Kil figürinler Orta Doğu'da simgesel sanatın tarımdan önce başladığını gösteriyor
İsrail'deki üç alanda bulunan kil figürinler, Orta Doğu'da kilin simgesel amaçla kullanımının tarımdan çok önce başladığını düşündürüyor.

Orta Doğu'da kilin sanat ve inanç amacıyla ne zaman kullanılmaya başlandığına dair yerleşik görüş, yeni bir araştırmayla sarsılıyor. PLOS One dergisinde yayımlanan çalışmada, günümüz İsrail topraklarındaki üç alandan çıkan kil figürinler tanıtıldı. Çalışmanın başında Kudüs İbrani Üniversitesi'nden Laurent Davin var. Buluntular, bölgede bilinen en eski kil figürin geleneğinin kanıtı olarak değerlendiriliyor.
Buluntular neyi gösteriyor?
Söz konusu eserlerin yaşı yaklaşık 15 bin ile 11,5 bin yıl öncesi arasında değişiyor. Bazı parçalar kuşları, memelileri ve insanları andırıyor. Birkaçında turuncu ya da kırmızı boya izleri seçilebiliyor. Bunlardan biri, dağ ceylanının yüz desenini canlandırmış olabilecek bir kırık parça.
En dikkat çekici örneklerden biri, Yukarı Ürdün Vadisi'ndeki Eynan-Mallaha alanından çıkan, stilize bir insan gövdesini yansıtan figürin. Yaklaşık 15 bin yıl önce kilden şekillendirilen bu parçanın arka yüzünde bir yetişkinin parmak izi var. Üzerini ise bir çocuğun parmak izi örtüyor. Islak kil işlenirken ortaya çıkan bu hareket sırası, bilgi aktarımının uygulamalı bir çıraklık biçiminde kuşaklar arasında yaşandığına dair nadir bir doğrudan tanıklık sayılıyor.
Natuf toplulukları kimdi?
Figürinlerin yapıldığı dönemde bölgede Natuf toplulukları yaşıyordu. Bunlar yerleşik hayata geçmiş avcı-toplayıcılardı. Arkeologlar Natuf dönemine ait figürinlere daha önce de rastlamıştı, ancak bunların çoğu kemikten ya da taştan yapılmıştı. Kil figürinlerin bölgede yaygınlaşmasının, Neolitik çağda başlayan tarım devrimiyle birlikte, yaklaşık 11,5 bin yıl önce gerçekleştiği düşünülüyordu.
Araştırmacılara göre yeni bulgular, Natuf figürlerinin sanıldığından daha çeşitli ve karmaşık olduğunu ortaya koyuyor. Aynı bulgular, bölgedeki Neolitik kültürün tohumlarının tarım devriminden çok daha önce atıldığını da düşündürüyor.
Davin, bu keşiflerin insanlığın ilk köylerindeki sanatsal ifadenin başlangıcına bakışı değiştirdiğini söylüyor. Ona göre tarım ve çanak çömlek ortaya çıkmadan binlerce yıl önce insanlar kili, inançlarının ve doğa bilgilerinin bir parçası olarak figür yapmakta kullanıyordu. Davin ayrıca bu nesnelerin yapımına çocukların da katıldığına dair kanıtların özellikle çarpıcı olduğunu belirtiyor. Bu da yaratıcılığın ve kültürel bilginin kuşaklar arasında paylaşıldığını gösteriyor.
Arka plan
Natuf kültürü, arkeolojide avcı-toplayıcılıktan yerleşik yaşama geçişin en önemli aşamalarından biri olarak görülür. Bu topluluklar, tarıma başlamadan önce de kalıcı ya da yarı kalıcı yerleşimler kurmuştu. Bu nedenle Natuf alanları, ilk köy yaşamının toplumsal ve sembolik yönlerini anlamak için sık incelenir. Daha önce bu dönemin sanat nesneleri çoğunlukla dayanıklı malzemelerle ilişkilendirilirdi. Kemik ve taş, binlerce yıl boyunca korunabildikleri için arkeolojik kayıtta daha kolay fark edilir.
Kil ise hem kolay şekil verilen hem de uygun koşullar olmadan kolay bozulan bir malzemedir. Küçük, ince ya da kırılgan parçaların günümüze ulaşması ve doğru tanınması zor olabilir. Bu yüzden eski koleksiyonların yeniden incelenmesi ya da kazı malzemesine daha dikkatli bakılması, bilinen tabloyu değiştirebilir. Parmak izi gibi ayrıntılar da bir nesnenin yalnızca ne olduğunu değil, nasıl ve kimler tarafından yapıldığını da gösterir.
Neden önemli?
Bu çalışma, simgesel düşüncenin ve sanatsal üretimin tarımla birlikte doğmadığını vurguluyor. Kilin figür yapımında kullanılması çoğu zaman Neolitik toplumların bir özelliği olarak anlatılırdı. Yeni bulgular ise bu pratiğin daha eski, yerleşik avcı-toplayıcı topluluklarda zaten var olduğunu gösteriyor. Böylece Neolitik dönemin kültürel birikiminin, tarım devriminin bir sonucu olmaktan çok, daha önceki toplumsal ve düşünsel hazırlığa dayandığı fikri güç kazanıyor.
Çocuk parmak izinin bulunması da önemli bir insani boyut ekliyor. Bu iz, bilginin yalnızca anlatılarak değil, el becerisiyle ve birlikte çalışarak aktarıldığını düşündürüyor. Yine de elde edilen kanıtlar, figürinlerin tam olarak hangi törensel ya da günlük anlamlara sahip olduğunu kesin biçimde söylemeye yetmiyor. Bu soruların yanıtı için yeni kazılar ve karşılaştırmalı incelemeler gerekecek.
Kaynak: Yudum — https://www.yudum.net/haber/kil-figurinler-orta-doguda-simgesel-sanatin-tarimdan-once-basladigini-gosteriyor.html — Yazdırma tarihi:

















