Yaşam

Unutan yapay sinir ağları insan öğrenmesine ışık tutabilir

Groningen ve KU Leuven araştırmacıları, yapay sinir ağlarındaki geçici unutmanın beynin nasıl öğrendiğine dair ipucu verebileceğini savunuyor.

18 Kasım 20263 dk okuma
Unutan yapay sinir ağları insan öğrenmesine ışık tutabilir

Beynin nasıl öğrendiği, bilimin çözülememiş en büyük sorularından biri. Hollanda'daki Groningen Üniversitesi ile Belçika'daki KU Leuven'den yapay zekâ araştırmacıları, yapay sinir ağlarında görülen belirli bir unutma türünün bu soruya yanıt aramada işe yarayacağını düşünüyor. Çalışma, Trends in Cognitive Sciences dergisinde yayımlandı.

Yapay sinir ağları nasıl öğrenir?

Yapay sinir ağları, insan beynini örnek alan bilgisayar sistemleridir. Beyindeki gibi, birbirine sinyal gönderen birimlerden, yani nöronlardan oluşurlar. Ağ yeni bir görevi adım adım öğrenir: birimler arasındaki bağlantıları güçlendirir ya da zayıflatır ve istenen sonuca olabildiğince yaklaşmaya çalışır. Bu yönteme gradyan inişi ile öğrenme deniyor.

Reklam

Sistem bir görevde tam olarak eğitildikten sonra ikinci bir görevin eğitimine geçilebilir. Örneğin önce teknenin görüntüsünü tanıyan bir ağa ardından otomobili tanımayı öğretmek gibi. Bilgisayar bilimciler bir süredir şunu biliyor: ağ ikinci görevi öğrenirken ilkini hızla ve kalıcı biçimde unutuyor. Bu duruma “felaket unutma” adı veriliyor.

Tekrar yöntemi ve beklenmedik bulgu

Bu unutmayı azaltmak için en yaygın çözüm “tekrar” (replay) yaklaşımı. Fransızca öğrenmiş bir öğrencinin İspanyolca derslerine geçtiğini düşünün. Fransızcasını canlı tutmak için kurs sırasında eski derslerden bazılarını yeniden çalışabilir. Tekrar kullanan bir ağ da yeni görevi öğrenirken eski görevin örnekleri üzerinde çalışmayı sürdürür. Çoğu zaman bu iyi sonuç verir ve eğitimin sonunda ağ her iki görevi de yapabilir.

Ancak araştırmacılar, ağın başarımını yalnızca sonunda değil eğitim boyunca da izleyince şaşırtıcı bir şey fark etti. Ağ eski görevi çalışmaya devam etse bile, yeni göreve başlarken eski görevdeki performansı düşüyor, ardından toparlanıyordu. Bu geçici unutma biçimine “kararlılık boşluğu” (stability gap) adı verildi.

İnsanlarda da kararlılık boşluğu var mı?

Groningen ve KU Leuven'deki bilim insanları, benzer bir boşluğun insan öğrenmesinde de görülüp görülmediğini sordu. Bilişsel bilim literatürünü taradılar ve insanlarda farklı geçici unutma türleri belirlediler. Fakat bunların hiçbiri kararlılık boşluğuyla doğrudan örtüşmüyordu. Öte yandan insan öğrenmesinde böyle bir boşluğa karşı çıkan bir kanıt da bulunmadı. Bu nedenle ekip, gelecekteki çalışmaların bunu nasıl sınayabileceğine dair öneriler sundu.

Araştırmacılara göre bu boşluk, insan beyninin nasıl öğrendiğine dair önemli bir ipucu verebilir. Açık sorulardan biri, beynin gradyan inişine yaklaşan bir süreçle öğrenip öğrenmediği. Makalede kararlılık boşluğunun, gradyan inişiyle öğrenmenin geride bıraktığı bir tür parmak izi olduğu gösteriliyor.

Arka plan

Yapay sinir ağlarının insan beyninden ilham aldığı doğru olsa da ikisi arasındaki benzerlik sınırlı. Ağlardaki nöronlar, biyolojik nöronların çok basitleştirilmiş modelleridir. Gradyan inişi ise makine öğrenmesinin temel araçlarından biri. Beynin buna benzer bir hata düzeltme mekanizmasını kullanıp kullanmadığı, sinirbilimciler arasında uzun süredir tartışılıyor.

Felaket unutma, sürekli öğrenen yapay zekâ sistemleri için ciddi bir engel. İnsanlar yeni beceriler edinirken eskilerini çoğunlukla koruyabilir. Ağların ise yeni bilgi geldiğinde eskisini silme eğilimi var. Bu fark, hem mühendislerin hem de bilişsel bilimcilerin ilgisini çekiyor. Çünkü yapay sistemlerdeki unutmayı anlamak, insan belleğinin işleyişini sorgulamak için de bir mercek sunabiliyor.

Neden önemli?

Çalışmanın değeri, test edilebilir bir tahmin ortaya koymasında yatıyor. Gelecekteki deneylerde insanlarda kararlılık boşluğu bulunursa, bu beynin düşündüğümüzden daha çok makineler gibi öğrendiğine dair çarpıcı bir işaret olacak. Dikkatle aranıp bulunmazsa da bu en az o kadar öğretici olacak. Böyle bir sonuç, beynin kendine özgü ve oldukça farklı bir öğrenme yolu kullandığını düşündürür.

Her iki durumda da bilim insanları, soyut bir tartışmayı deneysel olarak sınanabilir bir soruya dönüştürmüş oluyor. Elde edilecek yanıt, yapay zekâ modellerinin tasarımını olduğu kadar insan öğrenmesine bakışımızı da etkileyebilir. Şimdilik ortada doğrulanmış bir insan bulgusu yok. Araştırma, aranması gereken yeri işaret eden bir yol haritası niteliğinde.

Haberi beğendin mi?
PaylaşWhatsAppXFacebook
Yaşam Masası

Bu içerik, Yudum Yaşam Masası editör ekibi tarafından derlenip yayına hazırlanmıştır. Güncel gelişmeler için haber akışını takip edebilirsiniz.

Reklam
50,4255,4466,62İstanbul16°

Yudum Dünyası

Kaf Dağı'nın eteğinde bir köy var.

Karakterini yarat, meydanda dolaş, buradakilerle yüz yüze tanış. Tarayıcında, ücretsiz.

  • 🧑 Karakterini yarat
  • 🎲 Kahvede bir el at
  • 🏠 Grubunla ev kur
Günün testiTatil tipin ne? Valizin kişiliğini söylüyorDeniz-kum-güneş mü, rota rota gezmek mi, köyde sessizlik mi? 8 soruda tatil karakterini çıkarıyoruz.
Günün burcuAkrepBugün Akrep burcu için içsel gücün ve sezgilerin ön plana çıktığı, enerjisi yüksek bir gün başlıyor.…

Günün sorusu

"Kızıl gezegen" olarak bilinen gezegen hangisidir?

Haftanın düellosu
Yudum DünyasıKaf Dağı'nın eteğinde bir köy seni bekliyor.Ücretsiz katıl →