Bale dansçılarının beyni, başkalarının yüz ifadelerindeki duygulara farklı yanıt veriyor

Dans eğitimi yalnızca hareketleri izleme biçimimizi değil, günlük hayattaki duygu ifadelerini algılayışımızı da değiştirebilir. Londra'daki City St George's, University of London bünyesinde yer alan Biliş ve Sinirbilim Merkezi'nden araştırmacıların Cerebral Cortex dergisinde yayımlanan çalışması, profesyonel bale eğitimi almış kişilerin beyninin yüzlerdeki duygulara dansçı olmayanlardan farklı tepki verdiğini ortaya koydu.

Araştırma nasıl yapıldı?

Ekip, Londra'daki dans okullarından 26 profesyonel ya da öğrenci bale dansçısını çalışmaya aldı. Karşılaştırma grubunda ise dans deneyimi olmayan 26 kişi vardı. Katılımcılar, özel donanımla beyin etkinlikleri kaydedilirken bir görevi yerine getirdi: Ekranda mutlu, korkmuş ve nötr ifadeli yüzler beliriyordu; katılımcılardan hem duyguyu belirlemeleri hem de yüzün kadın mı erkek mi olduğuna karar vermeleri isteniyordu.

Çalışmanın yazarları Dr. Vasiliki Meletaki, Bettina Forster ve Beatriz Calvo-Merino. Kayıtlarda EEG yöntemi kullanıldı. Bu analiz yaklaşımını Forster geliştirdi; yaklaşım, dansçılarla dansçı olmayanların beyin yanıtlarının ne zaman ve beynin hangi bölgesinde ayrıştığını incelemeye imkân tanıyordu. Böylece hem görsel hem de somatosensoriyel, yani beden duyusuyla ilgili işleme birlikte değerlendirilebildi.

Dansçılarda ne görüldü?

Sonuçlar iki grup arasında belirgin farklar olduğunu gösterdi. Dansçılar, nötr ve duygu yüklü yüzlere karşı erken aşamada farklı beyin yanıtları verdi; bu durum, duygu ifadelerini işleyişlerinde kendine özgü bir yol bulunabileceğini düşündürüyor. Ayrıca özellikle nötr ve korkmuş yüzlerde erken somatosensoriyel yanıtlar da ortaya çıktı. Dansçı olmayanlarda ise duygusal etkiler ağırlıklı olarak duygu işlemenin daha geç evrelerinde görüldü.

Araştırmacılara göre bulgular, dans uzmanlığının duyguların hem görsel hem de bedensel (somatosensoriyel) algılanmasını şekillendirdiğine işaret ediyor. Özel bir motor ve sanatsal eğitimin insan algısını nasıl etkileyebildiğine dair yeni kanıt sunuluyor.

Araştırmacılar ne dedi?

Bilişsel sinirbilim profesörü Calvo-Merino'ya göre dans uzmanlığının etkisi harekete sınırlı kalmıyor, yüz işleme ve duygular gibi toplumsal algı mekanizmalarına uzanıyor. Calvo-Merino, bunun sanatın toplumsal biliş üzerindeki etkisine doğrudan kanıt sağladığını belirtti.

Forster ise en ilgi çekici noktanın, dans uzmanlığının somatosensoriyel korteksin başkalarının ifade ettiği duygulara verdiği yanıtı etkiliyor görünmesi olduğunu söyledi. Ona göre bu, kendi bedensel deneyimlerimizin beynin başkalarının duygularını işleme biçimini biçimlendirebileceğini gösteriyor. Meletaki de profesyonel dans eğitiminin dansçıların yalnızca kendi bedenlerini ve dans hareketlerini değil, başkalarının duygu ifadelerini algılayışlarını da derinden etkilediğine dair deneysel kanıt bulmanın heyecan verici olduğunu ekledi.

Arka plan

Bu çalışma, Calvo-Merino'nun daha önceki araştırmalarının devamı niteliğinde. Önceki çalışmalar, dans gibi motor eğitimin eylemleri algılama biçimimizi değiştirebildiğini ilk kez göstermişti. Yeni çalışma bu etkinin, dansa özgü ve aşina hareketlerle sınırlı kalmayıp başka insanların yüzlerindeki duyguların algısına da yayıldığını öne sürüyor.

EEG, kafa derisinden elektriksel beyin etkinliğini kaydeden bir yöntemdir ve olayların çok kısa zaman dilimlerinde nasıl sıralandığını izlemek için sık kullanılır. Bu nedenle bir uyarana verilen erken ve geç yanıtları ayırt etmekte işe yarar. Somatosensoriyel korteks ise dokunma ve beden duyusu gibi bilgileri işleyen beyin bölgesidir. Duygu algısının beden temelli olduğunu savunan “bedenleşmiş biliş” yaklaşımına göre, başkasının yüzündeki ifadeyi anlarken beynimiz kendi bedensel deneyimlerinden de yararlanabilir.

Neden önemli?

Sanat eğitiminin faydası çoğu zaman beceri, disiplin ya da estetik açısından konuşulur. Bu çalışma ise uzun süreli bir bedensel eğitimin toplumsal algının temel parçalarından biri olan yüz ve duygu işleme üzerinde de iz bırakabileceğini düşündürüyor. Bu, hareket eğitimi ile toplumsal anlayış arasındaki bağın bilimsel olarak incelenmesine kapı aralıyor.

Yine de bulguların sınırlarını akılda tutmak gerekir. Çalışma, dansçılarla dansçı olmayanları karşılaştırıyor ve beyin yanıtlarındaki farkları tarif ediyor. Bu tür karşılaştırmalar, farkın tek başına eğitimden mi yoksa başka etkenlerden mi kaynaklandığını kesin biçimde ayıramayabilir. Ayrıca beyin yanıtlarındaki farklar, dansçıların günlük hayatta duyguları daha iyi ya da daha kötü anladığı anlamına gelmez; araştırma bunu iddia etmiyor. Çalışmanın katkısı, farkın ne zaman ve hangi duyusal sistemlerde belirdiğini göstermesinde yatıyor.