Alaska'daki 13.800 yıllık kamp, ilk Amerikalıların izini sürüyor

Fairbanks'in yaklaşık 55 kilometre güneydoğusunda, Tanana Nehri'nin yaklaşık 35 metre üzerindeki bir sırtta, 13.800 yıl önce birileri ateş yakmış, kemik kırmış, kuş kemiğinden iğne yapmış ve bir sığınak kurmuştu. Bugün orası, Alaska Yerlilerinin Athabascan dilinde "orada bulunmuşlardı" anlamına gelen bir adı taşıyor: Shég' Xdaltth'í'.

Kansas Üniversitesi'nden antropolog Kelly Graf'ın başını çektiği ekibin Science Advances dergisinde yayımladığı çalışma, bu kampı Amerika'nın en eski olası inşa edilmiş konutuyla ilişkilendiriyor. Daha önemlisi, Asya'dan Amerika'ya geçişin tek bir hamlede değil, Beringia denen kayıp coğrafyada uzun bir bekleyişle ve belki birden çok dalgayla gerçekleştiği fikrine somut malzeme ekliyor.

Beringia nedir, neden kritik?

Son buzul çağında deniz seviyesi bugünkünden çok düşüktü. Sibirya ile Alaska arasındaki Bering Boğazı'nın yerinde karadan bir köprü uzanıyordu. Bilim insanları bu köprüyü ve iki yakasındaki geniş kara parçasını Beringia diye adlandırıyor. Sorulan soru basit ama yanıtı zor: Amerika'nın ilk insanları buradan geçti, peki ne zaman, hangi yolla ve geçmeden önce nerede ne kadar kaldılar?

Cevap için elimizde kırık taş, kemik ve kül gibi dağınık izler var. Shég' Xdaltth'í' gibi, uzun süre kullanılmış ve iyi korunmuş bir kamp ise nadir bir pencere.

Sahada neler bulundu?

Kansas Üniversitesi'nin açıklamasına göre kazılardan 80.000'den fazla arkeolojik örnek çıktı. Earth.com'un aktardığı rakamlara göre bunların yaklaşık 7.000'i kemik. Buluntular arasında bozon, mamut, at ve karibu kalıntıları ile çeşitli kuş kemikleri var. Çalışma sahada 13.800, 13.000 ve 12.700 yıl öncesine ait üç ayrı yerleşim katmanı belirliyor; en zengin kanıt en eski katmandan geliyor.

• Konut izi: En az üç metre genişliğinde, ortasında ocak bulunan, yaslanma tipi (lean-to) bir yapı. Earth.com, bunun Kuzey Amerika'da inşa edilmiş en eski olası konut olduğunu aktarıyor.
• Toprak fırın: İçinde 230 ateşten çatlamış taş bulunan bir yapı. Graf'a göre fırının yakınında kemiklerin iliği ve yağı için işlendiğine dair izler var.
• Kemik işleme: Kemikleri kırmak için kullanılan büyük bir taş örs ve çevresinde ezilmiş bozon kemikleri, kuvars ve kuvarsit çekiç taşları.
• İğneler: Kuş kemiğinden yapılmış sekiz iğne parçası; yani insanlar yalnızca avlanmıyor, giysi de dikiyordu.
• Obsidiyen: Yaklaşık 370 kilometre ötedeki Batza Téna kaynağına kadar izlenen volkanik cam, bu insanların geniş bir alanda dolaştığını gösteriyor.

Elmas biçimli uçlar Sibirya'yı gösteriyor

Buluntuların belki en konuşkanı, iki ucu sivri, elmas biçimli taş uçlar. Graf, bu uçların "insanların Bering Kara Köprüsü'nü geçtiğini, hatta belki buradan geriye de geçtiğini düşündürdüğünü" söylüyor; çünkü benzerleri yalnızca köprünün Rusya tarafında görülüyor. Kansas Üniversitesi'nin özetine göre bu, Beringia'nın iki yakasındaki gruplar arasında kültürel bir bağ demek.

Earth.com, araştırmanın birden çok ayrı göç dalgasına işaret ettiğini yazıyor. Bu yorum, Amerika'nın ilk sakinlerinin Beringia'nın doğusunda nesiller boyu yaşadıktan sonra güneye indiği yönündeki giderek güçlenen görüşle uyumlu.

İlk köpekler mi?

Sahada alışılmadık bir kurt kalıntısı da bulundu. Genetik kanıtlar Kuzey Amerika'nın en eski köpeklerinin Sibirya kurtlarından geldiğini düşündürüyor; Earth.com bu buluşun erken köpek evcilleştirmesine işaret ediyor olabileceğini aktarıyor. Ancak "olabilir" sözcüğü burada ağır basıyor: tek bir çene kemiği, evcilleştirmeyi kanıtlamaya yetmez. Bu sorunun yanıtı için daha fazla kalıntı ve kemiklerin genetik analizi gerekecek.

Sınırlar ve açık sorular

Konut izinin "olası" diye nitelenmesi bilinçli: bir kazı bloğunda, birkaç metrelik bir alanda kanıt toplandı ve bu tür yapıların yorumu her zaman tartışmaya açık. Sahanın insanlarının Eski Beringyalılar olarak bilinen soyla mı yoksa ayrı bir topluluğla mı bağlantılı olduğu ise ancak antik genomlarla çözülebilir; kampta insan kalıntısı bildirilmedi.

Yine de tablo çarpıcı: 13.800 yıl önce, buzul çağının ortasında insanlar bir sırtta yerleşik gibi yaşıyor, iğneyle dikiş dikiyor, yüzlerce kilometre ötesinden taş getiriyordu. Sırada, bu insanların nereden geldiğini ve sonrasında nereye gittiğini DNA ile bağlamak var.

Fotoğraf: Unknown authorUnknown author, Public domain, Wikimedia Commons