Gruba Aidiyetinden Emin Olan Kişi Karşı Görüşünü Daha İyi Savunuyor

Bulgunun önemi şurada: grup kararlarının kalitesini tartışırken genellikle "insanlar konuşabiliyor mu" sorusuna bakılır. Bu çalışma soruyu kaydırıyor — konuşma hakkı verilmiş olması, söylenen şeyin iyi kurulmuş olacağını garanti etmiyor. Araştırmacıların kendi ifadesiyle, "Üyelere farklı bir görüşü dile getirme olanağı tanımak tek başına yeterli değil."

"Grup bağlanma güvenliği" ne anlama geliyor

Çalışmanın merkezindeki kavram, araştırmacıların tanımıyla "kişinin ait olduğu grubu güvenli bir destek kaynağı olarak algıladığı psikolojik durum". Bu durum kendiliğinden oluşmuyor: üye gruptan duygusal ve ilişki düzeyinde destek aldığında ve değerli bir üye olarak tanındığını gördüğünde gelişiyor.

Araştırmacıların kurduğu mantık basit. Gruba bağlanma güvenliği, kişinin ilişkilerine dair endişesini yatıştırır; endişe yatıştığında zihin başkalarının tepkisi yerine en iyi sonuca odaklanır. Yani güven, cesaret vermekten çok dikkat serbest bırakıyor — enerji "beni dışlarlar mı" sorusundan "bu kararın zayıf yeri nerede" sorusuna kayıyor.

İki deney, iki ayrı koltuk

Ekip varsayımsal karar senaryoları kullanarak iki deney yaptı ve olayı iki taraftan da izledi: hem azınlık görüşünü taşıyan kişiden hem de o görüşü alan çoğunluk üyesinden.

Birinci deneyde katılımcılar ya gruba bağlanma güvenliğinin hazırlandığı (priming) bir koşula ya da nötr bir koşula atandı; ardından azınlıkta kaldıkları bir senaryoda görüşlerini yazdılar. Güvenlik koşulundaki katılımcıların gerekçeleri, nötr koşuldakilere göre daha ayrıntılı ve daha ikna ediciydi.

İkinci deneyde roller değişti. Bu kez katılımcılar çoğunluk üyesinin koltuğuna oturdu ve birinci deneyde yazılmış gerekçelerden seçilenleri değerlendirdi. Güvenlik koşulundan gelen gerekçeleri daha ikna edici buldular. Dahası iki şey daha bildirdiler: bu görüşleri daha az "beklenti ihlali" olarak algıladılar — yani "böyle bir şeyi hiç beklemiyordum, bu bizden biri gibi davranmıyor" hissi azaldı — ve bu azınlık görüşlerini karara katmaya daha istekliydiler.

İkinci deney, bulgunun tek taraflı bir "kendine güven" hikâyesi olmaktan çıktığı yer. İyi kurulmuş bir itirazın, onu dinleyen tarafta da farklı karşılandığı ölçülmüş oluyor.

Yetmiş yıllık arka plan: Asch'in üç çizgisi

Bu soru laboratuvarda yeni değil. Solomon Asch, 1956'da Psychological Monographs dergisinde yayımlanan "Studies of independence and conformity: I. A minority of one against a unanimous majority" başlıklı çalışmasında üç farklı üniversiteden 123 erkek öğrenciyle çalıştı. Katılımcılara bir hedef çizgi ve üç karşılaştırma çizgisi gösteriliyor, hangisinin hedefle aynı uzunlukta olduğu soruluyordu. Görev kasten kolaydı; doğru yanıtta hiçbir belirsizlik yoktu.

Odadaki diğer kişiler araştırmacının adamıydı ve kimi turlarda hep birlikte aynı yanlış yanıtı veriyordu. Asch'in bildirdiğine göre katılımcıların yaklaşık %75'i en az bir kez gruba uydu; kritik turların ortalama %37'sinde uyma görüldü. Bu iki sayı, grup baskısının gözle görülür bir olguyu bile bastırabildiğinin kanıtı olarak altmış yıldır ders kitaplarında duruyor.

Ama %37 evrensel bir sabit değil. 1950'lerin Amerikan üniversite erkeklerinden, belirli bir düzenekte elde edilmiş bir tahmin. Grup büyüklüğü, görevin zorluğu ve kültür değiştikçe oran da değişiyor.

Moscovici: azınlık da etkiler, ama bir koşulla

Asch'in düzeneği tek yönü ölçüyordu: çoğunluk azınlığı nasıl büküyor. Ters yöne Serge Moscovici, Elisabeth Lage ve Martine Naffrechoux baktı. 1969'da Sociometry dergisinde (cilt 32, s. 365-379) yayımlanan "Influence of a consistent minority on the responses of a majority in a colour perception task" çalışmasında, renk körü olmadıkları önceden sınanmış dört gerçek katılımcıya iki araştırmacı yardımcısı eklendi. Gruba, hepsi açıkça mavinin farklı tonları olan 36 slayt gösterildi ve rengi yüksek sesle söylemeleri istendi.

