Osteoporoz ilaçlarını kullanan yaşlılarda demans riski daha düşük bulundu

Kemik erimesi tedavisinde yaygın kullanılan bir ilaç grubu, beklenmedik bir ilişkiyle gündeme geldi. Hong Kong Üniversitesi'nden araştırmacılar, azot içeren bifosfonatları kullanan yaşlı hastalarda Alzheimer ve diğer demans türlerinin daha az görüldüğünü saptadı. Bulgular Alzheimer & Dementia dergisinde yayımlandı. Ancak çalışma gözlemsel olduğu için ilacın demansı önlediğini kanıtlamıyor.

Çalışmada ne yapıldı?

Hong Kong Üniversitesi Tıp Fakültesi'ne bağlı Farmakoloji ve Eczacılık Bölümü'nden bir ekip, Hong Kong genelindeki elektronik sağlık kayıtlarını taradı. İncelenen grup, 60 yaş ve üzerindeki 120 binden fazla hastadan oluşuyordu. Hepsinde osteoporoz ya da kırılganlık kırığı vardı. Kırılganlık kırığı, kemikler zayıfladığı için görece hafif bir darbeyle bile ortaya çıkabilen kırıklara deniyor. Kayıtlar 2005 ile 2020 arasını kapsıyordu. Böylece farklı osteoporoz tedavilerinin zaman içinde demans riskiyle nasıl ilişkilendiği izlenebildi.

İncelenen ilaçlar arasında alendronat ve zoledronat da vardı. Bu iki ilaç, kemik dokusunun yıkımını yavaşlatarak kemik gücünü korumaya ve kırık olasılığını azaltmaya yarıyor.

Öne çıkan sonuçlar

Bu ilaçları kullananlarda Alzheimer ve ilişkili demans görülme riski, hiçbir osteoporoz ilacı almayanlara göre yüzde 16 daha düşüktü. Aynı ilaçlar başka türden osteoporoz ilaçlarıyla karşılaştırıldığında fark yüzde 24'e çıktı. Kadınlarda ve kalça kırığı geçirenlerde ilişki özellikle güçlü görünüyordu.

Araştırmacılar ayrıca, beş yıl boyunca 48 hastanın bu ilaçlarla tedavi edilmesiyle bir demans vakasının önlenebileceğini tahmin etti. Ekibe göre ilacın riski doğrudan azalttığı ileride doğrulanırsa, zaten osteoporoz tedavisi görmesi gereken yaşlılar için sonuçlar önemli olabilir. Çalışmanın yürütücülerinden Prof. Cheung Ching-lung, tanıdık bir osteoporoz tedavisinin iki ayrı sağlık yararı sağlama olasılığına dikkat çekiyor.

Kemik ve beyin arasındaki bağ

Osteoporoz ile demans çoğu zaman aynı yaşlı bireylerde görülüyor. İleri yaş, kadın olmak ve düşük fiziksel aktivite iki hastalık için ortak risk etkenleri arasında yer alıyor. Aynı ekibin önceki çalışmaları, osteoporoz ve kırıkların demans için bağımsız risk etkenleri olduğunu göstermişti. Demansla yaşayan kişilerin de düşme ve kırık yaşama olasılığı daha yüksekti. Bilim insanları ayrıca, bu ilaçların etkilediği bazı biyolojik süreçlerin Alzheimer ve ilişkili demansların gelişiminde de rol oynayabileceğine dair ipuçları buluyor.

Neden önemli?

Dünya genelinde 55 milyondan fazla kişi demansla yaşıyor. Bu sayının 2050'ye kadar 139 milyona çıkması bekleniyor. Dünya Sağlık Örgütü demansı küresel öncelikli sağlık sorunlarından biri olarak tanımlıyor. Alzheimer'ın ilerleyişini yavaşlatmayı hedefleyen ilk ilaçlar yakın zamanda onay aldı. Yine de yüksek maliyet, her hastaya uygun olmama ve etkinliğe dair sorular önemli engeller olarak duruyor.

Bu nedenle semptomlar başlamadan demansı önlemeye ya da geciktirmeye yönelik uygun maliyetli yollar aranıyor. Yıllardır kullanılan, güvenlik profili iyi bilinen ve genellikle ucuz ilaçların yeni bir amaçla değerlendirilmesi bu yüzden cazip. Mevcut bir ilacın ikinci bir işlevi olduğu kanıtlanırsa yeni ilaç geliştirmenin uzun ve pahalı sürecine gerek kalmayabilir.

Arka plan: gözlemsel çalışmanın sınırları

Gözlemsel çalışmalar, hastaların gerçek yaşamda aldığı tedavileri geriye dönük inceler. İlaç alanlarla almayanlar arasında sağlık durumu, yaşam tarzı ve hekime başvuru alışkanlığı gibi farklar bulunabilir. Bu farklar istatistiksel yöntemlerle dengelenmeye çalışılsa da her etkeni ortadan kaldırmak mümkün olmuyor. Bu yüzden böyle bir çalışma ilişkiyi gösterir, nedenselliği kanıtlamaz.

Nedensellik sorusu ancak rastgele atanmış hasta gruplarıyla yürütülen, uzun süreli klinik denemelerle yanıtlanabilir. Bu çalışmanın değeri, böyle denemeler için güçlü bir gerekçe sunmasında yatıyor. Osteoporoz tedavisi gören biri, demans riskini azaltmak amacıyla kendi başına ilaç başlamamalı ya da ilacını değiştirmemeli. Bu tür kararlar hekimle birlikte, kişinin kırık riski ve genel sağlık durumu dikkate alınarak verilmeli.