Kolombiya'daki antik okyanus fosilleri evrimde yeni bir dönüm noktasına işaret ediyor

Kolombiya'nın orta kesiminde ortaya çıkarılan olağanüstü fosil topluluğu, yaşam tarihinin şaşırtıcı bir bölümünü aydınlatıyor. Bilim insanları, yok oluşun eşiğindeki eski hayvan gruplarının, ileride gelişecek yeni gruplarla aynı ortamı paylaştığı bir dönemin izlerini buldu. Bulgulara göre büyük evrimsel geçişler, kitlesel yok oluşların yarattığı geniş çaplı yıkım olmadan da gerçekleşebilir.

Paja Formasyonu'nda ne bulundu?

Araştırmayı McGill Üniversitesi ile Centro de Investigaciones Paleontológicas (CIP) bilim insanları yürüttü. Ekip, Kolombiya'daki Paja Formasyonu'ndan çıkan fosilleri incelerken alışılmadık bir desen fark etti. Eski denizel ekosistemde, Jura döneminden kalan soy hatları ile Kretase döneminde ortaya çıkan yeni gruplar bir arada bulunuyor. Bu karışım, derin biyolojik değişimin yaşandığı bir dönemin nadir görülen bir kesitini sunuyor.

Bu bulgulardan yola çıkan McGill biyoloji profesörü Hans Larsson ile doktorasını tamamlayan Dirley Cortés, "Biyotik Dönüm Noktası" adında yeni bir kavram önerdi. Terim, yok oluşa yaklaşan eski grupların, genişlemeye ve çeşitlenmeye başlayan yeni soy hatlarıyla birlikte yaşadığı evrimsel bir kırılma anını anlatıyor.

Dev sürüngenler ve zirve avcılar

Kanıtlar, Villa de Leyva yakınlarındaki Erken Kretase dönemine ait Paja Formasyonu'ndan geliyor. Bölge, tarih öncesi deniz canlılarının şaşırtıcı çeşitliliğini koruyor ve antik bir okyanus ekosistemine ayrıntılı bir pencere açıyor. Formasyondan toplanan fosillerin çoğu CIP'te saklanıyor.

Cortés'in anlattığına göre bu jeolojik oluşum, uzun boyunlu plesiosurlar ve deniz timsahı akrabaları gibi dev deniz sürüngenlerinin yanı sıra kaplumbağaları, köpekbalıklarını, kabukluları ve başka canlıları içeren olağanüstü zengin bir fosil kaydı veriyor. Bu hayvanlar birlikte "Paja Biyotası"nı oluşturuyor. Cortés bunu, bugüne kadar bulunan en karmaşık ekolojik deniz topluluklarından biri olarak tanımlıyor.

Araştırmacılar daha önceki bir çalışmada, bu topluluktaki hayvanlar arasındaki beslenme ilişkilerini yeniden kurmuştu. Analiz, son derece karmaşık bir besin ağını ve ekosistemin en üst basamaklarında yer alan alışılmadık çeşitlilikte zirve avcıyı ortaya koydu.

Kusursuz fırtına: çeşitliliği ne besledi?

Araştırmacılar, bu birlikte yaşamın alışılmadık bir çevre koşulları birleşimiyle mümkün olduğunu düşünüyor. Sıcak sera iklimi, yüksek deniz seviyeleri ve besin bakımından zengin kıyı suları, olağanüstü çeşitlilikte bir deniz yaşamını desteklemiş olabilir.

Bir diğer önemli etken, bugünkü Kolombiya'nın bulunduğu bölgeden doğu Pasifik ile erken Atlantik arasında yeni okyanus bağlantılarının oluşmasıydı. Bu koşullar, farklı hayvan gruplarının aynı ekosistemde gelişmesine fırsat tanımış olabilir. Söz konusu etkenlerin birçoğu bugün de dünyadaki biyolojik çeşitliliği şekillendirmeyi sürdürüyor.

Larsson'a göre Paja Formasyonu, yaşam tarihinde olağanüstü bir sürece tanıklık ediyor: ekolojik karmaşıklığı desteklediği bilinen çevresel etkenlerin oluşturduğu bir "kusursuz fırtına", yok olmak üzere olan eski soy hatlarıyla aynı döneme denk gelmiş, yeni gruplar ise aynı sırada yükselmeye başlamıştı.

Neden önemli?

Evrim tarihi anlatılırken büyük değişimler çoğunlukla kitlesel yok oluşlarla ilişkilendirilir. Örneğin dinozorların büyük bölümünün sahneden çekildiği olay, yeni grupların yükselişine zemin hazırlayan bir kırılma olarak bilinir. Biyotik Dönüm Noktası fikri ise farklı bir senaryo öneriyor: bazı geçişler ani bir çöküşle değil, gerileyen ve yükselen grupların uzun süre yan yana yaşadığı zengin bir çeşitlilik döneminde gerçekleşmiş olabilir.

Bu bakış, fosil kayıtlarının yorumlanma biçimini de etkileyebilir. Bir grubun yerini bir başkasına bırakması, her zaman felaketle açıklanmak zorunda olmayabilir. Çevresel koşulların yarattığı ekolojik fırsatlar, rekabet ve uzun vadeli değişim de geçişin bir parçası olabilir. Ayrıca sıcak iklim, yüksek deniz seviyesi ve besin zengini sular gibi etkenlerin biyolojik çeşitlilikle ilişkisi, günümüz ekosistemlerini anlamak açısından da ilgi çekici.

Henüz atılması gereken adımlar

Araştırmacılar, bu desenin tarihte ne kadar yaygın olduğunu belirlemek için daha fazla kanıta ihtiyaç olduğunu vurguluyor. Yeni fosil buluntuları, fosillerin yaşlarına ilişkin daha doğru tahminler ve dünyanın başka bölgelerindeki jeolojik oluşumlarla karşılaştırmalar, benzer geçişlerin başka yerlerde ve zamanlarda yaşanıp yaşanmadığını gösterecek.

Larsson, küresel biyolojik çeşitlilik değişimine dair yeni bir model keşfettiklerini düşündüğünü söylüyor. Ona göre şimdi yapılması gereken, bu modelin yer yüzü tarihinde ne kadar yaygın olduğunu ve etkilerinin nasıl ölçülebileceğini görmek.

Çalışma; Kanada Doğa Bilimleri ve Mühendislik Araştırma Konseyi, Smithsonian Tropikal Araştırma Enstitüsü, Anders Vakfı ve başka kurumlar ile kişilerin desteğiyle yürütüldü.