Teknoloji

Yedi bin yıllık kemik verileri, teknolojik ilerlemenin yaşam standardını hep yükseltmediğini gösterdi

18.457 iskeletin uyluk kemiği uzunluğuna bakan araştırma, Avrupa ve Asya'da boyun uzun dönemler boyunca kısaldığını ortaya koydu.

17 Kasım 20264 dk okuma
Yedi bin yıllık kemik verileri, teknolojik ilerlemenin yaşam standardını hep yükseltmediğini gösterdi

Tübingen Üniversitesi ile Jena'daki Max Planck Jeoantropoloji Enstitüsü'nden araştırmacılar, insanların yaşam standardını yazılı belgelerin yetersiz kaldığı çağlar için de izlemenin bir yolunu buldu. Ekip, Avrupa ve Asya'daki mezarlardan çıkan 18.457 iskelet kalıntısını inceledi ve uyluk kemiği uzunluğundan hesaplanan boy değişimlerini karşılaştırdı. Bulgular, Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayımlandı.

Kemikler neyi anlatıyor?

Veriler 45 ülkeden geliyor. Asya tarafında Çin, Hindistan, Japonya, İran, Irak ve Türkiye gibi 22 ülke yer alıyor. Avrupa tarafında ise Almanya, Fransa, İtalya, Polonya ve Birleşik Krallık gibi 23 ülke var. Kemiklerin çoğu sıradan insanların mezarlarından çıkmış. Kalıntılar hem yoğun nüfuslu bölgelerden hem kırsal alanlardan, hem kadınlardan hem erkeklerden geliyor.

Reklam

Araştırmacılardan Manon Stephan, birçok bölgede ekonomik gelişmeyi anlatan yazılı kaynakların zaman çizelgesinde oldukça geç ortaya çıktığını ve dağılımının da düzensiz olduğunu belirtiyor. Ekibin kemiklere yönelmesinin nedeni bu. Stephan'a göre çocuklar ve ergenler yeterli ve nitelikli besine eriştiğinde, genetik sınırlar içinde daha uzun boylu oluyor. Bu yüzden boy, yaşam standardı hakkında fikir veriyor.

Bölge bölge değişen tablo

Güneydoğu Asya'da yaklaşık yedi bin yıl önce erkekler oldukça uzundu ve ortalama boy 1,78 metreye ulaşıyordu. Zamanla bu değer dünyanın başka bölgelerindeki erkeklere yaklaştı. Çalışmanın ele aldığı sürecin sonuna doğru, yani daha yakın çağlarda, ortalama 1,60 metrenin biraz üzerine inmişti. Çinli kadınlarda da benzer bir gerileme görüldü: yedi bin yıl önce ortalama 1,57 metre olan boy, binlerce yıl boyunca oldukça düzenli biçimde azaldı ve daha yakın çağlarda 1,48 metreye düştü.

Kuzey Avrupa'da ise tablo farklı başladı. Beş bin yıl önce erkekler kısa sayılırdı ve ortalama boy 1,62 metreydi. Doğu Avrupa bozkırlarından ve Batı Sibirya'dan göç eden hayvancı topluluklar, daha gelişmiş süt çiftçiliğini ve laktoz toleransı özelliğini bölgeye getirdi. Süt ürünlerinin daha fazla tüketilmesi, boyun uzamasına yol açan etkenlerden biri oldu. Ancak erken Orta Çağ'dan, yani M.S. 500 ile 1000 arasından itibaren boy yeniden düşmeye başladı. Bu düşüş çok daha sonraki çağlara kadar sürdü ve yalnızca Avrupa'yı değil, çalışmaya dahil edilen bölgelerin çoğunu etkiledi.

Kadınlardaki eğilim kabaca erkeklerinkine benziyor. Çin ve Japonya'da düşüş daha keskin. Avrupa'da ise kadınların boyu tarih öncesinden Orta Çağ'a kadar erkeklere göre daha yavaş arttı.

