Orta yaşta hareket ve kan şekeri, zihinsel gerilemeyi yavaşlatabilir
UT Health San Antonio çalışmasına göre orta yaşta fiziksel aktivite ve sağlıklı açlık kan şekeri, ileri yaşta bilişsel gerilemenin yavaşlamasıyla ilişkili.

UT Health San Antonio araştırmacıları, orta yaşta fiziksel olarak aktif olan ve açlık kan şekerini sağlıklı aralıkta tutan kişilerde ileri yaşlardaki bilişsel gerilemenin belirgin biçimde daha yavaş seyrettiğini bildirdi. "Longitudinal association between midlife cardiovascular health and cognitive change in a bi-ethnic cohort" başlıklı çalışma 23 Temmuz 2026'da Alzheimer's & Dementia: Behavior & Socioeconomics of Aging dergisinde yayımlandı; üniversite bulguları 4 Ağustos 2026'da duyurdu.
Çalışmayı ilginç kılan, koruyucu etkinin iki etnik grupta farklı faktörlerle ortaya çıkması. Hispanik katılımcılarda herhangi bir düzeyde fiziksel aktivite daha yavaş gerilemeyle ilişkili bulundu. Hispanik olmayan beyaz katılımcılarda ise bu ilişki daha çok açlık kan şekerinin 126 mg/dL ve altında kalmasıyla görüldü. Bu değer, açlık kan şekerinde diyabet tanısı için kullanılan eşikle örtüşüyor. Bulgular, demansı önlemeye yönelik önerilerin her topluluğa aynı kalıpla sunulmaması gerekebileceğine işaret ediyor.
Çalışma nasıl yapıldı?
Araştırmaya San Antonio'da yaşayan 402 kişi katıldı. Katılımcıların yüzde 52'si Hispanik, geri kalanı Hispanik olmayan beyazdı. Yaş ortalaması 57,9, kadınların payı yüzde 58,5'ti.
Katılımcıların kalp-damar sağlığı, Amerikan Kalp Derneği'nin "Life's Simple 7" (LS7) ölçütüyle puanlandı. Bu ölçüt üç davranışı (sağlıklı beslenme, sigara içmemek, fiziksel aktivite) ve dört sağlık göstergesini (kan basıncı, vücut kitle indeksi, toplam kolesterol, açlık kan şekeri) bir araya getiriyor. Bilişsel durum ise bellek, dikkat ve düşünme becerilerini yoklayan kısa bir tarama testi olan Mini Mental Durum Muayenesi ile izlendi. Katılımcılar bu testten dört kez kadar geçti; böylece orta yaştaki sağlık tablosu ile sonraki yıllardaki zihinsel değişim arasında bağ kurulabildi.
Arka plan: kırk yılı aşan bir izlem
Çalışmanın veri zemini, 1979'da başlayıp 2000'lere kadar süren San Antonio Kalp Çalışması'na (SAHS) dayanıyor. Tip 2 diyabetin ve kalp hastalığının nedenlerini araştıran bu proje 5 binden fazla kişiyi izledi. Katılımcıların bir bölümü daha sonra, yaşlılarda kronik hastalıkları, yeti yitimini ve sağlıklı yaşlanmayı inceleyen San Antonio Yaşlanma Boylamsal Çalışması'na (SALSA) katıldı. Yeni analiz, bu iki çalışmanın uzun soluklu verilerini birleştiriyor.
Bölgenin ve grubun seçimi de rastlantı değil. Üniversitenin aktardığı verilere göre ABD'de 65 yaş üstü Hispanik yetişkinlerin yüzde 14'ü Alzheimer hastalığıyla yaşarken bu oran Hispanik olmayan beyaz yaşlılarda yüzde 10. Ülkede 6,7 milyon kişinin Alzheimer hastası olduğu, vakaların yaklaşık yüzde 40'ının değiştirilebilir risk faktörleriyle bağlantılı olabileceği tahmin ediliyor. Lancet Demans Komisyonu da 2024 raporunda hareketsizlik ve diyabetin de bulunduğu 14 değiştirilebilir risk faktörü sayarak vakaların yaklaşık yarısının önlenebileceğini ya da geciktirilebileceğini öne sürmüştü. Erken tanı tarafındaki gelişmeler için Alzheimer riskini yıllar önce gösterebilen kan testi çalışmasına da bakılabilir.
Araştırmacılar ne diyor?
Çalışmanın ilk yazarı, üniversitenin Glenn Biggs Alzheimer ve Nörodejeneratif Hastalıklar Enstitüsü'nde kıdemli doktora sonrası araştırmacı olan Janette Vazquez, bulguların orta yaşta herhangi bir düzeyde fiziksel aktivitenin ve muhtemelen ideal açlık kan şekerinin ileri yaşta anlamlı ölçüde daha yavaş bilişsel gerilemeyle ilişkili olduğunu gösterdiğini söyledi.
Ortak kıdemli yazarlardan Nüfus Sağlığı Bilimleri Bölümü'nde doçent Claudia Satizabal ise üniversitenin duyurusunda, yaşam tarzı değişiklikleriyle kalp-damar sağlığını iyileştirmenin özellikle yüksek riskli topluluklarda Alzheimer ve diğer demansların halk sağlığı yükünü anlamlı biçimde hafifletebileceğini vurguladı. Çalışmanın öteki ortak kıdemli yazarı aynı bölümden Chen-Pin Wang.
Sınırlar ve sırada ne var
Bulgular bir ilişkiyi gösteriyor, neden-sonuç bağı kurmuyor. LS7'nin toplam puanı tek başına gerilemeyle anlamlı bir bağ göstermedi; dikkat çeken sonuçlar tek tek faktörlerden geldi. Vazquez, etnik gruplar arasındaki farkların daha büyük örneklemlerde yeniden sınanması gerektiğini, kalp-damar sağlığının tek bir anda değil yaşam boyunca izlenmesinin daha fazla bilgi verebileceğini belirtti. Kullanılan bilişsel ölçüm de bir tarama testi; ayrıntılı nöropsikolojik değerlendirmenin yerini tutmuyor.
LS7 artık Amerikan Kalp Derneği'nin güncel çerçevesi de değil: dernek 2022'de listeye uyku sağlığını ekleyerek "Life's Essential 8" ölçütüne geçti. Bu çalışmanın verileri ise eski çerçeveyle toplanmıştı. Ekip, SAHS ve SALSA katılımcılarını Glenn Biggs Enstitüsü'ndeki San Antonio Kalp ve Zihin Çalışması'na davet ederek nörolojik muayene ve beyin görüntüleme verisi toplamayı sürdürüyor.
Gündelik hayata çevrildiğinde çalışmanın verdiği mesaj iddialı bir program değil: hareketin yoğunluğundan çok varlığı önemli görünüyor, kan şekerinin orta yaşta kontrol altında tutulması da yıllar sonrası için bir yatırım sayılabilir.
Kaynak: Yudum — https://www.yudum.net/haber/orta-yasta-atilan-saglikli-adimlar-beyni-2026da-koruyacak-yeni-arastirma-farkli-etnik-gruplar-icin-ozel-oneriler-sunuyor.html — Yazdırma tarihi:



















