Kültür

Bình Lâm: Şehir sokağında ayakta kalan bin yıllık Çam kulesi

Vietnam'ın Quy Nhơn yakınında, tepeye değil sokak seviyesine kurulu Bình Lâm kulesi, bir zamanlar başkent olan Champa'dan kalan tuğla bir tapınak.

19 Kasım 20262 dk okuma
Bình Lâm: Şehir sokağında ayakta kalan bin yıllık Çam kulesi

Vietnam'ın orta kıyısında, Quy Nhơn kentinin kuzeyinde, tarlaların ve evlerin arasında koca bir tuğla kule yükselir. Çoğu benzeri gibi bir tepenin üstünde durmaz; sokakla aynı seviyededir. Bình Lâm adlı bu yapı, yaklaşık bin yıl önce Hindu tanrısı Şiva'ya adanmış tapınaklar yapan bir uygarlığın, Champa'nın, geride bıraktığı izlerden biridir.

Champa bugün haritada yok, ama kuleleri hâlâ ayakta. Bình Lâm bu yüzden ilginç: büyük bir başkentin etrafında kurulmuş, o başkentten geriye neredeyse hiçbir şey kalmamışken tek başına dimdik duran bir tanık.

Reklam

Champa nedir?

Wikipedia'nın özetine göre Champa, günümüz Vietnam'ının orta ve güney kıyısında, yaklaşık İS 192'den 1832'ye uzanan bir dönemde varlık gösteren, birbirinden bağımsız Çam (Cham) devletlerinin genel adıdır. Çamlar, Austronezya kökenli denizci topluluklardan gelir ve Malay dilleriyle akraba Çam dilleri konuşurlar.

Bu devletler Hint kültürünü benimsedi: Sanskritçe kullanıldı, Hindu tapınakları yapıldı, Şiva kültü devlet dininin merkezine yerleşti. Aynı kaynağa göre en bilinen kutsal merkez, Quảng Nam bölgesindeki Mỹ Sơn'dür.

Kule, başkent ve unutulan şehir

Vietnam Coracle adlı gezi sitesinin rehberine göre Bình Lâm, Quy Nhơn çevresindeki Çam kuleleri arasında muhtemelen en eskisidir ve 10. yüzyılın sonu ile 11. yüzyılın başına tarihlenir. Aynı yazıya göre kule, Champa'nın başkenti Vijaya'ya taşınmadan önce başkent işlevi gören bir surlu yerleşimin içinde yer alıyordu. Rehber, kuleyi büyük ve tek başına duran bir yapı olarak tanımlıyor; bölgedeki benzerlerinden ayrılan yanı da tepe yerine sokak seviyesinde durması.

Vijaya (Chà Bàn ya da Đồ Bàn olarak da anılır), aynı rehbere göre 11. yüzyıldan 15. yüzyıla kadar Çam başkenti olarak zengin ve gösterişli bir merkezdi. Khmer, Moğol ve Vietnam güçlerinin kuşatmalarına uğradı. 1471'de Vietnam imparatoru Lê Thánh Tông şehri ele geçirdi; Wikipedia'ya göre bu, Champa'yı Nha Trang ve Phan Rang çevresinde küçük bir bölgeye indirdi. Bugün şehirden çok az iz kalmıştır.

Tuğla tapınakların mirası

Wikipedia, kırmızı tuğladan yapılmış tapınak ve kuleleri Champa sanatının en belirgin mirası olarak anıyor. Orta Vietnam kıyısında bugün bu tür yapılardan onlarcası ayakta; Bình Lâm bunların en eski olanlarından biri.

Bilinenler ve bilinmeyenler

Kulenin tam yapım yılı kesin değil; kaynaklar yalnızca yaklaşık bir aralık veriyor. Yapıyı kimin yaptırdığı ve tam olarak hangi törenlerde kullanıldığı da bu yazıda ele aldığım kaynaklarda net biçimde yer almıyor. Atlas Obscura'daki sayfaya erişemedim; bu yüzden oradaki ayrıntıları kullanmadım.

Açık soru şu: şehir sokaklarının içinde kalan bu tür tek başına yapılar, çevrelerindeki tarım arazisi ve yeni binalar arasında nasıl korunacak? Bình Lâm bugün de oradan geçen herkese, kaybolmuş bir başkentin hâlâ ayakta bir parçasını gösteriyor.

Haberi beğendin mi?
PaylaşWhatsAppXFacebook
Kültür Masası

Bu içerik, Yudum Kültür Masası editör ekibi tarafından derlenip yayına hazırlanmıştır. Güncel gelişmeler için haber akışını takip edebilirsiniz.

Reklam
50,4755,4666,50İstanbul18°

Yudum Dünyası

Kaf Dağı'nın eteğinde bir köy var.

Karakterini yarat, meydanda dolaş, buradakilerle yüz yüze tanış. Tarayıcında, ücretsiz.

  • 🧑 Karakterini yarat
  • 🎲 Kahvede bir el at
  • 🏠 Grubunla ev kur
Günün testiTelefon kullanım tipin ne?Ekran süresi, bildirimler, şarj alışkanlığı… Altı soruda telefonunla nasıl bir ilişki kurduğunu…
Günün burcuAkrepBugün Akrep burcu için iç sesin her zamankinden daha net duyulduğu, sezgilerin güçlendiği bir gün. Cuma…

Günün sorusu

Mimar Sinan'ın "ustalık eserim" dediği cami hangisidir?

Haftanın düellosu

Bu bölümde

Yudum DünyasıKaf Dağı'nın eteğinde bir köy seni bekliyor.Ücretsiz katıl →