli. Görüntü, Montes de María bölgesindeki Morrocoy koruma alanlarında, yaban hayatını izleyen Sembrandopaz adlı doğa koruma kuruluşunun çalışmaları sırasında kaydedildi. Yapay zekâ ise hayvanı, bilinen yayılış alanı Kolombiya'yı içermeyen Bassariscus sumichrasti olarak önerdi. Doğru tanıyı bir uzman doğruladı.

Reklam

Aynı saha çalışmasından çıkan iki örnek, sorunun başka yüzlerini gösteriyor. Cabassous centralis adlı armadillo bilim dünyasınca onlarca yıldır biliniyor, ancak herkesin erişebildiği, doğrulanmış fotoğrafı çok az. Coendou vossi adlı oklu kirpi ise geçen yıl ayrı bir tür olarak tanındı; yapay zekâ bu hayvana, kamuya açık kaynaklarda hâlâ dolaşan eski ve geçerliliğini yitirmiş bir ad verdi.

10.000 fotoğrafla yapılan sınama

Araştırmacı Gustavo Nicolas Paez Salamanca, tanıma doğruluğunu sistematik biçimde ölçmek için OpenAI'ın GPT-5.2 modelini denedi. Kolombiya'da kaydedilmiş omurgalılara ait, iNaturalist platformundaki araştırma kalitesinde 10.000 fotoğraf kullanıldı. Bunlar amfibiler, kuşlar, balıklar, memeliler ve sürüngenlerden oluşuyordu ve her gruptan 2.000 görüntü vardı. Modele yalnızca hayvanın Kolombiya'da görüldüğü söylendi. Her görüntü için familya, cins ve tür adı vermesi istendi; "bilmiyorum" deme seçeneği yoktu.

Tür düzeyinde tahmin isteyen ölçüte göre model görüntülerin yüzde 9,5'ini, yani kabaca onda birini doğru tanıdı. Sonuçlar gruplara göre belirgin biçimde değişti: memeliler ile sürüngenlerde tam tür eşleşmesi yaklaşık yüzde 17 ile 19 arasında kaldı. Amfibiler, kuşlar ve balıklarda ise oran yüzde 5'in altındaydı.

Hatalar rastgele dağılmadı. Kamuya açık fotoğrafı çok olan türler genellikle daha iyi tanındı, yakın zamanda tanımlanan türler ise daha zor ayırt edildi. Başka yapay zekâ sistemleriyle yapılan denemelerde de benzer genel örüntüler görüldü. Paez Salamanca'ya göre bu, sorunun yalnızca farklı bir uygulama seçerek çözülemeyeceğini gösteriyor; zorluk, her tür hakkında ne kadar bilgi bulunduğuna ve bilimsel bilgi ilerledikçe bu bilginin nasıl değiştiğine de bağlı.

Neden önemli?

Nadir bir hayvan daha tanıdık bir türle karıştırılırsa varlığı fark edilmeden kalabilir. Yanlış bir tür adı ya da doğal yayılış alanının dışında bir hayvan önerisi ise biyoçeşitlilik kayıtlarına girerse araştırmacıların türlerin dağılımını yorumlama biçimini etkileyebilir. Çalışmanın yazarı da tam olarak bu riske dikkat çekiyor.

Bu durum özellikle kamera tuzakları gibi yöntemlerle toplanan görüntü sayısı arttıkça ağırlık kazanıyor. Binlerce kareyi elle ayıklamak yavaş ve zahmetli olduğundan otomatik araçlar cazip görünüyor. Ancak bu araçlar kendinden emin biçimde yanlış yanıt verebiliyor; üstelik hatalı bir kayıt bir kez ortak veri tabanlarına karıştığında sonraki analizlere de taşınabiliyor. Taksonomi de durağan değil: türler yeniden adlandırılıyor, bölünüyor ya da yeni tanımlanıyor. Eğitim verisindeki eski adlar bu yüzden kalıcı bir hata kaynağı olabiliyor.

Çalışma ne öneriyor?

Araştırma yapay zekâdan vazgeçilmesini savunmuyor. Önerilen yaklaşım, yapay zekâyı ilk basamak olarak kullanmak. Aday tanılar güncel sınıflandırmalara ve bilinen yayılış alanlarına göre kontrol edilmeli. Belirsiz ya da yüksek riskli kayıtlar uzmanlara gönderilmeli. Araçlara da bir görüntünün güvenilir biçimde tanımlanamayacağını söyleme imkânı verilmeli.

Paez Salamanca'nın ifadesiyle yapay zekâ, çok sayıda yaban hayatı fotoğrafının işlenmesine yardımcı olabilir; ama koruma açısından en büyük değeri, otomatik tahminlerin güvenilir biyoçeşitlilik bilgisi ve bilimsel uzmanlıkla birleştirildiği durumda ortaya çıkıyor. Araştırma Kolombiya hayvanlarına odaklansa da yazara göre ortaya konan sorunlar başka bölgelerdeki biyoçeşitlilik izleme çalışmaları için de geçerli.

Haberi beğendin mi?
PaylaşWhatsAppXFacebook
Yapay Zeka Masası

Bu içerik, Yudum Yapay Zeka Masası editör ekibi tarafından derlenip yayına hazırlanmıştır. Güncel gelişmeler için haber akışını takip edebilirsiniz.

Reklam
50,4455,3466,55İstanbul17°

Yudum Dünyası

Kaf Dağı'nın eteğinde bir köy var.

Karakterini yarat, meydanda dolaş, buradakilerle yüz yüze tanış. Tarayıcında, ücretsiz.

  • 🧑 Karakterini yarat
  • 🎲 Kahvede bir el at
  • 🏠 Grubunla ev kur
Günün testiHangi Türk şairine benziyorsun?Kelimelerle aran nasıl? Altı soruda seni bir şaire benzetiyoruz — sonunda o şairin sayfasına da…
Günün burcuAkrepBugün Akrep burcu için içsel gücün ve sezgilerin ön plana çıktığı, enerjisi yüksek bir gün başlıyor.…

Günün sorusu

"Kızıl gezegen" olarak bilinen gezegen hangisidir?

Haftanın düellosu
Yudum DünyasıKaf Dağı'nın eteğinde bir köy seni bekliyor.Ücretsiz katıl →