Web sayfaları şişerken: ev sunucusunda çalışan sıkıştırıcı vekil
Bir gazete ana sayfası 100 megabayt. PortalRunner, trafiği ev sunucusundan geçiren bir sıkıştırıcı vekil yazdı ve beşte birini kırptı. Opera Turbo'dan Web Light'a kapanan öncülleri ve bu işin sınırları.
Bir gazetenin ana sayfasını açmak, telefonun aylık veri paketinden yüz megabayt götürebilir. PortalRunner takma adıyla tanınan geliştirici, The New York Times ana sayfasını ölçtüğünde yaklaşık 100 megabaytlık bir yük saydı: tek sayfa, tek ziyaret. Bunun üzerine trafiğini ev sunucusundan geçiren bir sıkıştırıcı vekil yazdı ve aynı sayfayı yeniden ölçtü. Tasarruf 20 megabayt dolayındaydı — kabaca beşte bir.
Projenin adı Arachnidium; örümceğin ipek üreten organına gönderme yapan bir web kelimesi oyunu. Kodu MIT lisansıyla GitHub'da (p2r3/Arachnidium) duruyor ve Hackaday 3 Ekim 2026'da haber yaptı. İlginç olan tek başına yazılım değil: on yıldır büyük şirketlerin kapattığı bir fikri, bu kez kendi sunucusunda, tek kişi yeniden kurmuş oluyor.
-
Yemek tarifleri
Malzeme listesi, adım adım yapılış, süre ve porsiyon bilgisiyle. Çorbadan tatlıya kategoriye göre gez ya da aradığını doğrudan ara.
Tariflere bak → -
Nasıl yapılır rehberleri
Telefon ayarlarından resmî işlemlere, hesap güvenliğinden günlük hayattaki küçük sorunlara: numaralı adımlar ve tahmini süreyle anlatılmış rehberler.
Rehberleri gör → -
Program arşivi
Tarayıcılar, güvenlik araçları, ofis ve medya yazılımları. Her kayıtta ne işe yaradığı, sürümü ve indirme bağlantısı.
Programlara göz at → -
Sesli ve görüntülü sohbet
Odalarda grup görüntülü sohbet, birebir sesli arama ve canlı yayın. Tarayıcıdan çalışır — eklenti, uygulama ya da kurulum gerekmez.
Odalara gir →
Sayfalar gerçekten şişti mi? Ölçüm var
Bu his ölçülebilir bir şey. HTTP Archive, her ay milyonlarca ana sayfayı gerçek tarayıcılarla yükleyip aktarılan bayt miktarını kaydediyor; sonuçlar yıllık Web Almanac raporunda yayımlanıyor. 2025 raporunun Temmuz 2025 ölçümüne göre medyan bir ana sayfa masaüstünde 2.862 KB, mobilde 2.559 KB indiriyor. Dağılımın tepesi daha ağır: en üst yüzde 10'a giren sayfalar masaüstünde 9.179 KB, mobilde 8.337 KB.
Yükün nereden geldiği de kayıtlı. Aşağıdaki tablo, HTTP Archive'in Temmuz 2025 medyan değerleridir.
| Kaynak türü | Mobil medyan | Masaüstü medyan |
|---|---|---|
| Görseller | 911 KB | 1.058 KB |
| JavaScript | 632 KB | 697 KB |
| Yazı tipleri | 122 KB | 139 KB |
| CSS | 77 KB | 82 KB |
| HTML | 22 KB | 22 KB |
Aynı raporda on yıllık değişim de var: mobil ana sayfaların medyan ağırlığı 2015 Temmuz'undan 2025 Temmuz'una yüzde 202,8, masaüstünde yüzde 110,2 arttı. Yani mobil taraf on yılda üç katına yakın şişti. Tablodaki en büyük iki kalemin görseller ve JavaScript olması, bir vekilin neresinden tutabileceğini de söylüyor.
