Yaşam

Kartallar 22 kiloluk babunları avlıyor, atalarımız da listede miydi?

Çad'daki Ennedi'de bulunan babun kalıntıları, kartalların sanılandan ağır primatları avladığını düşündürüyor; bu, bazı insan atalarını da ilgilendirebilir.

18 Kasım 20264 dk okuma
Kartallar 22 kiloluk babunları avlıyor, atalarımız da listede miydi?

Sahra'nın ortasında, kuzey Çad'daki Ennedi platosunda kayalıkların dibinde bir kafatası yatıyor. Göz çukurunda tırnakların açtığı delikler var. Bir kemik daha, ardından bir tane daha: Catherine Hobaiter ve ekibi, 2025 şubat-mart saha çalışmasında aynı izleri art arda buldu. Bu kafataları yetişkin erkek babunlara aitti ve izler, kartal tırnağına benziyordu.

Bulgu 18 Kasım 2026'da American Journal of Biological Anthropology dergisinde yayımlandı. Makalenin başlığı, "22 kg'lık yetişkin bir primatta kartal avlaması belirtileri" olarak çevrilebilir. Konu, bir çöl babunundan çok daha büyük bir soruya uzanıyor: Bizim atalarımız da gökyüzünden gelen bir yırtıcının av listesinde miydi?

Reklam

Bilinen sınır neydi?

Makaleye göre bazı araştırmacılar, kuşların primatları avlayabileceği ağırlığın üst sınırını yaklaşık 20 kilogram kabul ediyordu. Doğrulanmış hiçbir örnekte 13 kilogramı aşan bir primat yoktu. St Andrews Üniversitesi'nin açıklamasına göre bu yüzden insanların ve diğer büyük primatların vücut ağırlığı, geçmişin dev kartallarının bile kaldıramayacağı kadar fazla görülüyordu. Atalarımızın da yaklaşık 2,5 milyon yıldır bu tehditten kurtulduğu düşünülüyordu.

Ennedi'de ne bulundu?

Ennedi, Sahra'nın ortasında yalıtılmış bir yayla. Ekip, kumtaşı kayalıklarını ve yamaç döküntülerini taradı; zemin, tıpkı bir arşiv gibi eski kalıntıları saklıyordu. Bulunan kafatası ve iskelet parçaları olive babuna (Papio anubis) aitti. Ağırlığı tahmin etmek için uyluk kemiğinin üst ucundaki baş kısmının genişliği ölçüldü ve bu ölçü, makinede kullanılan kuyruklu maymun (Cercopithecidae) ailesi için kurulmuş denklemlerle vücut kütlesine çevrildi.

Örneklem9 birey, bunların 8'i yetişkin erkek
Ortalama tahmini kütle22,2 kg (± 3,8)
Delinmiş göz çukuru2 erkekte
Tırnakla tırmıklanmış kürek kemiği1 erkekte (ilk örneklemde)
Uyluk kemiğinden hesaplanan tek tahmin21,8 kg
Haziran 2026 ek buluntusuTahmini 26,2 kg'lık yetişkin erkek; yine tırnak delikleri ve kürek kemiğinde yoğun tırmıklanma

Tablodaki veriler, makalenin özetinden derlendi. Ekibe göre izler, kayalıklardan avlanan Verreaux kartalının (Aquila verreauxii) yaptıklarıyla uyumlu.

Kenya'da Baringo kayalıklarında bir çift Verreaux kartalı
Kenya'da Baringo kayalıklarında bir çift Verreaux kartalı — Steve Garvie from Dunfermline, Fife, Scotland, CC BY-SA 2.0 (Wikimedia Commons)

Kartal leş yiyiciliği mi, avlama mı?

Live Science'a göre ekip, izlerin şiddetinin "öldürücü bir kavrayışa" işaret ettiğini yazdı. Yani kartal, hayvanı hazır bulup yememiş; öldürmüş olması daha olası görülüyor. Bir başka ipucu cinsiyet dağılımı: dokuz bireyin sekizi erkek. Leş yiyiciliğinde belli bir cinsiyetin öne çıkmasını beklemezsiniz; bu yüzden ekip bunu avlama lehine okuyor. Yine de araştırmacılar "örneklemdeki erkek ağırlığının" kendilerine de açıklanamaz geldiğini belirtti. Neden erkeklerin hedef olduğu bilinmiyor.

Hobaiter, saha gözleminden bir ayrıntı daha aktarıyor. St Andrews'in açıklamasındaki sözleriyle: bir çift Verreaux kartalı tepelerinden geçtiğinde babunlar alarm çağrısı verip güvenli yere inmiş. Oysa diğer iri yırtıcı kuşların yanında aynı babunlar rahattı. Primatlar yalnızca gerçek tehdit olan kartallara tepki veriyor, diyor Hobaiter.

Atalarımız için ne anlama geliyor?

