Flores'te Homo floresiensis'in bulunduğu mağaradan yeni bir dev yer kuşu türü tanımlandı

Endonezya'nın Flores Adası'ndaki Liang Bua Mağarası'nda 2009'da bulunan bir bacak kemiği, yıllar sonra bilim dünyasına yeni bir tür kazandırdı. Kemiğin kuşa ait olduğu o dönemde anlaşılmış, ancak parça başka kuş kalıntıları gibi rafta unutulmuştu. Yaklaşık 17 yıl sonra yapılan inceleme, fosilin soyu tükenmiş, tavuğa benzeyen yer kuşlarından yeni bir megapod türüne ait olduğunu gösterdi. Bulgular, Alcheringa: An Australasian Journal of Palaeontology dergisinde yayımlandı.

Rafta bekleyen kemik nasıl tanındı?

Fosil, mağaranın en derin katmanlarından birinden çıkarılmıştı. Yaşının 190.000 ile 120.000 yıl arasında olduğu belirlendi. Bu, Liang Bua'da bulunan en eski kuş kalıntılarından biri anlamına geliyor. Bergen Üniversite Müzesi'nde osteoloji profesörü ve küratör olan Hanneke Meijer, bu dönemle ilgili kuşlar hakkında neredeyse hiç veri bulunmadığını, dolayısıyla türü bu zaman dilimine oturtabilmenin heyecan verici olduğunu söylüyor.

Araştırmacılar kemiği yaşayan ve soyu tükenmiş megapod türleriyle karşılaştırdı. Parmak eklemlerinin şekli ve konumu bilinen hiçbir türle örtüşmüyordu. Bacağın biçimi ve boyutu da kuşun oldukça iri olduğuna işaret ediyordu. Tüm bu kanıtlar yeni bir türe işaret ettiği için ekip kuşa Megapodius rokusi adını verdi.

İsim, kemiği ilk tanıyan kişiye ait

Tür adı, Rokus Due Awe'den geliyor. Due Awe, Homo floresiensis kemiklerini ilk fark eden kişi ve aynı zamanda bu fosilin kuş kemiği olduğunu belirleyen isim. Meijer, kendi kendini yetiştirmiş olağanüstü bir zooarkeolog olarak andığı Due Awe'nin adını bir türe vermenin onur verici olduğunu belirtiyor.

Tahminlere göre M. rokusi yaklaşık 3,9 kilogram ağırlığındaydı. Bu, onu bugüne dek bulunmuş en büyük Megapodius yapıyor. Adada bugün yaşayan megapod türü olan turuncu ayaklı çalı tavuğu ise 0,5 ile 1,2 kilogram arasında tartılıyor. Yani yeni tür, günümüzdeki akrabasının yanında dev sayılırdı.

Bilinmeyenler hâlâ çok

Tek bir kemikten çıkarılabilecek bilgi sınırlı. Kanat kemiği bulunmadığı için kuşun uçup uçamadığı belirsiz. Başka fosil olmadığından türün ne zaman ve neden yok olduğu da net değil. Araştırmacılara göre kuş, Liang Bua'daki diğer soyu tükenmiş canlılarla, yani dev leyleğe, cüce Stegodon'a, Homo floresiensis'e ve akbabalara benzer bir dönemde ortadan kalkmış olabilir. Çok daha erken bir tarihte yok olması da mümkün.

Arka plan

Megapodlar, kuluçka davranışıyla tanınan bir kuş grubu. Meijer'in ifadesiyle yumurtalarının üzerinde oturmak yerine onları büyük yığınlara ya da oyuklara bırakıyor ve arkalarına bakmadan gidiyorlar. Genel bilgiye göre bu kuşlar yumurtaları ısıtmak için çürüyen bitki örtüsünün ya da sıcak toprağın ısısından yararlanır; yavrular da çıktıktan sonra büyük ölçüde kendi başlarının çaresine bakar.

Çalışmayı yazanlara göre grup, Geç Kretase'de diğer tavuksu kuşlardan ayrıldı. Araştırmacılar grubun önce Avustralasya'da ortaya çıktığını, ardından bugün yaşadığı doğu Endonezya, Melanezya, Filipinler ve Avustralya'ya yayıldığını düşünüyor. Buna rağmen Wallacea bölgesinden şimdiye kadar tek bir megapod fosili bile bildirilmemişti. Wallacea, Asya ve Avustralya kara kütleleri arasında kalan ve derin deniz kanallarıyla ayrılmış adalardan oluşan, biyolojik açıdan çok özel bir bölge olarak biliniyor.

Neden önemli?

Bu bulgu, kuş fosil kaydındaki önemli bir boşluğu dolduruyor. Uzun süredir arkeolojik ve paleontolojik kazılarda ilgi memeli kemiklerine, özellikle de insan atalarına ve iri hayvanlara yöneliyor. Küçük kuş kemikleri ise çoğu zaman ayıklanıp bir kenara bırakılıyor. Flores örneği, depolarda bekleyen malzemenin yeniden incelenmesinin bile yeni türler ortaya çıkarabileceğini gösteriyor.

Meijer, Güneydoğu Asya'nın biyolojik çeşitlilik açısından sıcak nokta sayıldığını, ancak bugün görülenin geçmişte var olanın yalnızca bir kalıntısı olduğunu hatırlatıyor. Ona göre Wallacea'da başka megapod fosillerinin bulunması da muhtemel. Meijer, daha fazla malzemeye bakıp bu fosilleri aramak için sabırsızlandığını söylüyor.