Voyager 1 bir ışık günü ötede: Cevap iki günde geliyor
Voyager 1, 18 Kasım'da Dünya'dan bir ışık günü uzaklığa varıyor. Eşiğin asıl anlamı mesafede değil: her komutun yanıtı artık iki günde dönüyor.

Pazartesi sabahı Pasadena'daki ekip Voyager 1'e bir komut gönderiyor. Radyo dalgası ışık hızıyla yola çıkıyor ve uzay aracına ertesi sabah ulaşıyor. Aracın yanıtı geri döndüğünde Çarşamba sabahı olmuş oluyor. 18 Kasım 2026'dan itibaren bu döngü bir günlük gidiş, bir günlük dönüşle tam 48 saat sürecek.
NASA'nın duyurusuna göre Voyager 1, 18 Kasım'da ABD Doğu saatiyle 05.16.07'de (Türkiye saatiyle 13.16.07, saat farkını ben hesapladım) Dünya'dan bir ışık günü uzaklığa varacak. Bu eşiği daha önce hiçbir insan yapımı nesne geçmedi. Mesafe olarak etkileyici, ama asıl mesele başka yerde: Uzaktaki bir cihazı yönetmek, verdiğiniz her kararın sonucunu iki gün sonra görmek demek. Üstüne cihazın enerjisi her yıl yaklaşık 4 watt azalıyor.
Bu yazıda bir ışık gününün ne kadar uzak olduğunu, eşiğin ne anlama geldiğini ve Voyager ekibinin bu gecikmeyle nasıl çalıştığını anlatıyorum. LiveScience'ın 15 Kasım'da yayımladığı yazıyı, NASA ve JPL'in kendi açıklamalarıyla karşılaştırarak okudum.
Bir ışık günü ne kadar uzak?
Işık boşlukta saniyede 299.792,458 kilometre gider. Bir gün 86.400 saniye olduğuna göre bir ışık günü yaklaşık 25,9 milyar kilometre eder. Kendi hesabım 25.902.068.371 kilometre çıkıyor; NASA'nın yayımladığı değer 25.902.068.356 kilometre. Aradaki on beş kilometrelik fark, yuvarlama farkı olmalı. Mil cinsinden NASA'nın rakamı 16,09 milyar mil.
Bu sayıyı gözünüzün önüne getirmek için birkaç karşılaştırma (hepsi kendi hesabım):
- Dünya'nın çevresi yaklaşık 40.075 kilometre. Bir ışık günü, Dünya'nın çevresinin yaklaşık 646.000 katı.
- Dünya ile Güneş arası yaklaşık 150 milyon kilometre. Bir ışık günü bunun yaklaşık 173 katı.
- Dünya ile Ay arası ortalama 384.400 kilometre. Bir ışık günü bunun yaklaşık 67.000 katı.
- Voyager 1 saatte yaklaşık 61.000 kilometre, yani saniyede yaklaşık 17 kilometre hızla gidiyor. Işık bu hızın yaklaşık 17.700 katı. Aynı hızla Ay'a gitmek yaklaşık 6 saat 18 dakika sürerdi.
Aşağıdaki tablodaki değerler NASA'nın "Işık günü nedir?" sayfasından alındı.
| Hedef | Işığın varış süresi |
|---|---|
| Ay | 1,3 saniye |
| Güneş | 8 dakika 20 saniye |
| Mars (konuma göre değişir) | 3 ile 22 dakika |
| Neptün | 4 saat 10 dakika |
| Voyager 1 (18 Kasım 2026) | 24 saat |
| Proxima Centauri | 4,24 yıl |
Aynı sayfaya göre Voyager 2, saatte yaklaşık 35.000 mil hızla Neptün'e 12 yılda ulaşmıştı; ışık oraya 4 saat 10 dakikada varıyor. Proxima Centauri ise yaklaşık 1.550 ışık günü uzakta (4,24 yılı günle çarpıp hesapladım). LiveScience da aynı oranı "1.500 katından fazla" diye veriyor.