Çıkarım şu: 22 kiloluk bir babun avlanabiliyorsa, aynı ağırlıktaki bazı hominin türleri de (insan soyunun erken üyeleri) avlanabilmiş olabilir. Live Science'a göre Lucy olarak bilinen Australopithecus afarensis bireyi yaklaşık 28 kilogramdı. Hobaiter, 1 ile 3 milyon yıl öncesinin birkaç australopitek türünün, çalışmadaki erkek babunlarla aynı ağırlık aralığında olduğunu söylüyor.

Bu fikir tümüyle yeni değil. Taung Çocuğu, 1924'te Güney Afrika'nın Taung bölgesinde bulunan, Australopithecus africanus türünden üç dört yaşındaki bir çocuğun kafatasıdır. Raymond Dart 1925'te onu yeni bir tür olarak tanıttı. Sonraki yıllarda Lee Berger, kafatasındaki hasarın göz çukurlarında ve kafatası yüzeyinde modern primatlarda kartalların bıraktığı izlere benzediğini öne sürdü. Hobaiter, Live Science'a e-postayla yazdığına göre Taung Çocuğu'nu bugün hominin için tek doğrulanmış örnek sayıyor: yaklaşık 2,8 milyon yıl önce büyük bir kartalın aldığı bir bebek australopitek. Çocuğun ağırlığı yaklaşık 10 kilogram.

Fark, Taung'un küçük bir çocuk olması. Ennedi bulguları, yetişkin boyutuna yakın bir primatın da kartalın erişiminde olabileceğini düşündürüyor.

Bulgunun sınırı

  • Makalenin kendi ifadesiyle sonuç koşullu: "doğrulanırsa" sınır aşılmış olacak. İzler kartal tırnağıyla uyumlu, ama kimse avlamayı baştan sona izlemedi.
  • Örneklem küçük: ilk çalışmada dokuz birey ve yalnızca bir uyluk kemiği tahmini.
  • Babunun ağırlığı doğrudan tartılmadı, kemik ölçüsünden hesaplandı.
  • Bir modern babun nüfusundan, milyonlarca yıl önceki bir atanın tehlikesine geçmek bir çıkarımdır; kanıt değil.
  • Başka yırtıcılar da vardı. Hobaiter, hiyenlerin ve timsahların da tehdit olduğunu belirtiyor.

Davranışımıza dair ipucu

St Andrews'in açıklaması, bunun sosyal davranış açısından da önemli olabileceğini söylüyor. Primatlar kara yırtıcılarına başka, gökten gelen kartallara başka yanıt verir. Büyük erkekler kartala doğru atılıp onu uzaklaştırmaya çalışır (bu davranışa "mobbing" deniyor). Günümüzde kartalların bulunduğu bölgelerde primatlar çoğunlukla büyük ve karışık gruplar halinde dolaşıyor. Açıklamaya göre atalarımız da kartallara karşı korunmak için başka türlerle yan yana yaşamış olabilir. Bu, ekibin bir yorumu; bulgu bunu kanıtlamıyor.

Sırada ne var?

Ekip Ennedi'de çalışmayı sürdürmek istiyor. Hobaiter'in sözlerine göre, bu babunların beslenmesinden toplumsal yaşamına kadar ilk gözlemler bildik kuralları sarsmış. Açık soru ise şu: Eski kartallar, hominin fosillerindeki izleri başka yerlerde de bıraktı mı? Bu, yeniden bakılacak fosil koleksiyonlarından cevap bekliyor.

Fotoğraf: Steve Garvie from Dunfermline, Fife, Scotland, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Haberi beğendin mi?
PaylaşWhatsAppXFacebook
Yaşam Masası

Bu içerik, Yudum Yaşam Masası editör ekibi tarafından derlenip yayına hazırlanmıştır. Güncel gelişmeler için haber akışını takip edebilirsiniz.

Reklam
50,4455,3466,55İstanbul17°

Yudum Dünyası

Kaf Dağı'nın eteğinde bir köy var.

Karakterini yarat, meydanda dolaş, buradakilerle yüz yüze tanış. Tarayıcında, ücretsiz.

  • 🧑 Karakterini yarat
  • 🎲 Kahvede bir el at
  • 🏠 Grubunla ev kur
Günün testiHangi Türk şairine benziyorsun?Kelimelerle aran nasıl? Altı soruda seni bir şaire benzetiyoruz — sonunda o şairin sayfasına da…
Günün burcuAkrepBugün Akrep burcu için içsel gücün ve sezgilerin ön plana çıktığı, enerjisi yüksek bir gün başlıyor.…

Günün sorusu

"Kızıl gezegen" olarak bilinen gezegen hangisidir?

Haftanın düellosu
Yudum DünyasıKaf Dağı'nın eteğinde bir köy seni bekliyor.Ücretsiz katıl →