Deneyin bir bölümünde iki yardımcı 36 slaydın tamamına "yeşil" dedi — yani tam tutarlıydılar. Başka bir bölümde 24 kez "yeşil", 12 kez "mavi" diyerek tutarsız davrandılar. Sonuç nettir: azınlık tutarlı davrandığında deney gruplarındaki "yeşil" yanıtların sayısı kontrol grubundan anlamlı biçimde yüksekti; tutarsız davrandığında çoğunluk üzerindeki etkisi neredeyse yok oldu.

KAIST çalışmasıyla bağlantı burada beliriyor. Moscovici'nin bulduğu etkenin — tutarlılık — bedeli vardır: 36 slaytta aynı yanıtı vermek, grubun tepkisini sürekli göze almak demektir. Gruba bağlanma güvenliği tam bu bedeli düşürüyor gibi görünüyor.

Janis'in "grup düşüncesi" ve pürüzsüz oybirliği

Üçüncü klasik, kavramı grubun kendi iç mantığından türeten Irving Janis'e ait. Yale Üniversitesi'nde çalışan Amerikalı psikolog, 1972'de yayımlanan Victims of Groupthink adlı kitabında "grup düşüncesi" (groupthink) terimini ortaya attı: kişilerin birbirine sıkı bağlı bir gruba derinden katıldığı durumlarda, oybirliğine varma çabasının seçenekleri gerçekçi biçimde değerlendirme güdüsünü bastırması.

Janis'in asıl uyarısı, bağlılığın kendisinin bir risk taşıdığıydı: grup ne kadar uyumluysa, içindeki pürüzü dile getirmek o kadar zorlaşır. KAIST ekibinin bulgusu bu uyarıya ince bir ayrım ekliyor — bağlılık ile güvenlik aynı şey değil. Grubun sıkı dokusu bastırıcı da olabilir, koruyucu da; fark, üyenin itiraz edince yerini kaybetmeyeceğinden emin olup olmamasında.

Beklenmeyen bulgu: "bizden biri" olmak işi kolaylaştırmıyor

Çalışmanın en ters köşe sonucu, aynı kuruma ait olmanın itirazı kolaylaştırmadığına dair. Araştırmacıların aktardığına göre kendi grubundan (ingroup) olan üyeler, tam da yakın oldukları için uyma yönünde daha fazla baskı hissedebiliyor; bu da farklı görüşü dile getirmeyi zorlaştırıyor. İlişki içindeki güvenlik hissi bu dinamiği aşmaya yardım ediyor.

Ekip buradan kurumlara üç somut öneri çıkarıyor: karşı gerekçeleri açıkça davet etmek, azınlık görüşünün katkısını görünür kılmak ve üyelere itirazın ilişkilerine ya da değerlendirmelerine zarar vermeyeceğini açıkça söylemek. Üçünün ortak noktası, "serbestçe konuşun" demenin ötesine geçip güvensizliği azaltan somut sinyaller vermek.

Bulgunun sınırı nerede

Bu bir laboratuvar çalışması ve sınırları yazının her satırını kayıtla okumayı gerektiriyor:

• Varsayımsal senaryo. Katılımcılar gerçek bir kurumda, gerçek sonuçları olan bir karara itiraz etmedi; kurgu bir durumda görüş yazdı. Gerçek hayatta bedel yazıyla ölçülenden ağırdır.
• Güvenlik hissi yapay olarak kuruldu. Gruba bağlanma güvenliği bir hazırlama (priming) yöntemiyle anlık olarak uyarıldı; yıllarca süren bir aidiyetin aynı etkiyi vereceği bu düzenekle gösterilmiş değil.
• Kesişim etkileri çıkmadı. Phys.org'un aktardığına göre, gruba bağlanma güvenliği ile kendi grubundan / başka gruptan olma arasındaki etkileşimlerin çoğu istatistiksel olarak anlamlı değildi. Yani "güvenlik şu tür grupta şöyle çalışır" demek için veri yeterli değil.
• Kültürel genelleme. İki deney, kaynak bültenlerinde katılımcı sayısı ve uyruk dağılımı verilmeden aktarıldı. Uyma ve itiraz davranışının kültürler arasında değiştiği Asch sonrası yazının bilinen bir bulgusu olduğu için, sonucun her bağlamda aynı çıkacağı varsayılamaz.

Açık kalan soru

Çalışmanın ölçtüğü şey, itirazın kalitesi. Ölçmediği şey, o kalitenin kararı gerçekten değiştirip değiştirmediği — ikinci deneyde katılımcılar azınlık görüşünü "kullanmaya daha istekli" olduklarını bildirdi, ama istek bildirmek ile toplantıda yolu değiştirmek arasında bilinen bir mesafe var.

Sırada bu mesafeyi kapatacak iş duruyor: gerçek ekiplerde, gerçek sonuçları olan kararlarda, aidiyet güvenini güçlendirmenin karar kalitesini ölçülebilir biçimde değiştirip değiştirmediği. Eğer değiştiriyorsa, bir grubu daha akıllı yapmanın yolu yeni kişi almaktan değil, zaten orada olanların yerinden emin olmasını sağlamaktan geçiyor olabilir.

Fotoğraf: Fred the Oyster, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons