Yüksek doz grip aşısı ile daha düşük Alzheimer riski arasında bağlantı bulundu

Yıllık grip aşısının daha güçlü bir formu, yaşlı yetişkinler için beklenmedik bir yarar sağlıyor olabilir: Alzheimer hastalığına yakalanma riskinde belirgin bir düşüş. UTHealth Houston araştırmacılarının yürüttüğü geniş çaplı çalışmada, 65 yaş ve üzerinde yüksek doz grip aşısı yaptıranların, standart doz aşı yaptıranlara kıyasla Alzheimer geliştirme olasılığı daha düşük bulundu. Bulgular tıp dergisi Neurology'de yayımlandı.

Çalışmada ne bulundu?

Araştırmacılar yaklaşık 200 bin yaşlı yetişkinin verisini inceledi. Yüksek doz grip aşısı yaptıranlarda Alzheimer riski yaklaşık yüzde 55 daha düşük görüldü. Aynı ekibin daha önce yaptığı çalışmada ise, inaktif grip aşılarıyla ilişkilendirilen risk azalması yüzde 40 düzeyindeydi. İnaktif aşılar, grip enfeksiyonuna yol açamayan virüslerden üretiliyor.

Bu sonuçlar, aşının gücünün yalnızca gripten korunma açısından değil, uzun vadeli beyin sağlığı açısından da önem taşıyabileceğini düşündürüyor. Yine de çalışma, bir ilişkiyi ortaya koyuyor. Aşının Alzheimer'i doğrudan önlediğini kanıtlamıyor.

Bir sohbetle başlayan fikir

Araştırmanın çıkış noktası ilginç. Nörolog Paul Schulz, ekibinin daha önceki aşı araştırmasını anlatmak üzere yerel halk sağlığı yetkilileriyle bir araya geldi. Yetkililer, farklı aşı dozları arasında fark olup olmadığını sordu. Schulz başta bu soru karşısında şaşırdı. Bir hekim olarak yüksek dozlu bir seçeneğin bulunduğunu bilmediğini de açıkça söylüyor.

Schulz, McGovern Tıp Fakültesi'nde nöroloji profesörü ve UTHealth Houston Nörobilimleri bünyesindeki Nörobilişsel Bozukluklar Merkezi'nin direktörü. Soru, ekibi aşı dozunun Alzheimer riskiyle bağlantılı olup olmadığını araştırmaya yöneltti.

Yaşlılara neden daha güçlü aşı öneriliyor?

Yaşla birlikte bağışıklık sistemi, enfeksiyonları tanıma ve onlarla savaşma becerisini giderek kaybediyor. Bu durum grip salgınlarını yaşlılar için özellikle tehlikeli kılıyor. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), 65 yaş ve üzerindekiler için yüksek doz aşıyı tercih edilen seçeneklerden biri olarak öneriyor. Bu aşılar, standart doz aşılara göre dört kat daha fazla grip antijeni içeriyor. Antijen, bağışıklık sisteminin virüsü tanıyıp savunma geliştirmesini sağlayan bileşen.

CDC, 2022'den önce enjekte edilen grip aşıları arasında yaşlılar için belirli bir tür tercih etmiyordu. Rehberlik, formülasyondan bağımsız olarak her yıl aşı olmayı vurguluyordu. Ayrıca yaşlı nüfus büyüdükçe yüksek doz aşıya olan talep zaman zaman arzı aşıyor, bu yüzden bazı yaşlılara standart doz aşı yapılıyor. Bu farklılık, araştırmacılara iki grubu karşılaştırma fırsatı verdi.

Neden önemli?

Alzheimer, bunamanın en yaygın nedeni ve toplumlar yaşlandıkça halk sağlığı üzerindeki yükü artıyor. Ülkemizde de dünyanın birçok yerinde olduğu gibi nüfus yaşlanıyor. Bu nedenle ucuz, yaygın ve zaten önerilen bir müdahalenin beyin sağlığıyla bağlantısı olabileceği fikri dikkat çekici. Grip aşısı, yaşlılar için zaten ciddi komplikasyonlardan korunmanın bir yolu. Yeni bulgular bu aşının değerine yeni bir boyut ekliyor.

Ancak gözlemsel çalışmalar, aşı yaptıranlarla yaptırmayanlar arasındaki başka farklılıkları tam olarak ortadan kaldıramaz. Sağlığına daha çok özen gösteren kişilerin aşıya daha kolay ulaşması gibi etkenler sonuçları etkileyebilir. Bu yüzden bulguların farklı gruplarda ve kontrollü araştırmalarda doğrulanması gerekiyor.

Arka plan: aşılar ve Alzheimer ilişkisi

Bilim insanları bir süredir yaygın kullanılan bazı aşıların Alzheimer riskini etkileyip etkilemediğini inceliyor. Enfeksiyonların ve vücuttaki iltihabın beyin sağlığıyla ilişkisi uzun süredir tartışılan bir konu. Grip gibi hastalıklar özellikle bilişsel sorunları olan kişilerde ağır sonuçlara yol açabiliyor. Aşıyla bunların önlenmesi, dolaylı da olsa bu kişileri koruyabilir.

Uzmanlar, kişisel aşı kararlarında doktorların önerisinin esas alınması gerektiğini hatırlatıyor. Bu çalışma tek başına tedavi ya da önleme rehberi değil. Yine de araştırmanın, yaşlıların hangi aşıya ulaşabildiği ve aşı stoklarının nasıl planlandığı konusundaki tartışmaları canlandırması bekleniyor.