Cahide Sonku
Türk oyuncu ve yönetmen
Yaşamı
Çocukluk
O dönem Osmanlı Devleti toprağı olan San'a'da doğdu. Babası bir Osmanlı subayı Yüzbaşı Necati Bey, dedesi Çorapsız İbrahim Paşa ise Osmanlı Ordusunda 7. Ordu Komutanı'ydı. Aynı yıllarda babası dedesinin emrindeydi. I. Dünya Savaşı'nın başlaması ve Yemen'in Osmanlı Devleti'nin elinden çıkmasının ardından aile San'a'dan ayrılarak İstanbul'daki konağa gelip yerleşti. Babası Yüzbaşı Necati bir süre İngilizlere esir düştü. Esir hayatı bittikten sonra babası Necati Bey bir süre sonra ailesini terk etti ve annesi Necati Bey'den boşandı. Aile paşa dedelerinin Fatih'teki konağına yerleşti. Çocukluğu zorluklarla geçen Cahide'nin, dedesi İbrahim Paşa'nın vefatının ardından çıkan bir yangında yaşadıkları konak yandı. Durumdan haberdar olan Necati Bey; Cahide ve ablasını yanına almak istedi. Abla kabul etti ama Cahide, annesinin yanında kalmayı tercih etti. İlk ve ortaokulu Fatih'te tamamladı. Sultan Selim'deki Cumhuriyet Kız Ortaokulu'ndan mezun oldu.
Kariyer
Ortaokul sıralarında sanatla tanıştı. Henüz 16 yaşındayken öğretmeninin yönlendirmesiyle Darülbedayi'ye girdi, zamanla İstanbul Şehir Tiyatroları'nın gözde oyuncuları arasında yerini aldı. Sahnelere olan bağını ilk keşfedişini şöyle anlatır: Orta Mektebte talebeydim. O günlerde Şehzadebaşı'ndaki Milli sinemaya gitmiştim. Bir Millet Uyanıyor adlı filmi seyrediyordum. Filmi çok beğenmiş. Özellikle de Atıf Kaptan'ı çok beğenmiştim. Hiç unutmam, bir günde üç defa seyrettim. O zamanlar sinema koltuklarında numara yoktu. Yani numarasızdı koltuklar. Beni yerimden kimse kaldıramıyordu. O güne kadar annemden fiske değil, tokat bile yememiştim. Sinemadan çıktığımda hava kararmıştı.Eve gelince annem kulağımı çekti tokat attı. Tokadı yedikten sonra anneme doğruyu söyledim. Atıf Kaptan için dayak yemiştim.
Önce Halkevleri Tiyatrosu akabinde ise İstanbul Belediye Konservatuvarı, ardından da Muhsin Ertuğrul'un keşfiyle Darülbedayi'de (1932-Şehir Tiyatroları) "Yedi Köyün Zeynebi" ile oyunculuğa başladı. Muhsin Ertuğrul, döneminin önemli isimlerindendir. 1933'te Söz Bir Allah Bir filmiyle sinemaya adım attı. Daha sonra, 1950 yılında kendi adına Sonku Film şirketini kurdu. Fedâkar Ana filmiyle ilk kez yönetmenliği denedi. Oyuncu Talat Artemel ile evlenip ayrıldı. Daha sonra, 1943 yılında «Tütün Kralı» lakabıyla bilinen iş insanı İhsan Doruk ile evlendi ve bir süre sonra bu eşinden de ayrıldı. Daha sonra İhsan Doruk ile yeniden evlenen Cahide'nin bu evlilikten Ender adında bir kız çocuğu oldu. Doruk'un kendisini evin hizmetçisi ile aldatmasından sonra yeniden boşandı. Tiyatrocu Cahit Irgat ile tanışınca ilişki yaşamaya başladılar. Beraber tiyatro kurup turnelere çıktılar. Ancak Cahit Irgat'ın hayaller görmesi ve hastaneye yatırılmasından sonra çift ayrıldı. Özel hayatındaki bu inişli çıkışlı durum Sonku'yu alkole sürükledi. Bataklı Damın Kızı Aysel adlı filmle ünlenen sanatçı, filmlerinde genel olarak erkeklerin kalbini kırıp kaçan güzel kadın rolüyle izleyicinin karşısına çıktı. Yıldız dergisinin 1951 yılında açtığı yarışmada Vatan ve Namık Kemal "En İyi Film", başrol oyuncularından Cahide Sonku da "En İyi Kadın Oyuncu" seçildi. 1950'li yıllar Sami Ayanoğlu birlikte Sonku Film Şirketi'ni kurdu.
Kariyerinin tescillediği o yıllarda Parseh Gevrekyan adında gayrimüslim genç bir iş insanı ile tanıştı ve aşk yaşamaya başladılar. Gevrekyan, sinema ile özdeşleşen Cahide Sonku'nun hayranlarından biriydi. Ancak Müslüman bir kadının gayrimüslim biriyle beraberliği hoş karşılanmadığından aşklarını gizli yaşadılar. Artan dedikodulara aldırmadan birlikte yaşama kararı alan çiftin bu kararının ardından Cahide'nin Şehir Tiyatroları'ndan atılmasına karar verildi. Ancak buna Muhsin Ertuğrul'un karşı çıkması sonrası Cahide kariyerine devam etti. Fakat Beyoğlu Emniyet Müdürlüğü Cahide'yi aralıklarla ifade vermeye çağırıyordu. Akabinde başlayan II. Dünya Savaşı sonrası Türkiye'de "Varlık Vergisi" Kanunu çıktı. Hükûmet vergilerin yüzde 87'sini gayrimüslimlerden tahsil etmeye karar verdi. Parseh Gevrekyan'ın taşınmaz mallarına el konuldu Aşkale Çalışma Kampı'na gönderildi. Cahide, çevresi ve adli kurumlardaki kişilerin baskısı sonucu Gevrekyan'dan ayrılmak zorunda kaldı.
Son yılları
1963 yılında bir yangın sonucu kurmuş olduğu Sonku Film şirketinin binasının yanması üzerine iflas etmiş, yaşamının geri kalan kısmında Muhsin Ertuğrul sayesinde kısa bir süre Şehir Tiyatrosu'nda çalışmış, daha sonra buradan ayrılmış ve ömrünün son yıllarında alkol bağımlılığı ile mücadele etmiştir. Kızı Ender'in de kendisini terk edip Londra'ya yerleşmesiyle Sonku yalnız kalmıştı.
1979 yılında Sinema Yazarları Derneği hizmet ödülünü aldı. 18 Mart 1981 yılında Alkazar Sineması'nda fenalaşarak 61 yaşında öldü. Cenazesi Muhsin Ertuğrul Şehir Tiyatrosu'nun sahnesinde yapılan törenin ardından Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedildi.
Her yıl anısına verilen Altın Portakal Cahide Sonku Ödülü vardır.
Hakkındaki eserler
- Osman Balcıgil, Kızıl Çengi - Bir Cahide Sonku Romanı, 2023
- Gökhan Erarslan - Bir Düş Gibi (Cahide Sonku), 2020
- Eyüphan Erkul, Cahide: Melekler Yeryüzünde Yasayamaz, 2020
- Agâh Özgüç, Cahide Sonku Peçete Kağıdındaki Anılar, 2007
Filmografisi
Ayrıca bakınız
- Altın Portakal Cahide Sonku Ödülü