Yüksek beden kitle indeksi bilişsel gerilemeyi hızlandırabilir

Fazla kilo yalnızca kalp ya da eklem sağlığını değil, zihinsel performansı da etkiliyor olabilir. Georgia Üniversitesi araştırmacılarının yürüttüğü yeni çalışma, beden kitle indeksi (BMI) yükseldikçe hafıza ve düşünme becerilerindeki yaşa bağlı gerilemenin hız kazandığına işaret ediyor.

Araştırma nasıl yapıldı?

Ekip, ülke genelini temsil eden ve 50 yaşın üzerindeki 8.200'den fazla yetişkini 24 yıl boyunca izleyen bir veri setini inceledi. Bu kadar uzun bir takip süresi, kilo ile zihinsel işlevler arasındaki ilişkinin zaman içinde nasıl değiştiğini görmeyi mümkün kıldı.

Bulgulara göre BMI'si daha yüksek olan kişilerde hafıza, genel bilişsel performans ve yürütücü işlevler daha hızlı geriledi. Yürütücü işlevler; dikkati toplama, plan yapma, işleri düzenleme ve duyguları yönetme gibi gündelik yaşamın temelini oluşturan becerileri kapsıyor.

Her bir puanlık artış önemli olabilir

Çalışmada BMI'deki her bir puanlık artış, bilişsel gerilemenin daha hızlı olmasıyla ilişkilendirildi. Bu, nispeten küçük kilo farklarının bile uzun vadede anlam taşıyabileceğini düşündürüyor. İlişki çalışmanın sekizinci yılında en güçlü düzeye ulaştı. Etki en belirgin biçimde 65 yaşın üzerindeki yetişkinlerde görüldü.

Araştırmanın başyazarı, Georgia Üniversitesi Halk Sağlığı Fakültesi'nde yardımcı doçent olan Suhang Song, kilosunu kontrol eden kişilerin yalnızca iki yıl içinde bilişsel gerileme hızlarını belirgin biçimde düşürebildiğini söylüyor. Song'a göre bu durum BMI'yi, sağlıklı yaşlanma açısından kolayca değiştirilebilen risk etkenlerinden biri yapıyor.

Olası biyolojik açıklamalar

Genellikle BMI'nin 30 ve üzeri olması şeklinde tanımlanan obezitenin zayıf beyin sağlığıyla bağlantılı olduğu daha önce de biliniyordu. Ancak fazla kilonun hafızayı ve diğer bilişsel yetileri tam olarak nasıl bozduğu henüz net değil. Bilim insanları birkaç mekanizmanın rol oynayabileceğini düşünüyor: iltihabı artırma, kan dolaşımını bozma ve insülin direncine katkıda bulunma. Bu değişikliklerin birlikte, bilişsel bozulma, Alzheimer hastalığı ve diğer demans türleri olasılığını yükseltebileceği belirtiliyor.

Arka plan

Beden kitle indeksi, kişinin kilosunun boyuna göre değerlendirilmesiyle hesaplanan basit bir ölçüdür. Kolay uygulanması nedeniyle geniş nüfus araştırmalarında sık kullanılır; ancak yağın vücutta nerede toplandığını ya da kas kütlesini ayırt edemez. Bu yüzden bazı uzmanlar obeziteyi tanımlarken yalnızca BMI'ye bakılmasını eleştirir.

Çalışmanın aktardığı verilere göre ABD'de Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), yalnızca BMI esas alındığında nüfusun yaklaşık beşte ikisinin obezite ölçütlerini karşıladığını belirtiyor. Bel çevresi ve fazla kiloyla ilişkili sağlık sorunlarını da hesaba katan daha geniş bir tanım kullanıldığında bu oran yüzde 75'e çıkıyor. Yani ölçüt değiştikçe sorunun büyüklüğüne dair tablo da önemli ölçüde değişiyor.

Neden önemli?

Demans vakaları artarken bu bulgular daha da dikkat çekici hale geliyor. ABD'de şu anda 7 milyondan fazla kişi demansla yaşıyor ve araştırmacılar bu sayının 2050'ye kadar ikiye katlanmasını bekliyor. Song'un ifadesiyle demansın bilinen bir tedavisi yok; bu nedenle önlemeye yardımcı olabilecek, değiştirilebilir her risk etkenini belirlemek ve ele almak büyük önem taşıyor.

Bu yaklaşım, yaşlanmayı yalnızca kaçınılmaz bir süreç olarak görmek yerine, yaşam tarzı ve sağlık yönetimiyle etkilenebilecek bir alan olarak ele alıyor. Kilo, genetik yapı ya da yaş gibi değiştirilemeyen faktörlerin aksine müdahaleye açık bir değişken olduğu için halk sağlığı politikaları açısından da cazip bir hedef sayılıyor.

Sonuçlar nasıl yorumlanmalı?

Çalışma, fazla kilonun bilişsel gerilemeye doğrudan neden olduğunu kanıtlamıyor; yalnızca güçlü ve tutarlı bir ilişkiyi ortaya koyuyor. Dolayısıyla kilo vermenin her bireyde aynı bilişsel kazancı sağlayacağı sonucuna varmak doğru olmaz. Yine de araştırmacılar, vücut ağırlığının yönetilmesinin yaşla birlikte hafıza ve düşünme becerilerinin kötüleşme riskini azaltmak için önemli bir fırsat sunabileceğini düşünüyor.

Bulgular Journal of Neurology dergisinde yayımlandı. Çalışmaya Georgia Üniversitesi Halk Sağlığı Fakültesi'nden çok sayıda eş yazar ile ek katkı veren araştırmacılar da imza attı.