Eşik sembolik, gecikme gerçek
LiveScience'a konuşan SETI Enstitüsü'nden gezegen bilimci Pascal Lee, bu mesafenin bile "büyük resimde acınacak kadar yavaş" kaldığını söylüyor. Lee, 1989'da Voyager 2'nin Neptün geçişi sırasında JPL'deki ekipteydi. Haklı: Voyager 1 2012'de heliosferi, yani Güneş'in uzaya üfleyip gezegenleri koruyan plazma kabarcığını geçti. Ama hâlâ Güneş'in çekim alanında. NASA'ya göre Oort Bulutu'nun iç kenarına varması yaklaşık 300 yıl, bulutu geçmesi ise belki 30.000 yıl sürecek.
LiveScience'ın da belirttiği gibi bir ışık gününü geçmek iletişim yöntemini değiştirmiyor, yalnızca daha fazla sabır istiyor. Haberleşme radyo dalgalarıyla yapılıyor. NASA'nın 2013 tarihli bir açıklamasına göre Voyager 1'in aletlerinden gelen veri genellikle saniyede 160 bit hızıyla ulaşıyor ve 34 ile 70 metrelik Derin Uzay Ağı antenleri tarafından yakalanıyor. Voyager proje yöneticisi Suzanne Dodd'un NASA'nın açıklamasındaki sözü durumu özetliyor: Voyager'a "merhaba" demek istiyorsanız mesajınızı gönderiyor, eve gidiyor ve yanıtı almadan önce iki gün bekliyorsunuz.
Komutu gönderen ekip sonucu iki gün sonra öğreniyor
Gecikmenin mühendislik anlamı şu: Bir komutun sonucunu gördüğünüzde, ona verilen yanıt zaten iki günlük bir hikâye. Bunun somut örneği 17 Nisan'daki olay. NASA'nın anlattığına göre JPL mühendisleri Voyager 1'deki Düşük Enerjili Yüklü Parçacıklar deneyini (LECP) kapatmak için komut gönderdi. Komut dizisinin uzay aracına ulaşması yaklaşık 23 saat sürdü, aletin kapanması ise kendi başına yaklaşık üç saat on beş dakika aldı.
Karar o anda verilmedi. NASA'ya göre bilim ve mühendislik ekipleri yıllar önce hangi parçanın hangi sırayla kapatılacağında anlaşmıştı. Acele etmelerinin nedeni 27 Şubat'ta yaşanan olay: Planlı bir yuvarlanma manevrası sırasında Voyager 1'in gücü beklenmedik biçimde düşmüştü. Ekip, güç bir kez daha düşerse aracın düşük gerilim koruma sisteminin bileşenleri kendiliğinden kapatacağını ve bunun ardından yapılacak toparlamanın uzun ve riskli olacağını biliyordu. LECP, 1977'den beri neredeyse kesintisiz çalışıyordu. Sensörü döndüren 0,5 watt'lık küçük motor açık bırakıldı, çünkü ekip ileride fazladan güç bulursa aleti yeniden açabilmeyi umuyor.
Görev yöneticisi Kareem Badaruddin kararı şöyle anlattı: Bilim aleti kapatmak kimsenin tercihi değil ama eldeki en iyi seçenek. Voyager 1'de plazma dalgalarını dinleyen bir alet ile manyetik alanı ölçen bir alet hâlâ çalışıyor.
Büyük Patlama ve Ekim'deki sessizlik
Ekip, enerji sıkıntısı için "Big Bang" (Büyük Patlama) adını verdiği ikinci bir çözüm geliştirdi. Fikir, bir grup cihazı aynı anda değiştirmek: Bazılarını kapatıp yerlerine daha az enerji çeken alternatifleri açmak ve araç hâlâ veri toplayabilecek kadar sıcak kalsın diye ısıyı korumak. Adı bu eşzamanlılıktan geliyor. NASA işlemi önce Voyager 2'de uyguladı, çünkü Voyager 2'nin biraz daha fazla gücü vardı ve Dünya'ya daha yakındı; yani daha güvenli bir deneme zemini.
NASA'nın 29 Ekim tarihli açıklamasına göre ekip Eylül başında Voyager 1'de üç cihazı kapatıp yerlerine üç düşük güçlü alternatifi açtı. Aynı işlem Voyager 2'de altı hafta önce bitmişti. Açıklamaya göre Big Bang olmasaydı, Voyager 1'de bir aletin daha en erken 2027 yazında kapatılması gerekecekti.