Teknoloji refah getirmedi

Jörg Baten'e göre çalışma, teknolojik ilerlemenin kendiliğinden daha uzun boy anlamına gelmediğini doğruluyor. Örnek olarak Çin'i gösteriyor: Orada daha verimli pirinç çeşitleri ve başka yenilikler devreye girdi. Artan verim imparatorluğun egemen güç olarak kalmasını sağladı, fakat halkın yaşam standardını sonradan yükseltmedi.

Baten'in açıklamasına göre nüfus yoğunluğu arttı. İnsanlar yaşlılıkta güvence sayıldığı için daha fazla çocuk sahibi oldu. Böylece kişi başına düşen gıda artmadı, tersine azaldı. Üstelik yüksek kaliteli protein gibi besin kalitesi de geriledi.

Arka plan

Bilim insanları boyu uzun süredir biyolojik yaşam standardının göstergesi olarak kullanıyor. Yetişkin boyu yalnızca genlere bağlı değil. Çocukluk ve ergenlikte beslenmenin yeterliliği, hastalık yükü ve genel yaşam koşulları da belirleyici oluyor. Uyluk kemiği vücudun en uzun kemiği olduğu için iskeletten boyu tahmin etmede sık başvurulan bir ölçü sayılıyor.

Bu yöntemin gücü, yazılı kayıtların bulunmadığı ya da yalnızca yöneticilerin ve zenginlerin hayatını anlattığı dönemlerde sıradan insanın durumunu görünür kılması. Vergi kayıtları, fiyat listeleri ya da ücret belgeleri her yerde ve her çağda bulunmaz. Mezarlardan çıkan kemikler ise farklı coğrafyaları aynı ölçüyle karşılaştırma imkânı verir.

Neden önemli?

Ekonomik büyüme ya da tarımsal verimlilik çoğu zaman toplumun genel iyiliğiyle eş tutulur. Bu çalışma, üretimin artmasının ortalama bir insanın tabağına aynı oranda yansımadığını gösteriyor. Nüfus artışı, gelirin dağılımı ve beslenmenin niteliği gibi etkenler sonucu değiştirebiliyor. Yani bir devletin gücü ile halkının sağlığı farklı yönlerde ilerleyebiliyor.

Araştırmacılar bulguların sınırlarını da kabul ediyor. Ekip, boydaki tüm değişimleri toplumsal koşullar ya da tarımdaki gelişmelerle açıklayamadı. Arkeolog Mark Hudson'a göre bunun için daha fazla araştırma gerekiyor. Yine de istatistiksel veriler eğilimleri ortaya koyuyor ve bu değişimlerin hangi dönemlerde yaşandığına dair ipuçları veriyor.

Haberi beğendin mi?
PaylaşWhatsAppXFacebook
Teknoloji Masası

Bu içerik, Yudum Teknoloji Masası editör ekibi tarafından derlenip yayına hazırlanmıştır. Güncel gelişmeler için haber akışını takip edebilirsiniz.

Reklam
50,3955,5066,63İstanbul16°

Yudum Dünyası

Kaf Dağı'nın eteğinde bir köy var.

Karakterini yarat, meydanda dolaş, buradakilerle yüz yüze tanış. Tarayıcında, ücretsiz.

  • 🧑 Karakterini yarat
  • 🎲 Kahvede bir el at
  • 🏠 Grubunla ev kur
Günün testiMutfakta hangi tipsin? Tencere kapağı açılıyorŞef misin, tarif bağımlısı mı, buzdolabı artisti mi, yoksa sipariş uygulamasının VIP üyesi mi? 8 soruda…
Günün burcuAkrepAkrep burcu, bugün içindeki gücü ve kararlılığı daha net hissedecek. 17 Kasım 2026, sezgilerinin her…

Günün sorusu

Kız Kulesi hangi ilçenin açıklarındadır?

Haftanın düellosu
Yudum DünyasıKaf Dağı'nın eteğinde bir köy seni bekliyor.Ücretsiz katıl →