Kültür

Moğolistan'da 73 metrelik Xiongnu mezarı: Roma camı, Han yeşimi

Moğolistan'daki dev Xiongnu mezarından 413 eser çıktı: Roma yapımı olabilecek cam kupa, Han esinli yeşimler ve Kore'ye bağlanan gümüş at süsleri.

18 Kasım 20264 dk okuma
Moğolistan'da 73 metrelik Xiongnu mezarı: Roma camı, Han yeşimi

Moğolistan'ın doğusunda, bozkırın ortasında dokuz kat taşla örtülmüş bir mezar var. Üstünde lake kaplı bir araba gömülmüş, altında 14,5 metre derine inen bir basamaklı çukur uzanıyor. Çukurun dibindeki küçük odada ise 2000 yıl önce yaşamış üst düzey bir göçebenin eşyaları duruyordu: kulplu, şeffaf bir cam kupa, Han Çin'ini hatırlatan on beş yeşim parça ve Kore Yarımadası'ndaki mezarlarda da görülen gümüş at süsleri.

Kazıyı Kore Ulusal Müzesi, Moğolistan Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü ve Moğolistan Ulusal Müzesi birlikte yürüttü. Müzenin açıklamasına göre ekip 2023'te başladığı dört yıllık çalışmada 160 numaralı mezarı tamamen açtı ve odadan 413 eser çıkardı. Bulgular, Moğol bozkırındaki bir mezarın Roma'dan Kore'ye uzanan bir takas ağına bağlandığını düşündürüyor. Bu yazı, müzenin açıklamasını aktaran haberlere dayanıyor; kazı raporu henüz yayımlanmadı.

Reklam

Duurlig Nars ve 160 numaralı mezar

Mezar, Hentey ilindeki Duurlig Nars mezarlığında yer alıyor. Kore Times'ın aktardığına göre mezarlıkta yaklaşık 300 mezar var ve Kore-Moğol ekibi burada 2006'dan beri çalışıyor. Duurlig Nars, bu yıl temmuzda UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne giren Xiongnu soylu mezarlıkları arasında yer aldı.

ÖzellikAyrıntı
UzunlukGüneydeki giriş koridoruyla birlikte yaklaşık 73 metre
DerinlikMezar tabanına kadar yaklaşık 14,5 metre
ÖrtüDokuz ayrı taş yığını katmanı
Gömü odasıİki kat ahşap dış tabut ve bir iç tabut; küçük ve sığ
Üstteki buluntuOrta odanın hemen üzerine gömülmüş lake kaplı araba
Çıkan eser413
Tarihİlk yüzyılın sonu ile ikinci yüzyıl arası

Veriler Kore Ulusal Müzesi'nin açıklamasını aktaran Seoul Economic Daily haberinden alındı. Kore Times ise mezarın uzunluğunu daha önce yaklaşık 88 metre, derinliğini 18 metre olarak tahmin etmişti; kazı bittikten sonra verilen rakamlar yukarıdakilerdir.

Yeşim, cam ve gümüş: ne bulundu?

Tabutun tabanında üst üste serilmiş on beş yeşim parça, Han döneminde ölü gömme geleneğinde kullanılan bi diskini örnek alıyor. Ama düzgün yuvarlak değiller; biçimleri düzensiz, yüzeyleri çok ince işlenmiş. Araştırmacılara göre bu, Xiongnuların Han mezar geleneğini benimserken biçimini kendilerine göre değiştirdiğini gösterebilir.

Kulplu şeffaf cam kupa ise Roma İmparatorluğu sınırları içinde yapılmış olabilir. Müze "olabilir" diyor, çünkü kesin sonuç için cam bileşiminin analizi gerekiyor. Yani adı henüz "Roma camı" diye kesinleşmiş değil.

Gümüş buluntular başka bir yönü işaret ediyor. İnce bir gümüş levhanın dövülmesiyle yapılmış, kabak biçimli bir at koşumu süsü, Pyongyang yakınındaki Lelang (Nangnang) mezarlarından çıkanlara benziyor. Ortasına bir kaya kristali yerleştirilmiş olması farkı. Yanında, kristalin altında kırmızı ve mavi dolgulu yuvarlak bir altın süs de bulundu. Müzeye göre bu tür süsler bir Xiongnu mezarında ilk kez görülüyor.