Vekil ne yapıyor
Arachnidium sıfırdan bir ağ yığını yazmıyor; mitmproxy adlı açık kaynaklı aracın üzerine kuruluyor. mitmproxy, araya girip HTTP(S) trafiğini açan, değiştirip yeniden gönderen bir geliştirici aleti. Arachnidium onun eline şu işleri veriyor:
- Görselleri yeniden kodlama: JPEG/PNG görseller WebP'ye çevriliyor, çözünürlük telefon ekranına göre düşürülüyor. En büyük tasarruf burada.
- SVG küçültme: Vektör görsellerdeki gereksiz ondalıklar, meta veri ve boşluklar atılıyor.
- HTML, CSS ve JavaScript küçültme: Boşluk ve yorumlar siliniyor, isimler kısaltılıyor.
- Ağ düzeyinde reklam ve izleyici engelleme: Bilinen alan adlarına istek hiç gitmiyor; indirilmeyen dosya en iyi sıkıştırılmış dosyadır.
- Öngörülü bağlantı açma: Sayfanın isteyeceği tahmin edilen bağlantılar önceden kuruluyor, böylece vekilin eklediği gecikme biraz kapanıyor.
Kurulum ev sunucusuna yapılıyor, telefon WireGuard ile o sunucuya bağlanıyor. Çalıştırmak için Python (uv paket yöneticisiyle), Bun ve bir WireGuard istemcisi gerekiyor; ayarlar hem arayüzden hem JSON dosyasından değiştirilebiliyor. Geliştirici, projeyi uzun vadede sürdürmeye niyetli olmadığını README'de açıkça yazıyor — bu da deneyin dürüst tarafı.
PortalRunner işin mantığını ve ölçümlerini kendi videosunda anlatıyor. Aşağıdaki görüntü, PortalRunner kanalının yayımladığı “The Internet is Bloated. Let's Fix That.” başlıklı videodur.
HTTPS duvarı: sertifikayı kendine güvendirmek
Burada işin can alıcı kısmı var. Bugün trafiğin neredeyse tamamı HTTPS, yani uçtan uca şifreli. Araya giren bir vekil, şifreli içeriği göremezse sıkıştıramaz. mitmproxy bu kapıyı şöyle açıyor: kendi sertifika otoritesini (CA) üretiyor, kullanıcı o CA'yı telefonuna güvenilir olarak elle kuruyor. O andan sonra vekil, sitelerin sertifikalarını kendi imzasıyla taklit edip trafiği açabiliyor.
Bu, gizlilik açısından iki ucu keskin bir karar. Kendi sunucun olduğu için üçüncü bir şirkete veri vermiyorsun; PortalRunner'ın kurgusunda vekil aynı zamanda özel bir VPN gibi davranıyor. Öte yandan o sunucu bozulursa ya da ele geçerse bütün şifreli trafiğin açık demektir. Bir de şu var: bazı uygulamalar sertifika sabitleme (certificate pinning) kullanıyor, yani yalnız kendi tanıdığı sertifikayı kabul ediyor. PortalRunner'ın aktardığına göre Instagram ve YouTube uygulamaları bu yüzden vekilden geçmiyor; aynı servislerin tarayıcı sürümleri genelde çalışıyor.
Bu fikrin bir mezarlığı var
Sıkıştırıcı vekil yeni bir buluş değil. 2010'lar boyunca üç büyük örnek vardı ve üçü de kapandı.
