Kan Testi Alzheimer Riskini On Yıl Önce Açığa Çıkarabilir: Uluslararası Çalışma Çarpıcı Sonuçlar Verdi

Alzheimer hastalığının erken teşhisi, yıllardır bilim insanlarının en büyük hedeflerinden biri olmuştur. Şimdi, basit bir kan testi sayesinde, hafıza ve düşünme problemleri henüz ortaya çıkmadan yıllar önce risk belirlenebiliyor. Mass General Brigham Neuroscience Institute öncülüğündeki büyük ölçekli bir uluslararası çalışma, p-tau217 adlı kan biyobelirteç seviyelerinin, gelecekteki bilişsel bozulma riskini güçlü bir şekilde öngördüğünü gösterdi.

Çalışma, Kuzey Amerika, Japonya ve Avustralya’da yürütülen altı gözlemsel araştırma ve klinik denemenin verilerini birleştirerek 2.684 yaşlı katılımcıyı kapsadı. Katılımcılar, araştırmaya başladıklarında hiçbir bilişsel bozukluk belirtisi göstermiyordu; hepsi kan örnekleri vererek p-tau217 düzeyleri ölçüldü ve aynı zamanda pozitif emisyon tomografi (PET) taramalarıyla beyin sağlıkları değerlendirildi. Takip süreci yıllara yayıldı; bazı katılımcılar 2004 yılında çalışmaya katılırken, en yeni takipler 2025’de gerçekleştirildi.

Verilerin incelenmesi sonucunda, yüksek p-tau217 seviyelerine sahip bireylerin beş yıl içinde bilişsel bozulma geliştirme ihtimalinin %38 olduğu belirlendi. Bu oran, on yıl içinde %78’e yükseldi. Ancak, on yıllık tahminlerin daha az gözlem üzerine kurulu olduğu ve bu nedenle daha düşük kesinlikle sunulduğu vurgulandı. Toplamda 478 katılımcı, araştırma süresi boyunca bilişsel bozukluk geliştirdi; bu durum, kan testinin uzun vadeli risk tahmini açısından ne kadar değerli olabileceğini gösterdi.

En çarpıcı bulgu, p-tau217’nin, Alzheimer’ın klasik risk göstergeleri olan amiloid‑beta plakları ve APOE4 gibi genetik faktörlerin ötesinde ek bir tahmin gücüne sahip olmasıydı. PET taramalarıyla ölçülen amiloid birikimi ve genetik risk faktörleri kontrol edildiğinde bile, yüksek p-tau217 seviyeleri hâlâ bilişsel bozulma riskini anlamlı biçimde artırıyordu. Bu, doktorların hastaların gelecekteki Alzheimer riskini değerlendirirken kan testini, beyin görüntüleme ve genetik analizlerin yanına ek bir araç olarak kullanabilecekleri anlamına geliyor.

Araştırmanın lideri ve kognitif nörobilimci Rachel F. Buckley, "p-tau217’nin bir bireyin bilişsel bozulma riskini zaman içinde nasıl etkilediğini anlamak, hastalığın önlenmesi yönündeki çalışmalara yeni bir perspektif kazandırıyor" dedi. Çalışma sonuçları, Alzheimer Derneği Uluslararası Konferansı’nda sunuldu ve aynı anda JAMA dergisinde yayımlandı.

Bu umut verici bulgulara rağmen, bilim insanları kan testlerinin hâlâ rutin tarama amacıyla önerilmediğini belirtiyor. Şu ana kadar, yüksek risk taşıyan sağlıklı bireyler için hastalığın seyrini değiştirecek bir tedavi bulunmadığı için, test sonuçları yalnızca risk farkındalığı yaratmakla sınırlı kalıyor. Uzmanlar, gelecekte risk tespitinin yanı sıra, bu risk grubuna yönelik etkili hastalığı yavaşlatıcı veya önleyici tedavilerin geliştirilmesinin kritik olduğunu vurguluyor.