Ne anlama geliyor, ne anlamıyor?

Müze, bulguları Xiongnuların Roma'dan Kore Yarımadası'na uzanan geniş bir değişim ağına bağlı olduğunun kanıtı sayıyor. Ancak nesnelerin Moğolistan'a nasıl ulaştığı belli değil. Haberlerde aktarılan değerlendirmeye göre eşyalar Roma ile doğrudan temastan değil, aracılar üzerinden gelmiş olabilir. Bir kupanın Roma'da yapılmış olması, onu getiren kişinin Roma'ya gittiği anlamına gelmez.

İlginç bir ayrıntı da mezarın boyutuyla odanın boyutu arasındaki fark. Dışarıdan devasa görünen yapının merkezi odası küçük ve sığ. Orta Moğolistan'daki benzer büyüklükteki Xiongnu mezarlarında derinlik 22 metreye çıkıyor. Müze bunu, Xiongnu gücünün zayıflamaya başladığı bir döneme denk gelen değişimin işareti olarak yorumluyor; bu henüz bir ipucu, kanıtlanmış bir açıklama değil.

Hun mu, Xiongnu mu?

Xiongnu, Çin kaynaklarındaki adıyla anılan ve milattan önce üçüncü yüzyıldan milattan sonra ikinci yüzyıla kadar Moğol bozkırında egemen olan göçebe birliğin adı. Türkçede çoğunlukla Asya Hunları ya da Hunnu denir; haberlerin bir kısmı da mezarı doğrudan "Hun mezarı" diye anıyor. Xiongnuların dilini ve Avrupa'ya giren Hunlarla bağını ise araştırmacılar tartışmayı sürdürüyor. Yazılı kaynak az olduğu için Xiongnu tarihi büyük ölçüde Çin yıllıkları ve mezarlardan çıkanlarla kuruluyor. Kore Times'ın da belirttiği gibi, onlar kendi yazılı kayıtlarını pek bırakmadı.

Bu nedenle bu mezar, Türk tarihi açısından da önemli: Türk bozkır kültürünün erken evrelerini anlamak isteyenler için bu tür buluntular, bozkır toplumlarının dış dünyayla nasıl bağ kurduğunu somut nesnelerle gösteriyor. Mezardaki kimliğin Türk ya da başka bir topluluğa bağlanması ise bu bulgunun cevaplayabileceği bir soru değil.

Sırada ne var?

Eserler yıl sonuna kadar Güney Kore'ye getirilecek; koruma işlemi ve bilimsel analiz orada yapılacak. Tabuttan çıkan diş ve saçlar ise DNA incelemesine girecek. Sonuçlar mezarın sahibinin cinsiyetini, yaşını ve çevredeki yan mezarlarda yatanlarla akrabalığını gösterebilir. Cam kupanın nerede yapıldığı da bu analizlerle netleşecek. Bulgular ilk kez 6-7 Kasım'da Gangneung'daki Kore Arkeoloji Derneği toplantısında sunuldu, kazı raporu sonradan yayımlanacak.

Haberi beğendin mi?
PaylaşWhatsAppXFacebook
Kültür Masası

Bu içerik, Yudum Kültür Masası editör ekibi tarafından derlenip yayına hazırlanmıştır. Güncel gelişmeler için haber akışını takip edebilirsiniz.

Reklam
50,4455,3466,55İstanbul17°

Yudum Dünyası

Kaf Dağı'nın eteğinde bir köy var.

Karakterini yarat, meydanda dolaş, buradakilerle yüz yüze tanış. Tarayıcında, ücretsiz.

  • 🧑 Karakterini yarat
  • 🎲 Kahvede bir el at
  • 🏠 Grubunla ev kur
Günün testiHangi Türk şairine benziyorsun?Kelimelerle aran nasıl? Altı soruda seni bir şaire benzetiyoruz — sonunda o şairin sayfasına da…
Günün burcuAkrepBugün Akrep burcu için içsel gücün ve sezgilerin ön plana çıktığı, enerjisi yüksek bir gün başlıyor.…

Günün sorusu

"Kızıl gezegen" olarak bilinen gezegen hangisidir?

Haftanın düellosu

Bu bölümde

Yudum DünyasıKaf Dağı'nın eteğinde bir köy seni bekliyor.Ücretsiz katıl →