Teknoloji

Kızılağaç tahtlı Fallward mezarında Kuzey'de yeni cüzam kolu

5. yüzyıl Fallward tekne mezarındaki adamın DNA'sı, Kuzey Avrupa'da ilk kez görülen bir cüzam soyunu ve Tuna kökenini ortaya koydu.

16 Kasım 20264 dk okuma
Kızılağaç tahtlı Fallward mezarında Kuzey'de yeni cüzam kolu

Kuzey Denizi kıyısında, Weser ile Elbe arasındaki bataklık topraklarda, nemli kilin içinde bir tekne yatıyordu. Teknenin içinde bir adam, yanında da tek bir kızılağaç gövdesinden oyulmuş, yüzeyi çentik desenleriyle süslü bir sandalye vardı. Arkeologlar mezara "Marsch'ın Tahtı" adını verdi. Şimdi aynı iskeletten çıkarılan DNA, bu adamın yalnızca uzaklardan gelmediğini, Kuzey Avrupa'da daha önce görülmemiş bir cüzam (lepra) soyunu da taşıdığını gösterdi.

Bulgu, Kiel Üniversitesi Klinik Moleküler Biyoloji Enstitüsü'nden (IKMB) Daniel Anton Myburgh'ün başında olduğu ekibin 3 Kasım 2026'da iScience dergisinde (cilt 29, sayı 11) yayımladığı çalışmadan geliyor. Üniversitenin duyurusuna göre tespit edilen hastalık etkeni, "Orta ya da Kuzey Avrupa'da henüz saptanmamış" bir gruba ait. Konu tek bir adamın kaderinden büyük: Geç Antik Çağ'da insanlarla birlikte bakterilerin de yol aldığını, hem de binlerce kilometre ötesinden geldiğini somut bir mezar üzerinden gösteriyor.

Reklam

Bataklığın kili neyi korudu

Fallward, bugünkü Cuxhaven ilçesinde, kıyıya yakın bir mezarlık. Mezarların birçoğu nemli kile derin gömülmüş. Üniversitenin bülteninde belirtildiği gibi bu ortam, normalde çürüyüp giden ahşap ve tekstil buluntularını bile bugüne taşımış. Bu yüzden Fallward'da dönemin mezar eşyaları arasında ahşap mobilyalar da bulunuyor; çoğu mezarlıkta böyle şeyler yalnızca bronz toka ve çanak çömlek olarak kalır.

Söz konusu mezarda yaklaşık 50 yaşında bir erkek yatıyordu. Ölümü, 5. yüzyılın ikinci çeyreğine tarihleniyor. Earth.com'un aktardığına göre gömü bir tekneyle yapılmış; tekne 13 fitten (yaklaşık dört metre) uzun bir meşe tekne. Mezarda ayrıca şunlar çıktı:

  • tek bir kızılağaç gövdesinden oyulmuş, çentik desenli sandalye ("Marsch'ın Tahtı")
  • alt yüzünde runik yazı ve av sahnesi bulunan akçaağaç ayak taburesi
  • geç Roma tarzı askerî kemer
  • bronz leğen, kil kap, balık kemikleri

Sandalyenin statü göstergesi olabileceği yorumu yayımlanan haberlerde geçiyor; ama bunun bir "taht" olup olmadığı, yani adamın gerçekten otorite sahibi olup olmadığı, mezar eşyasından kesin olarak çıkmıyor. "Taht" adı arkeologların koyduğu bir etiket.

Cüzamın dördüncü dalı

Cüzam, Mycobacterium leprae adlı bakteriyle olur ve insanlık tarihinin en eski hastalıklarından biridir. Bakterinin genomları, bir aile ağacındaki dallar gibi gruplara ayrılır; araştırmacılar bunlara "dal" der. Fallward adamındaki etken, makalede 4. dal olarak geçen gruba giriyor. Bu dalın bilinen en eski temsilcisi, Mısır'daki Abusir'den bir mumyadan alınmış ve MÖ 4 ile 2. yüzyıllar arasına tarihleniyor. Earth.com'un özetine göre Fallward adamı, bu gruptan Avrupa'da tanımlanan ilk kişi.

Üniversite bültenine göre ekip, adamın ya kendisinin ya da yakın akrabalarının Tuna sınırı bölgesinden geldiğini düşünüyor. Genetik analiz onu, Tuna limes'indeki Roma dönemi insanlarıyla bir arada kümeliyor. Earth.com bu bölgeyi bugünkü Hırvatistan, Slovenya, Macaristan ve Sırbistan çevresi olarak anlatıyor ve mezara yaklaşık 870 mil (kabaca 1.400 km) uzaklık veriyor. Aşağıdaki tablo, kaynaklarda doğrudan geçen verileri bir arada topluyor:

VeriAktarılan değer
Ölüm yaşıyaklaşık 50
Tarih5. yüzyılın ikinci çeyreği
Etkenin grubuM. leprae, 4. dal
Bu dalın bilinen en eski örneğiAbusir mumyası, MÖ 4-2. yüzyıl
Elde edilen genetik belirteçyaklaşık 32.000-67.000 (tipik 1,24 milyondan)
Y kromozomuG haplogrubu

Tablodaki veriler Kiel Üniversitesi'nin bülteninden ve Earth.com'un çalışmayı özetleyen yazısından derlendi; dergideki tam makaleye ulaşamadığımız için ayrıntılı sayıları orada ayrıca doğrulamak gerekir.

