Yaşam

Zamanlanmış pembe gürültü, uykuda beyni temizleyen sıvı dalgalarını güçlendirdi

MIT araştırmacıları, uykuda doğru anda verilen çok kısa pembe gürültü darbelerinin beyni temizleyen sıvı dalgalarını büyüttüğünü buldu.

18 Kasım 20263 dk okuma
Zamanlanmış pembe gürültü, uykuda beyni temizleyen sıvı dalgalarını güçlendirdi

Gün boyunca beyinde laktik asit ve artık işe yaramayan proteinler gibi atıklar birikir. Uyku, bu maddelerin temizlenmesi için önemli bir fırsat sunar. Dinlenirken beyin omurilik sıvısı (BOS) beynin içinde dalgalar halinde hareket eder, atıkların uzaklaştırılmasına ve beynin sağlıklı çalışmasına yardımcı olur. MIT'deki araştırmacılar şimdi bu sıvı dalgalarını, "pembe gürültü" denen yumuşak bir sesin kısa darbeleriyle büyütmenin mümkün olduğunu gösterdi.

Ses, elektriksel yavaş dalgaları büyütüyor

Bulgulara göre sesler uykunun doğru anlarında verildiğinde beyindeki yavaş elektriksel dalgaları kuvvetlendiriyor. Güçlenen bu elektriksel sinyaller de daha büyük BOS dalgaları doğuruyor. Çalışmanın kıdemli yazarı Laura Lewis, bu yöntemin bilindiği kadarıyla daha önce olmadığını belirtiyor. Lewis'e göre sağlıklı yetişkinlerde uyku sırasında BOS akışını artırabilmek, teknolojiyi klinik gruplara taşımak için heyecan verici bir başlangıç. Araştırma Science Translational Medicine dergisinde yayımlandı. Birinci yazar, doktorasını yakın zamanda Boston Üniversitesi'nde tamamlayan ve Lewis'in laboratuvarında konuk öğrenci olarak çalışan Joshua Levitt.

Reklam

Lewis, mantığı salıncaktaki çocuğa benzetiyor: Çocuğu hareketinin doğru anında iterseniz salıncak daha öteye gider. Asıl zorluk ise o doğru anı bulmak.

Pembe gürültü nedir?

Pembe gürültü, beyaz gürültü gibi insanın duyabildiği frekansların tamamını içerir. Farkı, düşük frekansların daha belirgin, yüksek frekansların daha sönük olmasıdır. Ortaya sürekli yağan yağmuru ya da uzaktaki bir şelaleyi andıran, daha yumuşak ve dengeli bir ses çıkar. Ekip, her biri yalnızca 50 milisaniye süren çok kısa darbeler kullandı.

Zamanlama sorunu nasıl aşıldı?

Her ses darbesi, uyuyan kişinin yavaş beyin dalgası zirveye çıktığında verilmeliydi. Bunun için elektriksel etkinlik EEG ile izlendi, BOS hareketi ise aynı anda fMRI ile ölçüldü. İki yöntemi birleştirmek teknik bir engel çıkardı: fMRI'ın güçlü manyetik alanları EEG kayıtlarını bozuyor, beynin elektriksel sinyallerini doğru ve yeterince hızlı yakalamayı zorlaştırıyor.

Ekip, EEG sinyallerindeki paraziti 100 milisaniyeden kısa sürede temizleyen bir yöntem geliştirdi. Ayrıca bir sonraki yavaş dalga zirvesinin ne zaman geleceğini tahmin eden bir algoritma tasarladı. Bu algoritma, sinyal işlemenin yol açtığı küçük gecikmeyi telafi etti. İki gelişme birlikte, her pembe gürültü darbesinin hedeflenen anda çalınmasını sağladı.

Deneyde ne görüldü?

Yaklaşım 14 sağlıklı gönüllüde denendi. Doğru zamanlanan sesler hem beynin yavaş elektriksel dalgalarını hem de eşlik eden BOS dalgalarını büyüttü. Sesler katılımcıları uyandırmayacak kadar kısıktı. Beyin görüntüleri sürecin işleyişine de ışık tuttu: Yavaş elektriksel dalgalar kan damarlarının daralıp genişlemesiyle ilişkiliydi. Bu hareket bir pompa etkisi yaratıp BOS'u beyinden dışarı itiyordu. Bu yavaş dalgalar REM dışı uykuda ortaya çıkıyor.

Neden önemli?

Beynin atık temizliği, uyku araştırmalarının en çok ilgi gören alanlarından biri. Alzheimer hastalığında amiloid beta gibi proteinlerin birikmesi hastalığın tanınmış özelliklerinden. Uykunun bozulması ile bu tür birikimler arasındaki ilişki uzun süredir tartışılıyor. Temizlik dalgalarını güvenli ve ilaçsız biçimde güçlendirebilen bir yöntem, kuramsal olarak bu ilişkiyi doğrudan sınamayı mümkün kılabilir.

Yine de temkinli olmak gerekiyor. Çalışma sağlıklı gönüllülerle yapıldı ve katılımcı sayısı sınırlı. Daha güçlü BOS dalgalarının düşünmeyi keskinleştirip belleği güçlendirdiği ya da nörodejeneratif hastalıkları yavaşlattığı henüz gösterilmiş değil. Araştırmacılar tam olarak bunu öğrenmek istiyor. Bir sonraki adım, yöntemi hasta gruplarında denemek ve uzun vadeli etkilerini izlemek olacak. Bu sorulara yanıt gelene kadar pembe gürültü, evde uygulanacak kanıtlanmış bir tedavi değil, umut verici bir laboratuvar bulgusu olarak değerlendirilmeli.

Haberi beğendin mi?
PaylaşWhatsAppXFacebook
Yaşam Masası

Bu içerik, Yudum Yaşam Masası editör ekibi tarafından derlenip yayına hazırlanmıştır. Güncel gelişmeler için haber akışını takip edebilirsiniz.

Reklam
50,4455,3466,55İstanbul17°

Yudum Dünyası

Kaf Dağı'nın eteğinde bir köy var.

Karakterini yarat, meydanda dolaş, buradakilerle yüz yüze tanış. Tarayıcında, ücretsiz.

  • 🧑 Karakterini yarat
  • 🎲 Kahvede bir el at
  • 🏠 Grubunla ev kur
Günün testiHangi Türk şairine benziyorsun?Kelimelerle aran nasıl? Altı soruda seni bir şaire benzetiyoruz — sonunda o şairin sayfasına da…
Günün burcuAkrepBugün Akrep burcu için içsel gücün ve sezgilerin ön plana çıktığı, enerjisi yüksek bir gün başlıyor.…

Günün sorusu

"Kızıl gezegen" olarak bilinen gezegen hangisidir?

Haftanın düellosu
Yudum DünyasıKaf Dağı'nın eteğinde bir köy seni bekliyor.Ücretsiz katıl →