Bolu

Bolu, aynı adı taşıyan ilin merkezini oluşturur. Şehrin tarihi M.Ö. 1200'lü yıllara kadar uzanır; o dönemde Friglerin hakimiyeti altındaydı. Altıncı yüzyılda Persler bölgeyi ele geçirdi ve M.Ö. 336'da Büyük İskender'in zaferiyle Anadolu'nun bir kısmı, Bolu da dahil, onun kontrolüne girdi. İskender'in ölümünden sonra bölgeye Bitinya Krallığı kuruldu. Arkeolojik buluntular ve tarihî belgeler, Trak göçlerinden sonra Sakarya ve Filyos nehirlerinin çevresinde yaşayan halkın “Bithyn” olarak adlandırıldığını gösterir; bu yüzden kuzeybatı Anadolu’ya “Bithynia” adı verilmiştir. Romalılar, Bolu Ovası’nı “Claudio Polis” olarak adlandırmış ve bu isim zamanla “Polis” kısmından türeyen “Bolu” hâline gelmiştir.

1071 Malazgirt Zaferi sonrasında Türkmenler batıya doğru yayılmış ve üç yıl içinde Bolu’ya yerleşmiştir. Selçuklu komutanları Artuk, Tutuk, Danişmend, Karateki ve Saltuk Beyler, Süleyman Şah’ın emriyle bölgeyi savunmuş ve bu süreçte Horasanlı Aslahaddin Bolu’yu fethetmiştir. Osman Gazi, Bolu’ya ilk Osmanlı akını düzenlemiş, ancak bölgenin tam fethi Orhan Gazi’nin 1324‑1326 yıllarındaki hükümdarlığına rastlar. Zamanla “Bol Uluğ” den “Bolu” adını almıştır. Yıldırım Beyazid’in ölümünden sonra şehzadeler arasındaki çekişmeye sahne olan şehir, Ankara Savaşı sonrası Timur’un işgalinden kaçınmış ve Mehmed Çelebi’yi Kızık Yaylası’na misafir etmiştir; böylece Osmanlı birliğini yeniden tesis etmesinde önemli bir rol oynamıştır.

1324‑1692 yılları arasında Bolu, 36 kazası bulunan bir sancak beyliği konumundaydı. XVI. yüzyılda ikinci derece şehzade sancaklarından biri hâline geldi ve II. Bayezid döneminde Şehzade Süleyman (Kanuni) bu göreve atandı. 1683‑1792 yılları arasında voyvodalık sistemiyle yönetilen Bolu, II. Mahmud zamanında (1811) mutasarrıflığa dönüştü. Tanzimat sonrası 1864’te Kastamonu eyaletine bağlanmış, 1909’da ise yeniden mutasarrıflık statüsü kazanmıştır.

Birinci Dünya Savaşı ve sonrasında bölge işgal görmemiş, ancak maddi zararlar yaşamıştır. Milli mücadele sürecinde Gerede’de ilk Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti kurulmuş ve Mustafa Kemal Paşa’nın önderliğinde gerçekleşen mücadele sonucunda 10 Ekim 1923’te Bolu, mutasarrıflıktan vilayet statüsüne yükseltilmiştir.

Coğrafi olarak Bolu, Türkiye’nin %1,015’ini kaplayan 8.323 km²’lik bir alanı kapsar ve Karadeniz Bölgesi’nin batı kısmında yer alır. İl arazi kullanımının %18’i tarım, %64’ü orman, %15’i çayır‑mera ve kalan %8’i ise tarım dışı alanlardan oluşur. Ortalama rakımı 1.000 metre, ilçe merkezi ise yaklaşık 725 metre civarındadır.