Moğolistan'da kazılan anıtsal Xiongnu mezarı Roma ve Kore Yarımadası bağlantılarına işaret ediyor

Doğu Moğolistan'daki Duurlig Nars mezarlığında kazılan anıtsal bir mezar, bozkırın göçebe Xiongnu İmparatorluğu'nun düşünüldüğünden daha geniş bir temas ağına sahip olduğunu düşündürüyor. Kore Ulusal Müzesi, Moğolistan Bilimler Akademisi ve Moğolistan Ulusal Müzesi'nden araştırmacılar, mezardan çıkan buluntuların Roma dünyasıyla ve Kore Yarımadası'yla ticari ilişkilere işaret ettiğini belirtiyor.

Mezarın yapısı

Araştırmacılara göre mezarın uzunluğu 240 fit. Yapının merkezinde küçük bir mezar odası bulunuyor ve bu oda, iç içe geçirilmiş iki ahşap yapının içine yerleştirilmiş. Merkezî gömünün üstünde ise vernik kaplı bir araba durduruluyor. Bütün bu düzenin üzeri, üst üste dizilmiş dokuz kat taşla kapatılmış; taş yığınının derinliği 45 fitten fazla. Bu ölçekteki bir emek, mezarın sahibinin toplum içinde çok yüksek bir konuma sahip olduğunu akla getiriyor.

Buluntular ne anlatıyor?

Mezardan çıkan en dikkat çekici eşyalardan biri, kulplu ve şeffaf bir cam kap. Kabın Roma İmparatorluğu'nda üretildiği düşünülüyor. Camın kimyasal analizi, nerede yapıldığının doğrulanmasına yardımcı olabilir.

Ahşap tabutun içinde on beş yeşim nesne yer alıyordu. Bunlar, Çin'deki Han Hanedanı mezarlarında sık görülen törensel disklere benziyor; ancak biçimleri düzensiz ve süslemeleri ayrıntılı. Araştırmacılar bu farkın, Xiongnu halkının Çin geleneklerini kendi anlayışına göre uyarlamasından kaynaklanabileceğini söylüyor. Yani buluntular yalnızca ithal malı değil, aynı zamanda kültürel bir dönüşümün izi olabilir.

Bir diğer eser, ortasına dağ kristali yerleştirilmiş, kabak biçimli gümüş bir kolye. Benzerleri bugünkü Kuzey Kore topraklarındaki eski mezarlarda bulunduğu için Kore Yarımadası bağlantısını güçlendiriyor. Kolyenin at koşumunu süslemek için kullanıldığı değerlendiriliyor. Gümüş süsün yanında, şeffaf kristalin altına kırmızı ve mavi malzemelerin yerleştirildiği yuvarlak bir altın süs de bulundu. Bu türün bir Xiongnu mezarından çıkarılan ilk örneği olduğu belirtiliyor.

Arka plan

Xiongnu, Orta Asya bozkırlarında örgütlenmiş güçlü bir göçebe konfederasyonuydu ve komşusu Çin'le hem çatışma hem de diplomasi ve ticaret içinde olan bir güç olarak biliniyor. Yerleşik şehirler yerine sürülere, ata ve hareketliliğe dayanan bu yaşam biçimi, geride çoğunlukla yazılı belgeler yerine mezarları bıraktı. Bu yüzden Xiongnu'yu anlamanın en önemli yollarından biri, elit gömülerin kazılması.

Bozkır kuşağı, tarih boyunca doğu ile batı arasında malların, tekniklerin ve fikirlerin dolaştığı bir koridor işlevi gördü. Cam, yeşim, değerli metaller ve süslü at takımları gibi eşyalar, prestij göstergesi olarak uzun mesafeler kat edebiliyordu. Bir mezarda farklı coğrafyalara özgü nesnelerin bir arada bulunması, bu dolaşımın somut kanıtı olarak okunuyor. Yine de bir nesnenin menşei ile onu mezara koyan topluluğun ona yüklediği anlam aynı şey değil; bu nedenle laboratuvar analizleri ve karşılaştırmalı çalışmalar önem taşıyor.

Neden önemli?

Bulgular, Xiongnu elitlerinin yalnızca Çin'le değil, çok daha uzaktaki topluluklarla da doğrudan ya da dolaylı bağlantılar kurduğunu gösteriyor. Roma kökenli olduğu düşünülen cam kap ile Kore Yarımadası'ndaki mezarlarla benzerlik taşıyan gümüş süs, aynı mezarda bir araya gelerek bozkırın bir kültürel kavşak olduğu görüşünü destekliyor.

Yeşim nesnelerin Çin örneklerinden farklılaşması da önemli bir ipucu. Bu fark, Xiongnu'nun dış etkileri olduğu gibi kopyalamadığını, kendi inanç ve statü anlayışına göre yeniden yorumladığını düşündürüyor. Altın süsün bu türün ilk örneği olması ise Xiongnu zanaatkârlığı ve elit sembolleri hakkında yeni sorular doğuruyor. Cam üzerindeki kimyasal analizlerin sonuçları, ticaret yollarının haritasını daha net çizmeye yardımcı olabilir.