Sonra sessizlik geldi. NASA, 18-19 Ekim'de Derin Uzay Ağı'nın Voyager 1 ile bağlantıyı yaklaşık iki gün kaybettiğini, 20 Ekim'de sinyalin geri geldiğini bildirdi. Telemetriye göre bir itici grubu devre dışı kalmış ve yedek iticiler devreye girmişti. JPL bunu aracın programlı arıza koruması olarak tanımlıyor: Sorun algılandığında araç kendini güvenli bir konfigürasyona alıyor ve ekip teşhis koyana kadar normal işlemleri durduruyor. Badaruddin'in sözleriyle: "Uzay aracının böyle bir şey yaptığını ilk kez görüyoruz, ama görevin artık beklenmedik olanı beklememiz gereken bir noktasındayız." NASA'nın açıklamasında olayın nedeni hâlâ inceleniyordu.
İki günlük döngünün ne demek olduğunu burada görüyorsunuz: Araç sessiz kaldığında bile ekip komutla müdahale edemiyor, yalnızca bekleyip bir sonraki bağlantı penceresinde bakabiliyor. Bu yüzden aracın kendi arıza korumalarına güvenmek zorunda kalması benim çıkarımım, NASA'nın bir cümlesi değil.
Son alet manyetometre olacak
Voyager'lar 1977'de 10 bilim aletiyle yola çıktı. JPL'de Voyager veri sistemleri mühendisi olan Kelly Perry, LiveScience'a e-postayla verdiği yanıtta ekibin önceliğini şöyle özetledi: Uzay aracını mümkün olduğunca uzun süre sürdürmek. Perry'ye göre bilim görevi, çalışan hiçbir bilim aleti kalmadığında bitmiş sayılacak ve bilim ekibi son çalışacak aletin manyetometre olmasına karar verdi: "Bu aleti bilerek asla kapatmayacağız." NASA'ya göre bilim verisi kesildikten sonra bile iki araç yaklaşık 2036'ya kadar sağlık ve güç durumu gibi temel mühendislik bilgilerini göndermeyi sürdürebilir. Perry, araçların sessizleştikten sonra da yollarına devam edeceğini ve analizlerin onların sağlam kalacağını gösterdiğini söylüyor.
Altın Plak'a kısa bir not
Altın Plak bu hikâyenin en çok anlatılan, ama mühendislik tarafıyla en az ilgili parçası. Pascal Lee, uzaylıların plağı bulup çalma ihtimalinin, bir gün birilerinin Voyager 1'i yakalayıp Smithsonian'a getirme ihtimalinden bile düşük olduğunu söylüyor. Plak üzerine yazılan bir kitabın ortak yazarı antropolog Deana Weibel'a göre iletişim kesildikten sonra bir uzaylının aracı bulması hâlinde bunu bilmemizin yolu yok; her şey "tamamen hayal gücüyle" sürecek. Üç bilim insanı da plağı ortak evimizi hatırlatan bir zaman kapsülü olarak görüyor.
Sırada ne var
İki açık soru var. Birincisi, Big Bang sonrasında LECP'nin yeniden açılıp açılamayacağı: NASA nisanda buna "bir ihtimal" demişti, ben bu konuda yeni bir açıklama bulamadım. İkincisi, Ekim'deki itici değişiminin nedeni. Bu iki sorunun cevabı, Voyager 1'in 2027 yazını nasıl geçireceğini belirleyecek. Voyager 2 için ışık günü eşiği ise NASA'ya göre Kasım 2035'te geliyor.
NASA herkesi 17 Kasım Salı akşamı, gün batımından sonra el fenerleri ve telefonlarla gökyüzüne Voyager'ın çağrı işareti olan "VGR" harflerini Mors koduyla yanıp sönmeye çağırdı. Işığın Voyager'a ulaşması bir gün sürer. Voyager'dan bir yanıt gelirse bile, hesap bildiğiniz gibi, bir gün daha beklemek gerekir.
Fotoğraf: NASA/JPL-Caltech, Public domain, Wikimedia Commons
Kaynak: Yudum — https://www.yudum.net/haber/voyager-1-bir-isik-gunu-otede-komut-dongusu.html — Yazdırma tarihi:




















