Tarladaki pembe taş, II. Ramses'in iki dev heykeline çıkış yolu oldu

Nil Deltası'ndaki Behbeit el-Hagar köyünde bir kişi evinin yakınındaki arsada, toprağın altından çıkan yazıtlı bir taş blok fark etti. Taşı kendi başına sökmeye ya da evine götürmeye kalkmadı; yerel eski eser yetkililerine bildirdi. Mısır Yüksek Eski Eserler Konseyi'nin (SCA) ardından başlattığı kurtarma kazısı, yaklaşık 3.300 yıl önce hüküm süren II. Ramses'e ait iki devasa heykelin kalıntısını ortaya çıkardı.

Haber, Earth.com'un aktardığına göre Mısır Turizm ve Eski Eserler yetkililerince 13 Ekim 2026'da duyuruldu. Buluntunun asıl ilginç yanı yalnızca heykellerin boyutu değil, bulundukları yer: burası, antik Mısır'ın tamamen granitten yapılmış nadir tapınaklarından birinin kalıntısının bulunduğu köy.

Taşın üzerinde ne yazıyordu?

Köylünün bildirdiği blok pembe granitten. Earth.com'a göre yaklaşık 1,3 metre uzunluğunda ve üzerindeki hiyeroglifler firavunun iki unvanını koruyor: nesu-bity ("Yukarı ve Aşağı Mısır'ın kralı") ile sa-Ra ("Ra'nın oğlu"). Bu iki unvan, Mısır krallarının resmî adlarının standart parçası. Yani taş, bir heykelin ya da yapının kime ait olduğunu söyleyen bir tür künye işlevi görüyor.

İki heykel, iki ayrı durum

Birinci heykelin kimliği kesin: II. Ramses. Elde kalan baş yaklaşık 1,6 metre yüksekliğinde ve firavun, Yukarı ile Aşağı Mısır'ın birleşmesini simgeleyen çifte tacı takıyor. Heykelin sırt desteğinde kralın Horus adı yazılı. Araştırmacılar baş ölçülerinden yola çıkarak heykelin kaide dahil yaklaşık 8,5 metre (28 fit) yüksekliğinde olduğunu tahmin ediyor. Yani bir iki katlı ev boyunda bir firavun.

İkinci heykel daha eksik: bacakları ve kaidesi yok, korunan uzunluğu yaklaşık 2,4 metre. Yüzü iyi durumda ve başında çizgili kraliyet başlığı nemes var. Earth.com'un ifadesiyle bu heykel de büyük olasılıkla II. Ramses'i gösteriyor; ancak kesin kimlik için daha fazla inceleme gerekiyor.

Öğe	Bilinenler
Yazıtlı blok	Pembe granit, yaklaşık 1,3 m; iki kraliyet unvanı
Birinci heykel	Baş yaklaşık 1,6 m; çifte taç; tahmini boy 8,5 m
İkinci heykel	Korunan uzunluk yaklaşık 2,4 m; nemes başlığı; kimliği olası

Tablodaki ölçüler Earth.com haberinden alınmıştır.

Neden Behbeit el-Hagar?

Köyün adı "Pr-hebit", yani "bayram salonunun evi" anlamına gelen eski Mısırca bir addan geliyor. Wikipedia'nın derlediği bilgilere göre burada İsis'e adanmış bir tapınak (İseion) vardı. Yapımına M.Ö. 360-342 arasında hüküm süren II. Nektanebo döneminde başlanmış, III. Ptolemaios döneminde (M.Ö. 246-222) tamamlanmıştı. Mısır tapınakları çoğunlukla kireçtaşı ya da kumtaşından yapılır, granit ise heykel, dikilitaş ya da kapı gibi tek tek öğelerde kullanılırdı. Behbeit el-Hagar tapınağı ise baştan sona granitten örülmüştü. Bugün sahada yalnızca dağınık bloklar kalmış; yapının nasıl çöktüğü kesin değil, Wikipedia bunun için eski çağlarda bir yer sarsıntısını ya da taşların inşaat malzemesi diye sökülmesini olası gösteriyor.

Behbeit el-Hagar, Yukarı Mısır'daki Philae'nin (File) Aşağı Mısır'daki karşılığı sayılıyor: İsis'in iki büyük tapınağından biri. Tapınağın planını ve yazıtlarını Christine Favard-Meeks 1991'de yayımladığı kitabında yeniden kurmaya çalışmıştı.

Bilinmeyenler

Ramses'in heykelleri, tapınağın yapıldığı dönemden yaklaşık 900 yıl eski bir kralı gösteriyor. Bu heykellerin tapınak alanına nasıl ve ne zaman geldiği, başka bir yerden getirilip yeniden kullanılıp kullanılmadığı, kaynaklarda yazılmış değil. Aynı şekilde ikinci heykelin kimliği ve yazıtlı bloğun hangi heykele ait olduğu da açık soru olarak duruyor. Köyün altında tapınağa ait ne kadar granit bloğun kaldığı da belli değil.

Earth.com'un aktardığına göre Turizm ve Eski Eserler Bakanı Şerif Fethi, vatandaş katılımının Mısır'ın mirasını korumada kilit önemde olduğunu vurguladı. Bir köylünün tek telefonu, delta toprağının altında 3.300 yıldır bekleyen bir firavunun yeniden gün yüzüne çıkmasını sağladı; şimdi sorulacak soru, aynı toprağın altında başka neyin yattığı.

Fotoğraf: LucGoodie, CC0, Wikimedia Commons