Abdulmelik el-Esmaî

Abdulmelik el-Esmaî (740–831), Basra dil okulunun önde gelen Arap dilcisi, edebiyat ravisi ve derlemecisidir. Arapçanın söz varlığını ve eski şiiri kayda geçirme çabasıyla tanınır. Tam adı Ebû Saîd Abdülmelik bin Kureyb el-Esmaî el-Bâhilî'dir.

740'ta Basra'da doğdu. Dönemin büyük dilcilerinden Ebû Amr bin Alâ, Halîl bin Ahmed ve Îsâ bin Ömer'den ders aldı. Dili en saf biçimiyle derleme amacıyla uzun süre çöl bedevileri arasında dolaştı; onların konuşmalarını, deyimlerini ve şiirlerini kaydetti. Güçlü hafızasıyla genç yaşta ün kazandı ve pek çok öğrenci yetiştirdi.

Bağdat yılları ve eserleri

Basra valisinin aracılığıyla Abbâsî halifesi Hârûnürreşîd'in dikkatini çekti ve Bağdat'ta halifenin oğullarına hocalık yaptı. Basra okulunda çağdaşı Ebû Ubeyde ile rekabeti, kaynaklarda anlatılan anekdotlarla bilinir.

Eserleri büyük ölçüde belirli konulara ayrılmış sözlük niteliğindeki risalelerdir. Atlar üzerine Kitâbü'l-Hayl, develer üzerine Kitâbü'l-İbil ve bitkiler üzerine Kitâbü'n-Nebât bunların başlıcalarıdır. Fuhûletü'ş-şuarâ adlı eseri şairleri değerlendiren erken bir eleştiri metnidir. Derlediği şiirler, onun adıyla anılan el-Esmaiyyât antolojisinde toplanmıştır. Bu derlemeler sayesinde İslam öncesi ve erken İslam dönemi şairlerinin pek çok şiiri günümüze ulaştı.

Ölüm yılı kaynaklarda 828 ile 833 arasında farklı verilir; yaygın kabul 831'dir. Sonraki kuşaklar onu Arap dilinin en güvenilir aktarıcılarından biri olarak gördü.