450 milyon yıllık deniz zambağı fosilinde nadir yumuşak doku bulundu

Fosiller çoğunlukla kemik, diş ve kabuk gibi sert parçaları saklar. Oklahoma Üniversitesi'nden araştırmacılar bu kuralın istisnası olan bir örnek tanımladı. Yaklaşık 450 milyon yıl önce yaşamış bir deniz canlısının fosilinde, normalde çok çabuk çürüyen yumuşak dokular korunmuş durumda. Bu doku dinozorlardan çok önceki bir döneme ait ve eski okyanus yaşamına dair eksik parçalardan birini tamamlıyor.

Fosilin sahibi: Dendrocrinus simcoensis

Örnek, soyu tükenmiş bir krinoid türüne, yani Dendrocrinus simcoensis'e ait. Krinoidler deniz yıldızı, deniz kestanesi ve benzerlerini de kapsayan derisidikenliler grubundan geliyor. Merkezi bir gövdeden dallanan kolları sayesinde sualtında çiçeğe benzer bir görüntüleri var. Bu hayvanlar, karada bitkilerin ve hayvanların henüz yaygınlaşmadığı çağlarda, Dünya'nın en eski mercan resiflerinde yaşayan canlılar arasındaydı.

Araştırmacılara göre krinoid fosili milyonlarca sayıda biliniyor, ancak neredeyse hepsi yalnızca iskelet yapısını koruyor. Bu örnekte ise tüp ayakları denen küçük ve esnek yapılar fosilleşmiş. Bulgu, krinoidlerde korunmuş yumuşak dokunun bilinen yalnızca ikinci örneği. Aynı zamanda bu türden belgelenmiş en eski örnek olarak öne çıkıyor.

Yumuşak doku neden bu kadar nadir korunuyor?

Oklahoma Üniversitesi paleontoloğu ve Sam Noble Oklahoma Doğa Tarihi Müzesi'nde omurgasızlar paleontolojisi yardımcı küratörü Dr. Lena Cole'a göre, hayvan öldükten sonra ilk bozulanlar deri, göz ve iç organlar gibi yumuşak dokular. Cole, bu dokuların ancak ortam doğal bir buzdolabı ya da vakumlu paket gibi davrandığında korunabildiğini söylüyor. Bu koşullar son derece enderdir. Cole, bu tür bir korunmanın "milyonda bir" olduğunu vurguluyor.

Çalışmanın ortak yazarı, aynı müzenin yardımcı küratörü Dr. David Wright ise dokuların yarım milyar yıla yaklaşan bir süre dayanmasına dikkat çekiyor. Wright'a göre bu yumuşak dokular, bilinen en eski dinozordan 200 milyon yıldan fazla daha yaşlı.

Tüp ayaklar beslenme biçimini anlatıyor

Krinoidler, birçok tanıdık hayvan gibi diş ve çeneyle beslenmez. Deniz suyundaki besin parçacıklarını özel yapılarla yakalarlar. Tüp ayaklar bu süreçte, ayrıca hayvanın okyanus akıntılarıyla ilişkisinde önemli rol oynuyor. Bu yapıların boyutu, dizilimi ve biçimi türden türe değişiyor. Bu fark, canlının yaşam alanına ve beslenme yöntemine uyumunu yansıtıyor.

Wright, krinoid tüp ayaklarının beslenmede kullanıldığını belirterek bunları memelilerdeki dişlere benzetiyor. Yapıdaki farklar, bir türün hangi ortamlarda yaşadığını ve nasıl beslendiğini gösteriyor. Böylece soyu tükenmiş bir hayvanın yaşam tarzı, canlı akrabası olmasa da yeniden kurulabiliyor.

Ekip fosili bugünkü okyanuslarda yaşayan krinoidlerle de karşılaştırdı. Cole'a göre bu eski türün anatomisi canlı örneklerden çok farklıydı. Bu durum, krinoidlerin beslenme yapılarının yüz milyonlarca yıl boyunca ciddi evrimsel değişimler geçirdiğini düşündürüyor.

Arka plan

Krinoidlere halk arasında deniz zambağı da denir. Bitki gibi görünseler de hayvandırlar. Günümüzde de yaşayan türleri var, ancak geçmişte çok daha yaygın ve çeşitliydiler. Kalkerli iskeletleri çökellerde kolayca korunduğu için fosil kayıtlarında sık görülürler. Bu yüzden iskelet yapıları iyi biliniyor, yumuşak anatomileri ise uzun süre belirsiz kaldı.

Yumuşak dokunun fosilleşmesi için genellikle hayvanın çok hızlı gömülmesi ve çevrede çürütücü canlıların ya da oksijenin az olması gerekir. Böyle koşullar çürümeyi durdurur veya ciddi biçimde yavaşlatır. Bu şartların bir arada bulunması nadir olduğundan, yumuşak dokulu fosiller paleontolojide büyük değer taşır. Müze koleksiyonlarındaki eski örneklerin yeni yöntemlerle yeniden incelenmesi de bu tür sürprizlerin ortaya çıkmasını sağlayabiliyor.

Neden önemli?

Bu keşif tek bir türün ayrıntılarından fazlasını anlatıyor. Araştırmacılar, erken Paleozoik dönemde deniz ekosistemlerinin nasıl biçimlendiğini anlamak için bu tür veriyi kullanabilir. Beslenme yapıları hayvanların çevreleriyle kurduğu ilişkiyi yansıttığı için, resif topluluklarının nasıl işlediğine dair ipuçları da veriyor.

Bulgu ayrıca koleksiyonların değerini hatırlatıyor. Örnek bir müze koleksiyonunda ortaya çıktı. Bu da arşivlerdeki fosillerin, yeni gözlerle bakıldığında bilinen kuralların dışında bilgi taşıyabileceğini gösteriyor. Yumuşak doku kanıtı, yalnızca iskelete bakarak yapılan çıkarımları doğrudan sınama fırsatı veriyor. Böylece eski deniz canlılarının yaşamı daha sağlam bir temele oturuyor.