Moğolistan'da 73 metrelik Xiongnu mezarı: Roma camı, Han yeşimi
Moğolistan'daki dev Xiongnu mezarından 413 eser çıktı: Roma yapımı olabilecek cam kupa, Han esinli yeşimler ve Kore'ye bağlanan gümüş at süsleri.

Moğolistan'ın doğusunda, bozkırın ortasında dokuz kat taşla örtülmüş bir mezar var. Üstünde lake kaplı bir araba gömülmüş, altında 14,5 metre derine inen bir basamaklı çukur uzanıyor. Çukurun dibindeki küçük odada ise 2000 yıl önce yaşamış üst düzey bir göçebenin eşyaları duruyordu: kulplu, şeffaf bir cam kupa, Han Çin'ini hatırlatan on beş yeşim parça ve Kore Yarımadası'ndaki mezarlarda da görülen gümüş at süsleri.
Kazıyı Kore Ulusal Müzesi, Moğolistan Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü ve Moğolistan Ulusal Müzesi birlikte yürüttü. Müzenin açıklamasına göre ekip 2023'te başladığı dört yıllık çalışmada 160 numaralı mezarı tamamen açtı ve odadan 413 eser çıkardı. Bulgular, Moğol bozkırındaki bir mezarın Roma'dan Kore'ye uzanan bir takas ağına bağlandığını düşündürüyor. Bu yazı, müzenin açıklamasını aktaran haberlere dayanıyor; kazı raporu henüz yayımlanmadı.
Duurlig Nars ve 160 numaralı mezar
Mezar, Hentey ilindeki Duurlig Nars mezarlığında yer alıyor. Kore Times'ın aktardığına göre mezarlıkta yaklaşık 300 mezar var ve Kore-Moğol ekibi burada 2006'dan beri çalışıyor. Duurlig Nars, bu yıl temmuzda UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne giren Xiongnu soylu mezarlıkları arasında yer aldı.
| Özellik | Ayrıntı |
|---|---|
| Uzunluk | Güneydeki giriş koridoruyla birlikte yaklaşık 73 metre |
| Derinlik | Mezar tabanına kadar yaklaşık 14,5 metre |
| Örtü | Dokuz ayrı taş yığını katmanı |
| Gömü odası | İki kat ahşap dış tabut ve bir iç tabut; küçük ve sığ |
| Üstteki buluntu | Orta odanın hemen üzerine gömülmüş lake kaplı araba |
| Çıkan eser | 413 |
| Tarih | İlk yüzyılın sonu ile ikinci yüzyıl arası |
Veriler Kore Ulusal Müzesi'nin açıklamasını aktaran Seoul Economic Daily haberinden alındı. Kore Times ise mezarın uzunluğunu daha önce yaklaşık 88 metre, derinliğini 18 metre olarak tahmin etmişti; kazı bittikten sonra verilen rakamlar yukarıdakilerdir.
Yeşim, cam ve gümüş: ne bulundu?
Tabutun tabanında üst üste serilmiş on beş yeşim parça, Han döneminde ölü gömme geleneğinde kullanılan bi diskini örnek alıyor. Ama düzgün yuvarlak değiller; biçimleri düzensiz, yüzeyleri çok ince işlenmiş. Araştırmacılara göre bu, Xiongnuların Han mezar geleneğini benimserken biçimini kendilerine göre değiştirdiğini gösterebilir.
Kulplu şeffaf cam kupa ise Roma İmparatorluğu sınırları içinde yapılmış olabilir. Müze "olabilir" diyor, çünkü kesin sonuç için cam bileşiminin analizi gerekiyor. Yani adı henüz "Roma camı" diye kesinleşmiş değil.
Gümüş buluntular başka bir yönü işaret ediyor. İnce bir gümüş levhanın dövülmesiyle yapılmış, kabak biçimli bir at koşumu süsü, Pyongyang yakınındaki Lelang (Nangnang) mezarlarından çıkanlara benziyor. Ortasına bir kaya kristali yerleştirilmiş olması farkı. Yanında, kristalin altında kırmızı ve mavi dolgulu yuvarlak bir altın süs de bulundu. Müzeye göre bu tür süsler bir Xiongnu mezarında ilk kez görülüyor.
Ne anlama geliyor, ne anlamıyor?
Müze, bulguları Xiongnuların Roma'dan Kore Yarımadası'na uzanan geniş bir değişim ağına bağlı olduğunun kanıtı sayıyor. Ancak nesnelerin Moğolistan'a nasıl ulaştığı belli değil. Haberlerde aktarılan değerlendirmeye göre eşyalar Roma ile doğrudan temastan değil, aracılar üzerinden gelmiş olabilir. Bir kupanın Roma'da yapılmış olması, onu getiren kişinin Roma'ya gittiği anlamına gelmez.
İlginç bir ayrıntı da mezarın boyutuyla odanın boyutu arasındaki fark. Dışarıdan devasa görünen yapının merkezi odası küçük ve sığ. Orta Moğolistan'daki benzer büyüklükteki Xiongnu mezarlarında derinlik 22 metreye çıkıyor. Müze bunu, Xiongnu gücünün zayıflamaya başladığı bir döneme denk gelen değişimin işareti olarak yorumluyor; bu henüz bir ipucu, kanıtlanmış bir açıklama değil.
Hun mu, Xiongnu mu?
Xiongnu, Çin kaynaklarındaki adıyla anılan ve milattan önce üçüncü yüzyıldan milattan sonra ikinci yüzyıla kadar Moğol bozkırında egemen olan göçebe birliğin adı. Türkçede çoğunlukla Asya Hunları ya da Hunnu denir; haberlerin bir kısmı da mezarı doğrudan "Hun mezarı" diye anıyor. Xiongnuların dilini ve Avrupa'ya giren Hunlarla bağını ise araştırmacılar tartışmayı sürdürüyor. Yazılı kaynak az olduğu için Xiongnu tarihi büyük ölçüde Çin yıllıkları ve mezarlardan çıkanlarla kuruluyor. Kore Times'ın da belirttiği gibi, onlar kendi yazılı kayıtlarını pek bırakmadı.
Bu nedenle bu mezar, Türk tarihi açısından da önemli: Türk bozkır kültürünün erken evrelerini anlamak isteyenler için bu tür buluntular, bozkır toplumlarının dış dünyayla nasıl bağ kurduğunu somut nesnelerle gösteriyor. Mezardaki kimliğin Türk ya da başka bir topluluğa bağlanması ise bu bulgunun cevaplayabileceği bir soru değil.
Sırada ne var?
Eserler yıl sonuna kadar Güney Kore'ye getirilecek; koruma işlemi ve bilimsel analiz orada yapılacak. Tabuttan çıkan diş ve saçlar ise DNA incelemesine girecek. Sonuçlar mezarın sahibinin cinsiyetini, yaşını ve çevredeki yan mezarlarda yatanlarla akrabalığını gösterebilir. Cam kupanın nerede yapıldığı da bu analizlerle netleşecek. Bulgular ilk kez 6-7 Kasım'da Gangneung'daki Kore Arkeoloji Derneği toplantısında sunuldu, kazı raporu sonradan yayımlanacak.
Kaynak: Yudum — https://www.yudum.net/haber/mogolistan-xiongnu-mezari-roma-cami-han-yesimi.html — Yazdırma tarihi:



