| Araç | Dönem | Akıbeti |
|---|---|---|
| Opera Turbo (masaüstü) | Opera 58'e kadar | Opera 60 ile kaldırıldı (2019) |
| Google Web Light | 2015'ten itibaren | 19 Aralık 2022'de bırakıldı |
| Chrome Data Saver / Lite mode | 2014'te başladı, 2019'da ad değişti | Chrome 100 ile, 29 Mart 2022'de kapandı |
| Opera Mini | 2000'lerden bugüne | Sürüyor; sunucu tarafında işlemeye devam ediyor |
Google Web Light, yavaş bağlantı algıladığında sayfayı Google'ın vekil sunucularından geçirip sadeleştiriyordu; Vikipedi'nin derlediğine göre Endonezya, Brezilya ve Hindistan hizmetin sunulduğu ülkeler arasındaydı. Google kapatma gerekçesi olarak güçlü telefonların ucuzlamasını gösterdi. Chrome'un Lite mode'u için de benzer bir gerekçe açıklandı: mobil veri ucuzladı, Chrome kendi başına daha az veri harcıyor. Opera ise Turbo'yu sessizce kaldırdı; resmî bir açıklama yapmadı, forumda bir moderatörün “işe yaramaz özellik” demesi Techdows'un haberine girdi.
Teknik tarafta daha anlaşılır bir neden var: bu araçların hepsi içeriği araya girip yeniden paketlemeye dayanıyordu. Web HTTPS'e geçtikçe, kullanıcının cihazına sertifika kurmadan araya girmek imkânsız hale geldi. Bir tarayıcı şirketi bunu milyonlarca kullanıcıya dayatamaz — ama kendi sunucusunu kuran bir kişi kendi telefonuna kurabilir. Arachnidium'un var olma nedeni tam olarak bu boşluk.
Sınırları neler
Ölçülen tasarruf yüzde 20 civarında, yani sayfanın dört beşte biri yine iniyor. Nedeni tabloda görülüyor: JavaScript ve CSS zaten sunucuda gzip/Brotli ile sıkıştırılmış geliyor, küçültme oradan az şey söküyor. Bir diğer bedel gecikme: her istek bir ara durak daha, her görsel yeniden kodlanıyor; PortalRunner da doğrudan bağlantıya kıyasla hissedilir bir yavaşlama olduğunu söylüyor. Bant genişliğinde elde edilen, bazen beklemeden kaybediliyor.
Üçüncüsü kırılganlık: içeriğe dokunan her katman bir şeyi bozma riski taşır. Görselin çözünürlüğü düşürülünce ayrıntı gerektiren sayfalar (haritalar, teknik çizimler, ürün fotoğrafları) işe yaramaz hale gelebilir; agresif küçültme nadiren de olsa betikleri kırabilir. Web Light döneminde içerik süzgeçlerinin hizmeti engellemesi gibi, araya giren katmanın yan etkileri de oluyor.
Türkiye'de bu neye denk geliyor
BTK'nın 2026 ilk çeyrek pazar verilerine göre Türkiye'de mobil genişbant abonesi sayısı 78,3 milyona çıktı ve abone başına aylık ortalama kullanım 20,8 gigabayt oldu. Bu ortalamada yüzde 20'lik bir tasarruf, ayda 4 gigabayt civarı eder. Gerçek hayatta bu kadarı video akışına gider ve video vekilin kırpabildiği bir şey değil — ama metin ağırlıklı gezinmede fark hissedilir.
Sırada ne var
Benzer araçlar GitHub'da zaten duruyor: barnacs/compy bir HTTP/HTTPS sıkıştırma vekili, ayastreb/bandwidth-hero-proxy görselleri düşük çözünürlüklü WebP'ye indiriyor; daha eskisi Ziproxy'nin Vikipedi maddesi bile var. Hackaday'in haberde andığı FrogFind, MacProxy ve Wayback Proxy ise başka bir derde bakıyor: modern webi eski cihazların tarayıcılarına sığdırmak.
Asıl açık soru vekilde değil. Sayfa ağırlığı on yılda mobilde üç katına yaklaştıysa, kullanıcı tarafında alınan her önlem bir sonraki ölçümde eriyor. Sıkıştırıcı vekil, kaynağı düzeltemeyen birinin semptomu hafifletme yolu. Yüzde 20, bir kişinin hafta sonu projesiyle geri alabildiği kadarı; geri kalan 2 megabaytı kimin, neden gönderdiği sorusu açık kalıyor.
Fotoğraf: H2g2bob, CC0, Wikimedia Commons
