Demans tanısında fazla kilo, daha düşük ölüm riskiyle ilişkilendirildi

Yeni bir araştırma, demans tanısı konduğu sırada fazla kilolu ya da obez olan kişilerin, normal kiloda olanlara göre daha uzun yaşama eğiliminde olduğunu ortaya koydu. Bulgu, kilo ile sağlık arasındaki ilişkiye dair yerleşik beklentilerle çelişiyor. Çalışma, tanı anındaki vücut ağırlığının hastalığın seyri hakkında ipucu verebileceğine ve beslenmenin demansla yaşayanlar için önemine işaret ediyor.

Ölüm riskinde belirgin fark

Columbia Üniversitesi Mailman Halk Sağlığı Okulu ile New York Üniversitesi Küresel Halk Sağlığı Okulu'ndan araştırmacıların çalışması Journal of Alzheimer's Disease dergisinde yayımlandı. Ekip, tanı sırasındaki vücut kitle indeksine (VKİ) göre hayatta kalma farklarına baktı. Sigara kullanımı, mevcut hastalıklar ve demografik özellikler hesaba katıldıktan sonra bile fazla kilolu ya da obez olanların ölüm riski normal kilodakilere kıyasla anlamlı biçimde düşüktü.

VKİ değeri 25 ile 29,9 arasında olan fazla kilolu grupta risk yüzde 16 daha düşüktü. VKİ'si 30 ile 34,9 arasındaki birinci derece obezlerde azalma yüzde 27'ye ulaştı. VKİ'si 35 ve üzerinde olan, yani ikinci ve üçüncü derece obezite grubunda ise risk yüzde 22 daha düşük bulundu.

Veri nasıl toplandı?

Araştırmacılar, 51 yaş ve üzerindeki Amerikalıları izleyen, ülkeyi temsil eden Sağlık ve Emeklilik Çalışması'nın verilerini kullandı. 1998 ile 2022 arasında toplanan kayıtlardan, çalışmaya girişte demansı olmayan ancak sonradan demans gelişen 4.523 katılımcı incelendi. Verilerin uzun bir döneme yayılması, katılımcıların tanıdan önceki yıllardaki kilo değişimini, tanı anındaki kilolarını ve sonraki hayatta kalma sürelerini birlikte izlemeyi mümkün kıldı.

Kilo kaybı bulguyu açıklıyor mu?

Bu uzun izleme süresi bilimsel açıdan önemliydi, çünkü yüksek kilonun sağladığı yararın gerçek mi yoksa verilerin yanıltıcı bir yansıması mı olduğu tartışılıyordu. Başlıca kaygı, demans belirgin hale gelmeden önce yaşanan kilo kaybıydı. Aynı araştırmacıların önceki çalışması, insanların tanıdan 10 yıl öncesinden itibaren kilo vermeye başlayabildiğini, tanı yaklaştıkça bu kaybın belirginleştiğini göstermişti.

Bu durum, kiloyu yalnızca tanı anında ölçen çalışmalar için sorun yaratabilir. Normal kilo grubundaki bazı kişiler aslında daha önce daha kiloluydu ve gelişmekte olan hastalık yüzünden zayıflamış olabilir. Hastalıkları zaten daha ileri düzeydeyse ölüm riskleri yüksek olur ve daha kilolu kişiler bunun yanında olumlu görünür. Ekip başka olası yanıltıcı etkenleri de ele aldı. Sorumlu yazar Yuan Zhang, bulgunun sezgilere aykırı olması nedeniyle bir yanlılık ürünü olup olmadığının önemli bir soru olduğunu belirtti. Zhang'a göre incelenen başlıca yanlılık kaynakları, yüksek kiloyla ilişkili hayatta kalma avantajını açıklamıyor.

Arka plan

Obezite; kalp hastalığı ve diyabet gibi ciddi sağlık sorunlarının bilinen risk faktörüdür. Orta yaşta fazla kilolu ya da obez olmak da ilerleyen dönemde demans geliştirme olasılığının artmasıyla ilişkilendiriliyor. Buna rağmen daha önceki araştırmalar, demans başladıktan sonra ilişkinin tersine dönebileceğini, yüksek kilonun daha iyi hayatta kalmayla bağlantılı olduğunu göstermişti. Bilimde bu tür durumlar sıklıkla "obezite paradoksu" diye anılıyor.

Bir olası açıklama, fazladan yağ ve kas dokusunun hastalığın vücutta yarattığı yıpranmaya karşı hastalara enerji rezervi sağlaması. Ancak çalışma bu mekanizmayı kanıtlamıyor; hayatta kalma avantajının nedeni hâlâ net değil. Bu tür gözlemsel araştırmalar, iki durum arasındaki ilişkiyi gösterir ama neden-sonuç bağı kuramaz. Demansta iştah değişiklikleri ve yutma güçlükleri gibi etkenler beslenmeyi zorlaştırabildiği için kilo takibi, bakım sürecinin önemli bir parçası sayılıyor.

Neden önemli?

Bulgu, demans tanısı alanlara ve yakınlarına kilo vermenin ya da almanın doğrudan bir hedef olarak ele alınmaması gerektiğini hatırlatıyor. Araştırmacılar da bu konuda net. Çalışmanın ilk yazarı Virginia Chang, demanslı hastaların fazla kilolu ya da obez olmaya çalışması gerektiği anlamına gelmediğini, çünkü çalışmanın bu soruyu test etmek üzere tasarlanmadığını söyledi. Chang'a göre sonuçlar, kilo durumunun tanı anında hayatta kalma açısından yararlı bir prognostik işaret olabileceğini gösteriyor ve beslenmenin demanslı kişilerin sağlığı ve yaşam süresi için kilit bir etken olduğu görüşünü destekliyor.

Bu nedenle çalışmanın pratik mesajı, kilo vermeyi ya da almayı teşvik etmekten çok, hastalığın erken döneminden itibaren beslenme durumunun düzenli izlenmesi gerektiği yönünde. Yeterli ve dengeli beslenmeyi destekleyen bakım yaklaşımları, hem hekimler hem de bakım verenler için öncelikli konulardan biri olarak öne çıkıyor.