Kemikte iz yok

İlginç olan, iskeletin hastalığı ele vermemesi. Earth.com'daki aktarıma göre kemiklerde cüzamın yaptığı hasar görülmüyor; ya adamda belirti yoktu ya da enfeksiyon yalnızca yumuşak dokuda kalmıştı. Üniversitenin yorumu da bu yönde: araştırmacılar, adamın belirtisiz ya da hafif bir enfeksiyon taşımış olabileceğini düşünüyor. Yani bu mezar, hastalığı kemikten okuyarak değil, tamamen DNA sayesinde yakalandı.

Paralı asker mi, tüccar mı, kayıkçı mı

Peki Tuna kıyısından kuzeye kim, neden gelir? Araştırmacılar birkaç ihtimal sunuyor: bülten, onun Elbe ile Weser arasına yerleşmiş, Roma ordusunda eski bir paralı asker olabileceğini söylüyor. Earth.com, ayrıca tüccar ya da kayıkçı olma ihtimalini ve üst kol kaslarının "çok gelişmiş" olduğu bulgusunu aktarıyor; tekneyle gömülmüş olması da bu yorumu destekleyebilir. Kemerin de kullanılıp onarıldığı bildiriliyor.

Bunlar hipotez; hiçbiri yazıtla kanıtlanmış değil. Üstelik DNA kapsamı sınırlı: tipik 1,24 milyon belirtecin yalnızca 32.000 ile 67.000'i okunabilmiş. Earth.com, araştırmacıların kendi uyarısını da aktarıyor: kökenle ilgili sonuç temkinle okunmalı, ve Fallward'dan üç kişinin verisi, mezarlığın tamamı hakkında hüküm vermez.

Geç Roma dünyasında hareket

5. yüzyıl, Roma'nın Batı'daki yapısının çözüldüğü dönem. Tuna sınırı ordu, ticaret ve göç için bir koridordu; paralı birliklerin, tüccarların ve ailelerin sınır boyunca dolaştığı biliniyor. Fallward mezarı bu bilgiye genetik bir tanık ekliyor: aynı dönemde bir bakteri soyu da Akdeniz çevresinden Kuzey Denizi bataklığına ulaşmış olabilir. Çalışmanın ROOTS Mükemmellik Kümesi ve Alman Araştırma Vakfı (DFG) tarafından desteklendiği, Kiel Üniversitesi'nin yanında Wilhelmshaven'deki Aşağı Saksonya Tarihsel Kıyı Araştırmaları Enstitüsü'nün de katıldığı belirtiliyor.

Açık kalan sorular belli: Bu 4. dal Avrupa'da başka kimlerde, hangi yüzyıllarda vardı? Adam yolculuğu kendisi mi yaptı, yoksa Tuna kökenli bir aileden Kuzey'de mi doğdu? Mezarlıktan alınacak yeni örnekler ve başka Geç Antik Çağ iskeletleri, bu mezardaki tek hikâyeyi bir ağın parçasına çevirebilir.

Haberi beğendin mi?
PaylaşWhatsAppXFacebook
Teknoloji Masası

Bu içerik, Yudum Teknoloji Masası editör ekibi tarafından derlenip yayına hazırlanmıştır. Güncel gelişmeler için haber akışını takip edebilirsiniz.

Reklam
50,2855,6066,65İstanbul14°

Yudum Dünyası

Kaf Dağı'nın eteğinde bir köy var.

Karakterini yarat, meydanda dolaş, buradakilerle yüz yüze tanış. Tarayıcında, ücretsiz.

  • 🧑 Karakterini yarat
  • 🎲 Kahvede bir el at
  • 🏠 Grubunla ev kur
Günün testiTürkiye coğrafya testi: memleketi ne kadar tanıyorsun?En uzun nehir, en yüksek dağ, peribacaları... 10 soruda bu toprakları ne kadar tanıdığını ölçüyoruz.
Günün burcuAkrepBugün Akrep burcu olarak içsel gücünün farkına varacağın, sezgilerinin her zamankinden daha keskin…

Günün sorusu

Basketbolda bir takım sahada kaç oyuncuyla oynar?

Haftanın düellosu
Yudum DünyasıKaf Dağı'nın eteğinde bir köy seni bekliyor.Ücretsiz katıl →