Colchester'ın külleri Roma Britanyası'nın başkentini anlatıyor
Colchester'daki 22 Roma dönemi külü kurşun ve stronsiyumla incelendi. Bazı kişiler İngiltere dışında büyümüş; en güçlü örnek gladyatör vazosundaki adam.

Colchester Müzesi'nin koleksiyonunda, üzerinde gladyatörlerin ve hayvan avı sahnelerinin kabartıldığı bir seramik kap duruyor. Kabın içinde 1848'de bir Roma mezarından çıkan küller vardı. Durham Üniversitesi'nin yönettiği yeni çalışma, bu küllerin sahibinin kulak kemiğindeki kimyasal izlere bakıyor ve İngiltere'de gömülen bu adamın yaşamının erken yıllarını Akdeniz çevresinde geçirmiş olabileceğini söylüyor.
Bu yalnızca tek bir mezarın hikâyesi değil. Çalışma, Roma Britanyası'nın ilk başkenti Camulodunum'da, yani bugünkü Colchester'da yakılarak gömülmüş 22 kişiyi inceledi ve iki izotop ölçümünü bu tür gömülere ilk kez birlikte uyguladı. Ölü yakmanın izleri sildiği düşünülen bir dönemde, küllerden doğum yeri ipucu okunabildiği gösterildi.
Ateş her şeyi silmez
Arkeologlar bir iskeletin nereli olduğunu çoğunlukla dişlerden anlar. Diş minesi çocuklukta oluşur ve o dönemde yenen yiyeceğin, içilen suyun kimyasal imzasını taşır. Ama Roma Britanyası'nın ilk yüzyılında baskın gömü biçimi ölü yakmaydı. Cenaze odun yığınında ısı 700-900 dereceyi, bazı yığınlarda 1000 dereceyi buluyor. Dişler ya yok oluyor ya da çok küçük parçalara dönüşüyor. Makalenin girişinde yazarlar, bu yüzden Britanya'daki izotop çalışmalarının çoğunun gömülmüş, yakılmamış iskeletlere dayandığını belirtiyor.
Ekip dişin yerine kafatasının içindeki kaya kemiğine (petrous kemik, iç kulağı saran sert parça) yöneldi. Bu kemiğin iç kulak kılıfı anne karnında 16-18. haftada oluşmaya başlıyor ve yaşamın ilk iki yılından sonra neredeyse hiç yenilenmiyor. Yani içinde saklı kimyasal imza, bebeklik ve erken çocukluk yıllarını yansıtıyor. Kemiğin dış yüzeyi ise çok daha sonra, ergenlik civarında olgunlaşıyor. Aynı kemiğin iki bölgesini karşılaştırınca, kişinin yaşamının iki ayrı evresi için yer bilgisi çıkarılabiliyor.

İki ayrı kimyasal parmak izi
Çalışmanın yeniliği iki ölçümü birlikte kullanmasında. Tek bir izotop sistemi çoğu zaman yetersiz kalıyor, çünkü yeryüzünde birbirine benzeyen yerler çok.
- Stronsiyum: Kayaçlardan toprağa, oradan bitkiye, hayvana ve insana geçer. Colchester'ın altındaki Londra Kili'nin beklenen aralığı 0,7090-0,7105. Bu aralık Avrupa'nın başka yerlerinde de sık görülüyor, dolayısıyla tek başına belirleyici olmuyor.
- Kurşun: Yaşanılan ortamdaki kurşun kaynaklarını, yani maden ve işleme geleneğini yansıtır. Britanya halkları için İngiliz ve Galler kurşun madenlerine özgü bir bant var (207Pb/206Pb oranı 0,845-0,849). İtalya ve İspanya gibi genç dağ oluşumu bölgelerinden gelen kurşun ise bu bandın dışına, daha yüksek 208Pb/206Pb değerlerine düşüyor.
Ne bulundu
| İncelenen gömü | 22 (çoğu M.S. 1. ve 2. yüzyıl, üçü daha geç; Colchester Müzesi koleksiyonu) |
|---|---|
| Stronsiyuma göre yerel aralığın dışında | 6 kişi (5'i daha eski jeolojiye, 1'i kireçtaşı ya da tebeşir bölgesine işaret ediyor) |
| Kurşun izotopuna göre Britanya dışı | 4 kişi (3'ü büyük olasılıkla Akdeniz çevresi) |
| Çok düşük kurşun derişimi (0,4-0,6 ppm) | 4 kişide iç kulak örneği; kırsal ya da imparatorluk dışı çocukluk olasılığı |
| Kurşun içeren kaplarda gömülü, analizden çıkarılan | 5 kişi (kaplardan bulaşma var) |
Tablodaki veriler Joanna Moore ve ekibinin Royal Society Open Science dergisinde 4 Kasım 2026'da yayımlanan makalesinden alındı.
Stronsiyumla yerel olmadığı anlaşılan altı kişiden beşinin kurşun değerleri Britanya'nın başka bir yerini gösteriyor. Makale bunları Galler, İskoçya ve güneybatı İngiltere gibi daha eski kayaçlı bölgelerden gelmiş insanlar olarak yorumluyor. Bir kişinin ise iç kulak ve dış yüzey örneğinde stronsiyum beklenenden düşük çıktı. Bu, çocukluğun tebeşir veya kireçtaşı ağırlıklı bir bölgede geçtiğini düşündürüyor. Makaleye göre böyle jeoloji Akdeniz çevresinde de, Colchester'ın kuzeyinde Essex'te de bulunabiliyor.
Kurşun tarafı ise stronsiyumun göremediği kişileri yakaladı. Colchester'ın yerli görünen stronsiyumuna rağmen üç kişinin (makalede COL_1, COL_12 ve COL_19) kurşun oranları Britanya'ya uymuyor. Bunlardan ikisi, COL_12 ve COL_19, ile Colchester Vazosu'ndaki adam (COL_18) Roma dönemi İtalya, İspanya ve Lübnan'dan alınan diş mineleriyle benzer değerler taşıyor. COL_1 ise Akdeniz'e değil, daha çok kuzey Britanya'ya ya da Fransa gibi eski jeolojili bir bölgeye işaret ediyor.
Durham Üniversitesi'nin bülteninde öne çıkan "Akdeniz'de büyümüş üç kişi" ifadesi işte bu üçlüye dayanıyor. Makalenin kendi sayımı biraz daha ayrıntılı: kurşuna göre Britanya dışı dört kişi var, ama Akdeniz'e en güçlü bağlanan üçü.
Gladyatör vazosundaki adam
Hem stronsiyumu hem kurşunu yerel olmayan tek kişi Colchester Vazosu'nda gömülü olan, 40 yaşın üzerinde bir erkek. Bu da yazarların onu İtalya ya da İspanya kökenli sayma gerekçesi. Vazonun kendisi yaklaşık M.S. 175 tarihli ve müze etiketine göre büyük olasılıkla Colchester'da yapılmış. Gövdesinde dört gladyatör figürünün yanında adları yazılı.
Durham'ın bülteni, adamın böyle bir kapta gömülmesinin onun gladyatör yetiştiren biri ya da gösterileri finanse eden varlıklı bir hami olabileceğini düşündürdüğünü söylüyor. Burada dikkatli olmak gerek: kimyasal analiz yalnızca nereden geldiğini gösteriyor. Mesleği, kabın niteliği üzerinden yapılmış bir yorum ve makalenin bulgu kısmında değil, basın açıklamasında yer alıyor.

