Küçük Buzul Çağı soğukları, İngiltere'de çocuklarda raşitizm riskini artırmış olabilir

İngiltere hava durumuyla ünlü bir ülke sayılmaz. Ancak birkaç yüzyıl önce iklimdeki değişim, çocukların sağlığını tehdit edecek kadar ağır koşullar yaratmış olabilir. 5 Kasım 2026'da Frontiers in Environmental Archaeology dergisinde yayımlanan çalışma, Küçük Buzul Çağı'nın en soğuk döneminde büyüyen çocukların sık sık D vitamini eksikliği yaşadığına işaret ediyor. En ağır durumlarda bu eksiklik, kemikleri etkileyen raşitizme dönüşmüş olabilir.

Bulgular ne söylüyor?

Araştırmacılar, kırsal kuzey İngiltere'de yaşamış insanların diş ve iskeletlerindeki kalsiyum mineralizasyonunu inceledi. Bu izler, o dönemde büyüyen çocukların düzenli olarak D vitamini eksikliği geliştirdiğini düşündürüyor. Raşitizm, vücut yeterli morötesi ışık alamadığında ortaya çıkabilen bir kemik hastalığı. Çalışmanın en çarpıcı yanı, soğuk iklimin tek başına değil, başka etkenlerle birlikte sağlığı zorlamış olabileceğini göstermesi.

Daha önceki iskelet çalışmaları, 18. yüzyıl ve sonrasında Avrupa'da raşitizmin yaygınlaştığına işaret ediyordu. Bu artışın olası nedenlerinden biri Sanayi Devrimi'ydi. Pek çok Avrupalı, morötesi ışığın zor ulaştığı kirli şehirlerde yaşıyor ve çoğu zaman kapalı mekânlarda çalışıyordu. Yeni bulgular, olağandışı soğuk iklimin de bu tabloya eklendiğini ileri sürüyor.

Çalışmanın ekibinden, İngiltere'deki Durham Üniversitesi'nde biyoarkeolog olarak çalışan Ellen Kendall, soğuk iklimin yeterli güneş ışığı almayı zaten zor olan bir ortamda ek bir zorluk katmanı oluşturduğunu söylüyor.

Küçük Buzul Çağı nedir?

Küçük Buzul Çağı, yüzyıllar boyunca süren küresel bir serinleme dönemiydi. Bu serinlemenin arkasında aşırı güneş döngüleri ve art arda yaşanan volkanik patlamalar vardı. Volkanlar atmosfere aerosol püskürtür; bu parçacıklar güneş ışığını engelleyerek gezegeni soğutabilir. Dönemin son 200 yılında 18 büyük patlama, kuzey Avrupa'da 2 ila 3 derecelik bir sıcaklık düşüşünü tetikledi.

Araştırma nasıl yapıldı?

Kendall ve meslektaşları, bu soğuk iklimin insan sağlığına etkisini merak etti. Bunun için kalsiyum birikimine baktılar; yani bu temel mineralin kemiklere nasıl yerleştiğini incelediler. İnceleme, 1711 ile 1829 arasında gömülmüş 21 kişinin kalıntılarını kapsıyor. Küçük bir örneklem olduğu için sonuçlar, bölgedeki tüm çocukların yaşadıklarını kesin biçimde yansıtmaktan çok, güçlü bir ipucu sunuyor.

Arka plan

D vitamini, vücudun ihtiyaç duyduğu kalsiyumu bağırsaktan emmesine ve kemiklere yerleştirmesine yardımcı olur. İnsan derisi, güneşten gelen morötesi B ışınlarıyla bu vitamini üretebilir. Besinlerle de bir miktar alınır, ancak tarihsel olarak güneş ışığı önemli bir kaynaktı. Çocuklukta yetersiz D vitamini, kemiklerin yumuşamasına ve şekil bozukluklarına yol açabilir. Raşitizm bu yüzden çocukluk çağının tipik bir kemik hastalığı olarak bilinir.

Kuzey enlemlerinde kış aylarında güneş ışığı zaten zayıftır. Bulutlu, sisli ve soğuk havalar insanları evde kalmaya, kalın giyinmeye ve derisini örtmeye yöneltir. Sanayi şehirlerindeki kömür dumanı da ışığın yere ulaşmasını azaltabilir. İklimin soğuması bu etkenlerin üzerine eklenirse, çocukların açık havada geçirdiği süre ve deriye ulaşan ışık miktarı daha da düşebilir. Araştırmacıların vurguladığı mantık da budur.

Neden önemli?

Bu çalışma, iklim değişikliğinin sağlığa etkisinin yalnızca sıcak hava dalgaları ya da kıtlıkla sınırlı olmadığını hatırlatıyor. Soğuma dönemleri de sosyal koşullar ve yaşam biçimiyle birleştiğinde, vitamin eksikliği gibi dolaylı sonuçlar doğurabiliyor. Geçmişin iskelet kalıntıları, bu zincirin nasıl işlediğini anlamak için eşsiz bir kayıt sunuyor.

Bulgular ayrıca tarihçilerin ve arkeologların, hastalık artışlarını açıklarken tek bir nedene yaslanmamasını gerektiriyor. Sanayileşme, kentleşme, çalışma düzeni ve iklim birlikte düşünüldüğünde, geçmiş toplumların sağlık sorunları daha bütüncül biçimde yorumlanabilir. Bugün de iklimle ilgili sağlık risklerini değerlendirirken, çevresel koşulların günlük yaşamı nasıl değiştirdiğine bakmak önem taşıyor.