Kurşun neden tuzak da olabilir
Çalışmanın bir yan bulgusu yöntemin sınırını da gösteriyor. Colchester'daki üç ölü kabı için eskiden kurşun denirdi. Yeni ölçümler bu kapların kurşun-kalay alaşımı, yani pewter olduğunu gösterdi. Dört kişi kurşun ya da pewter kaplarda, biri de kurşun kapaklı bir cam kapta gömülmüştü; bu beşinde kurşun derişimi 123 ile 3029 ppm arasında. Tam yanmış üç kişinin kemik değerleri, kaplarla aynı kümede, İngiliz ve Galler kurşun yataklarının örtüştüğü bölgede toplanıyor. Makaleye göre bu, kaptan kemiğe bulaşmanın açık kanıtı ve temizlikle giderilemiyor. Yazarlar bu beş kişiyi kurşunla köken analizinden çıkardı ve kurşunlu nesnelerle gömülenlerde yöntemin önerilmediğini yazdı.
Sınırlar
- İç kulak kılıfı her örnekte tam yanmamıştı; bu yüzden stronsiyum değerlerinin bir miktar değişmiş olabileceğini yazarlar da kabul ediyor.
- Kurşunun yanmış kemikte yaşamdaki halini koruduğu henüz yeterince sınanmadı. Makale, yöntemin yeni olduğunu ve sağlamlığı için başka çalışmalarla yinelenmesi gerektiğini açıkça yazıyor.
- Çok düşük kurşun derişimi çıkan dört kişide, yüksek ısı ve asitle ön temizliğin kurşunu azaltmış olma ihtimali var. "İmparatorluk dışı köken" yorumu bu yüzden temkinli; kırsal bir çocukluk da aynı sonucu verir.
- Kimyasal köken ile mezar eşyaları her zaman örtüşmüyor. Makalenin verdiği örnekte, stronsiyumuna göre yerel olmayan bir kişinin mezar eşyaları yerel görünüyor. Eşyalarla yaş, cinsiyet ve hastalık bulgularının birlikte yorumu ayrı bir makaleye bırakılmış.
- Örneklem küçük: 22 kişi, yüzyıllara yayılmış. Colchester nüfusunun oranını vermek mümkün değil; çalışma çeşitliliğin varlığını gösteriyor, ölçüsünü değil.
Sırada ne var
Makale, yöntemin ölü yakmanın yaygın olduğu başka çağ ve coğrafyalara da uygulanabileceğini öne sürüyor; özellikle M.S. 1. ve 2. yüzyıl Roma dünyası için. Colchester'ın kalan gömülerine ve başka Roma kentlerine bakıldığında çeşitliliğin oranı belirlenebilecek mi, bu hâlâ açık. Koleksiyonlardaki küller bu soruyu yanıtlamak için müzelerin raflarında bekliyor.
Fotoğraf: Carole Raddato from FRANKFURT, Germany, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons
Kaynak: Yudum — https://www.yudum.net/haber/roma-britanyasi-colchester-kul-izotop-analizi.html — Yazdırma tarihi:



















